ترکیه و آمریکا؛ عواقب سیاسی اعلام شناسایی نسلکشی
محمود فاضلی
سیاستمداران ترکیه از سه ماه پیش خود را برای طرح ادعاهای نسلکشی ازسوی جو بایدن آماده کرده بودند. به اعتقاد دولت و اکثریت قریببهاتفاق مردم ترکیه، رویکرد سیاسی، رئیسجمهوری آمریکا، توهین نابخشودنی است و این سخنان در دورهای که روابط ترکیه و آمریکا متشنج بوده و به نقطه انقطاع رسیده، ارائه شده است. اگرچه رویکرد بایدن هیچ پشتوانه قانونی نداشته و صرفا اهداف سیاسی و سمبلیک دارد اما شکلگیری مناسبات دولت آمریکا با ترکیه در آینده پیچیدهتر شده است. نشست شورای مرکزی تصمیمگیری حزب عدالت و توسعه به ریاست رجب اردوغان، برگزار و مواضع رئیسجمهوری آمریکا علیه ترکیه درباره نسلکشی ارامنه مورد بررسی قرار گرفت. از دیدگاه حزب حاکم، بهرسمیتشناختن نسلکشی ارامنه از سوی آمریکا نه یک تصمیم تاریخی بلکه یک تصمیم سیاسی است. اگرچه اردوغان مدعی است «به کسانی که قصد دارند از طریق ادعای نسلکشی ترکیه را تحت فشار قرار دهند، پاسخ لازم را بهصراحت خواهیم داد»، اما مخالفان پاسخ او را قانعکننده نمیدانند. مرال آکشنر، رئیس حزب «خوب»، اقدام بایدن را تلاش برای طرح افترا و خصومت با «ملت ترک» دانسته و اعلام کرد که دولت و مردم ترکیه نباید این مسئله را جدی بگیرند. البته به اعتقاد او پاسخ دولت ترکیه به بیانات بایدن ناکافی است و ترکیه در سایه نادانیهای حزب حاکم همواره متضرر میشود. این حزب اعتقاد دارد دولت باید احزاب سیاسی را بر سر این میز جمع کرده و مسائل کشور را با آنها در میان گذاشته و سپس تصمیمگیری شود. حزب دموکراتیک خلقها از نهادهای اقماری پکک به اردوغان توصیه کرد که با واقعیت کنار بیاید و بپذیرد که سپاه عثمانی، در سال 1915 میلادی مرتکب یک نسلکشی بزرگ شده است. «حزب آینده» به ریاست داود اوغلو اقدام آمریکا را به مثابه سوءاستفاده از مسائل تاریخی، طرح اتهام و افترا علیه ترکیه و تلاش برای بیاعتبارکردن این کشور دانست. حزب «جهش و دموکراسی» علی باباجان اقدام بایدن را قرائت یکجانبه و جانبدارانه تاریخ تلقی و آن را محکوم کرد. این حزب معتقد است که سیاست خارجی ضعیف دولت اردوغان، این زمینه را فراهم کرد که بایدن بهراحتی چنین اقدامی انجام دهد. آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا مدعی شد نباید اظهارات بایدن در مورد نسلکشی ارامنه، سورپرایز باشد. چون ایشان مدت مدیدی است حوادث 1915 را نسلکشی میداند. آمریکا از ترکیه میخواهد از خرید سامانه دفاع هوایی اس-400 منصرف شود، اجتناب ترکیه و همه متحدان آمریکا از خرید سامانههای دفاعی روسیه حائز اهمیت است؛ درخواستی که تاکنون ازسوی آنکارا رد شده است. الهام علیاف، رئیسجمهوری آذربایجان در تماس تلفنی با وزیر خارجه آمریکا، ضمن ابراز گلایه از اظهارات او مدعی شد: «ترکیه دوست و متحد نزدیک آذربایجان است. این کشور در دوران پس از جنگ نقش بسیار مهم و مثبتی در منطقه ایفا میکند. سخنان رئیسجمهوری آمریکا منجر به ناخشنودی دولت و افکار عمومی آذربایجان شده است». به زعم گروهی از رسانههای آمریکا هرچند جنگ سرد، همکاری راهبردی با ترکیه را منطقی جلوه میدهد و ترکیه هنوز هم بخشی از ناتو است اما این کشور متحد طبیعی آمریکا نیست و دیگر اهمیت استراتژیک برای آمریکا ندارد. در قرن اخیر، ترکیه از بین سه قدرت مطرح خاورمیانه (ترکها، فارسها و اعراب)، بزرگترین تهدید را بهلحاظ تاریخی علیه غرب ایجاد میکند. شواهد نشان میدهد ترکیه نمیخواهد درمورد قراردادهای نظامی با مانعتراشی مجلس سنا و نمایندگان آمریکا مواجه شود؛ نشانههایی که از واشنگتن میرسد، نشانگر این است که دولت آمریکا خواستار ادامه قراردادهای استراتژیک نظامی امضا شده با ترکیه است. اما در ترکیه گروهی تلاش دارند دیدار اردوغان با بایدن در حاشیه اجلاس سران ناتو در 14 ماه ژوئن (24 خرداد1400) در بروکسل، تأثیرگذار جلوه داده شود. انتخاب اجلاس ناتو بهعنوان اولین نقطه تقاطع در این مسیر را میتوان بهعنوان پیامی در مقابل سامانههای دفاع موشکی اس-400 و روابط ترکیه با روسیه ارزیابی کرد. گروهی دیگر تلاش دارند تعلیق یک قرارداد دفاعی مهم با آمریکا را مطرح کنند. به ادعای آنها ترکیه فعالیتهای اطلاعاتی خود در مرزهای سوریه و عراق را افزایش و احتمالا فعالیتهایی که در داخل سوریه با حمایت آمریکا انجام میشود، مورد بازنگری قرار خواهد داد. در این راستا هر اقدام مغایر با قرارداد همکاری دفاعی و اقتصادی که در سال 1980 بهمنظور همکاری با آمریکا در حل اختلافات منطقهای مانند سوریه و عراق امضا شده و به مورد اجرا گذاشته میشد، بلافاصله به مخاطبان در ناتو هشدار داده خواهد شد. این قرارداد مبنا و اساس همکاری با آمریکا در زمینههای دفاعی است و دسترسی آمریکا به پایگاههای نظامی در ترکیه را تسهیل میکند. به نظر میرسد که بایدن در ارتباط با سامانههای دفاع موشکی اس-400 و موضوع اوکراین ترکیه را تحت فشار قرار خواهد داد. بنابراین این دستور کار در آینده نزدیک محور اصلی نقطه تنش در روابط بین ترکیه و آمریکا را تشکیل خواهد داد و تحولات سوریه و عراق، مسئله گروههای تروریستی پکک، یپگ، فتحالله گولن و تحولات شرق مدیترانه تأثیرگذار خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.