|

گذری بر تاریخچه بدن انسان

امیر کرمیان: چرا ما به همین شکلى که هستیم وجود داریم؟ دست انسان چه چیزى را با بال یک مگس به اشتراک دارد؟ آیا پستان‌ها، غده‌هاى عرق و فلس به نوعى با هم ارتباط دارند؟ براى بهتر فهمیدن ساختار داخلى بدن‌مان و ردیابى منشأ بسیارى از بیمارى‌هاى شایع امروزی باید به منابعى پیش‌بینى‌نشده روى آوریم، یعنى کرم‌ها، مگس و حتى ماهى‌ها. «نیل شوبین» رئیس موضوع تاریخ طبیعى فیلد و استاد كالبدشناسى در دانشگاه شیكاگو است كه در آنجا به‌عنوان معاون كار می‌كند. «شوبین» در دانشگاه كلمبیا، هاروارد و دانشگاه كالیفرنیا در بركلى تحصیل كرده است و در شیكاگو زندگى می‌كند. او كاشف فسیل ماهى تیكتالیك، حد واسط میان ماهى‌ها و خزندگان است -«حلقه مفقوده»اى که عنوان اصلى خبرهاى جهان در آوریل سال ٢٠٠۶ بود- او داستان تکامل را با ردیابى اندام‌هاى بدن انسان در میلیون‌ها سال پیش از این بازمی‌گوید. روش او در این كتاب این است كه روند تكامل تك‌تك اندام‌ها مانند گوش، چشم و دست‌ها را در جانوران دنبال می‌كند و به‌وضوح نشان می‌دهد كه چگونه اندام‌هاى ما از اندام‌هاى ساده جانوران ساده‌تر شكل یافته و پیچیده‌تر شده است؛ مدت‌هاى زیادى پیش از آنکه اولین موجودات بر زمین پا بگذارند. «شوبین» با بررسى فسیل‌ها و دى‌ان‌ای آنها به ما نشان می‌دهد که دست‌هاى ما واقعا شبیه باله ماهیان است، سر ما مانند ماهیانِ بى‌آرواره‌‌ای است که سال‌هاى زیادى است منقرض شده‌اند و بخش‌هاى عمده‌اى از ژنگان ما و کارکردشان شبیه کرم‌ها و باکترى‌هاست. «نیل شوبین» باعث می‌شود که خود و جهان‌مان را در پرتو کاملا جدیدى ببینیم. ماهى درونى شما نوشته دانشورزانه‌اى است در بهترین حالت آن، روشنگر، قابل‌ فهم و با اشتیاقى فراوان گفته می‌شود. «نیل شوبین» درباره علت نوشتن این كتاب می‌گوید: «در طى تابستان دومین سال اداره این درس كه در قطب شمال كار می‌كردیم، من و همكارانم فسیل ماهیانى را پیدا كردیم كه بینش جدید و نیرومندى را درباره هجوم ماهى‌ها به خشكى در بیش از ٣٧۵ میلیون سال پیش ارائه می‌داد. آن كشف و ورود من به آموزش كالبدشناسى انسانى باعث شد كه من رابطه عمیقى را كاوش كنم. آن كاوش این كتاب شد». او در ادامه می‌افزاید: «دو‌ میلیارد سال تاریخ براى زندگى امروزه ما چه معنا دارد؟ پاسخ به پرسش‌هاى اساسى كه با آن روبه‌رو هستیم -درباره طرز كار درونى اندام‌های‌مان و جایگاه ما در طبیعت- از فهمیدن این نكته به دست می‌آید كه چگونه بدن و ذهن ما از بخش‌هایى پیدا شده است كه با موجودات زنده دیگر به اشتراك داریم. من چند چیز زیباتر‌ یا از نظر فكرى عمیق‌تر از یافتن مبنایى براى انسانیت خودمان و چاره‌اى براى بسیارى از بیمارى‌هایى كه دچارش هستیم و درون بعضى از فروتن‌ترین موجوداتى كه تاكنون بر این سیاره زیسته‌اند جاى دارند، می‌توانم تصور كنم». «نیل شوبین» می‌گوید: «استخوان‌هاى ماهیان باستانى می‌تواند مسیر معرفت درباره این باشد كه ما كى هستیم و چگونه این‌طور شدیم. ما درباره بدن خودمان از جاهاى به‌ظاهر عجیب می‌آموزیم، كه از فسیل‌هاى كرم‌ها و ماهیان به‌دست‌آمده از صخره‌هاى اطراف جهان تا دى‌ان‌اى تقریبا هر جانور زنده كنونى روى زمین متفاوت است. ولى این موضوع اعتماد مرا در این مورد توضیح نمی‌دهد كه چرا بقایاى اسكلت‌هاى گذشته -و نیز بقایاى ماهیان- نشانه‌هایى در‌باره ساختار اساسى بدن‌هاى ما ارائه می‌دهد». چگونه می‌توانیم وقایعى را كه میلیون‌ها سال و در بسیارى از موارد میلیاردها سال پیش از این رخ داده است، به تصور درآوریم؟ متأسفانه، شاهدى وجود ندارد؛ هیچ‌یك از ما وجود نداشته است. درواقع موجودى كه صحبت كند یا دهان داشته باشد یا حتى سر داشته باشد براى بیشتر این مدت وجود نداشته است. حتى بدتر از آن، جانورانى كه در آن موقع وجود داشتند، مدت‌زمانى طولانى است كه مرده و دفن شده‌اند و بدن آنها به‌ندرت باقى مانده است. اگر توجه كنید كه بیش از ٩٩ درصد همه گونه‌هایى كه تاكنون زندگى كرده‌اند، اكنون منقرض شده‌اند و فقط بخش بسیار كوچكى به شكل فسیل حفظ شده‌اند و حتى بخش كوچك‌ترى پیدا شده‌اند، آن‌گاه هرگونه كوششى براى دیدن گذشته‌مان از همان ابتدا محكوم به شكست است. فسیل‌هاى درون این لایه‌هاى سنگى از یك نوع پیشروى تبعیت می‌كنند، لایه‌هاى پایینى حاوى گونه‌هایى هستند كه به‌ كلى با انواع لایه‌هاى بالاتر تفاوت دارند. اگر ما بتوانیم یك ستون سنگى را كه تمامى تاریخچه حیات را داشته باشد استخراج كنیم، می‌توانیم ردیف خارق‌العاده‌اى از فسیل‌ها را پیدا كنیم. پایین‌ترین لایه‌ها شواهد نمایان كمى از حیات را خواهند داشت. لایه‌هاى بالاى آنها اثر ردیف گوناگونى از موجودات شبیه ژله‌ماهى دارند. لایه‌هاى باز‌ هم بالاتر موجودات داراى اسكلت، ضمایم و اعضای گوناگونى، مانند چشم‌ها را دارند. بالاى آنها لایه‌هاى حاوى اولین جانوران داراى ستون مهره‌ها هستند و به‌همین‌ترتیب ادامه دارد. لایه‌هاى حاوى اولین انسان‌ها باز ‌هم بالاتر است. البته یك ستون واحد كه حاوى تمامى تاریخچه زمین باشد وجود ندارد. بلكه صخره‌هاى هر منطقه روى زمین نماینده فقط بخش كوچكى از زمان است. براى به‌دست‌آوردن تصویر كلى، با مقایسه خود صخره‌ها و فسیل‌هاى درون آنها، ما نیاز داریم كه همه قطعات را كنار هم بگذاریم، درست مانند اینكه یك جورجورك بزرگ را درست می‌كنیم. فسیل‌ها یكى از ردیف‌هاى عمده مداركى است كه ما از آنها استفاده می‌كنیم تا خود را بشناسیم (دیگرى ژن‌ها و جنین‌هاست). در پایان و به نقل از «نیل شوبین» می‌توان گفت: «همان‌طور كه برنامه فضایى شیوه نگرش ما را به ماه تغییر داد، دیرین‌شناسى و ژنتیك نیز در‌ حال تغییر‌دادن شیوه‌اى هستند كه ما به خود می‌نگریم. همچنان كه بیشتر یاد می‌گیریم، آنچه را كه زمانى دور و غیر‌ قابل ‌دسترس بود، در حد درك و فهم ما می‌شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.