|

به بهانه خبر تأسیس شهر جدید خوارزمی در شرق تهران

توسعه یا توسعه پایدار؟

مسعود مجرب- زلزله‌شناس

11 اردیبهشت 1400 در خبرها آمده بود یک شهر جدید دیگر در حاشیه شرق تهران ساخته می‌شود. شورای عالی شهرسازی از تقاضای استانداری تهران و اداره کل راه‌و‌شهرسازی استان تهران برای تأسیس شهر جدید خوارزمی در اراضی معوض شهرک زیتون خبر داد. اگر به سابقه لرزه‌خیزی تهران رجوع کنیم، درمی‌یابیم شرق و شمال تهران زلزله‌های تاریخی مخربی را تجربه کرده‌اند که هم‌اکنون نیز آثار آنها باقی مانده است. زلزله 1830 با بزرگی حدود 6.5 که با تخریب و تلفات همراه بود، شاهدی از توان لرزه‌زای این منطقه است. همچنین بررسی لرزه‌خیزی کنونی نیز نشان می‌دهد هرازگاهی زلزله‌های کوچک و متوسطی در این منطقه رخ می‌دهد که نشان‌دهنده فعالیت گسل‌های شمال تهران و مشا و شاخه‌های فرعی آنهاست. این دو گسل فعال که سال‌هاست زلزله بزرگی را تجربه نکرده‌اند، در روستای کلان در شرق تهران و حدود 10‌کیلومتری شهر جدید پردیس به هم می‌رسند. این تقاطع یا گره گسلی می‌تواند چشمه زلزله بزرگ بعدی در شرق تهران باشد. شوربختانه جنبایی یک گسل بر روی گسل دیگر مؤثر بوده و خطر رخداد را بیشتر می‌کند. ازاین‌رو، آیا احداث شهر جدید حتی با بارگذاری اندک جمعیت توجیهی دارد؟ آیا تنها نگاه توسعه‌ای کافی است؟ آیا نباید به‌ دور از شتاب‌زدگی در انتخاب ساختگاه و با در‌نظر‌گرفتن مخاطرات زمین‌شناختی، نگاهی پایدار به توسعه داشت؟ آیا هر جایی‌ که زمین و امکاناتی در اختیار داریم، می‌توان بارگذاری جمعیتی کرد؟ آیا تهران همچنان ظرفیتی برای گسترش دارد؟ آیا به جنبه‌های پس از رخداد یک بحران توجه شده است؟ به باور نگارنده، مسئولان امر همچنان نگاه توسعه‌ای داشته و مسائل مهم و تأثیرگذار برای بارگذاری جمعیتی در پهنه‌های لرزه‌ای را در نظر نمی‌گیرند و احتمالا اعتقاد دارند اگر زلزله‌ای در دوره مدیریتشان رخ ندهد، کفایت می‌کند. بررسی سابقه لرزه‌خیزی شرق تهران نشان می‌دهد که در تصمیمات کلان باید تمامی جنبه‌های توسعه پایدار را در نظر گرفت و در جهت کاهش ریسک گام برداشت. یکی از راه‌های مؤثر و ارزان در کاهش ریسک، کاهش قرارگیری در معرض خطر است که با تصمیم‌سازی‌های درست و انتخاب ساختگاه مناسب محقق می‌شود. امید است مسئولان امر در تصمیم جدید خود تجدیدنظر کرده و ریسک مخاطرات زمین‌شناختی با بارگذاری جدید جمعیت در پهنه‌های با خطر بالای زلزله را افزایش ندهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.