مدرسههایی که منفجر میشوند
الهام فخاری- عضو شورای اسلامی شهر تهران
وقتی یادداشتهای دوران خدمت پدرم بهعنوان سرباز آموزگار را میخواندم، وقتی به حالوهوای دانشآموزان روستایی آن روزگار که امروز هرکدام موقعیت و کار و پیشهای دارند میاندیشم، کلاس و مدرسه قدیمی و آژیرهای قرمز در دوران جنگ تحمیلی را که به یاد میآورم، میانشان همانندیهایی مییابم.
مدرسه فرسوده یا نو، روستایی یا شهری، دور یا نزدیک به آوای پرشور بچهها، خندههایشان، بازیها و سرودهایشان روشنایی میگیرد. مدرسه میتواند بازترین پنجرههای روشن به آینده و سیالترین قایق اکنون باشد. شاگردان پدرم پس از بیشتر از 50 سال از آن دوران چنان با شوق از آجرهایی که باهم بنا نهاده بودند و از الفبایی که برای ارتباط و شناخت آموخته بودند، سخن به میان میآورند که آدم به حالوهوای آموزگار و شاگرد غبطه میخورد و از برساختن مدرسهای در روستا و داستان کتابخانه و ماجراهایش شوری دگر مییابد. مدرسه بنیادیترین جایگاه جامعهپذیری، برجستهترین پایگاه آزادی و استقلال و اثربخشترین موقعیت درونیکردن مردمسالاری است. شاید برای همین است که آبادی یا ویرانی هر جامعه و کشوری را باید از حالوروز مدرسههایش بازشناخت. مدرسهای که در میان سرود آموزش الفبا و در دستورزیهای علوم و بازورزیهای ریاضیاش نغمه شادی و بالندگی آزادمنش و آفرینندگی باشد، چون دشتی پربار امیدبخش است. مدرسه جایی است که چیستی همه روندها و چگونگی تعاملهایش بازنمایانکننده ارزشها و چارچوبهای گروهی جامعه هستند. برای همین است که متخصصان جامعهشناسی و روانشناسان آموزشی برای ارزشیابی کارکردهای اجتماعی و سیاسی و فرهنگی نخست مدرسه را بررسی میکنند. شاید برای بخشی از جامعه مدرسه جایی تنگوتار و تجربه آموزشی پر گیروگره بوده ولی بسیاری از ما چنانکه تلخترین، شیرینترین و بهترین لحظهها، دوستیها و تعاملها را هم در مدرسه باهم ساختهایم. آموزششناسی مرا به مدرسه، به آموزش، به آموزنده و آموزشیار دلبستهتر، آگاهتر و پایبندتر کرده است. به گمان من مدرسه آبگینهای است که جامعه، اکنون و آینده را نمایان میکند، برمیسازد و آباد میکند. آنچه در هر کشور بر مدرسه میرود، آنچه از مدرسه نمایان میشود، آنگونه که در مدرسه میگذرد، همانا حالوروزی است که بر جامعه کلان جریان دارد و آیندهای است که میپیماید. ویرانیهای انفجارهای تروریستی بههرروی زخمهایی جانگداز هستند ولی آنگاه که مدرسه شهید میشود، گویا به گونهای نمادین جامعه شهادت خود، شهادت اکنون و آینده را به سوگ مینشیند. فاجعه مدرسه دشت برچی نمایی تمامعیار از شهیدشدن دانشپژوهان، از شهادت مدرسه، بهمثابه اصلیترین کانون بهبود و مردمسالاری است. به خون کشیدهشدن مدرسه، هر جای جهان که باشد، هشداری به همه جامعه انسانی و گویای آسیبپذیری برساختههای گروهی برای زندگی بسامان، آزاد و آباد همگانی است. شهادت مدرسه، شهادت جامعه، شهادت آینده و نمود مظلومیت مردم خاورمیانه در هنگامه کشمکشهای قدرتهاست. همه ما سوگوار شهادت خونبار مدرسه هستیم ولی باید برای بازساختن و پاسداری از مدرسه همپیمان شویم تا هیچ تاراندیش و هیچ ویرانگری نتواند مدرسه، این پایگاه بالندگی و زندگی را به خاکوخون بکشد. امروز بر انبوه خاطرههای مدرسهایمان، اشک و اندوه مدرسه شهید باقی میماند، باشد که در مبارزه با خودکامگیها، تاراندیشیها و بندوبستها هماراده و همراه باشیم. مبارزهای بزرگ، دیرپا و پیچیده در جهان خاورمیانهای ما در جریان بوده که با اندکی سستی یا درنگ و کمانگاری آواری خونین بر سر جامعه فرومیریزد و کورهراه سنگلاخ را به ضربتی سهمگین میبندد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.