آمار نگرانکننده کاهش فرزندآوری در کشور
محمد رضا رسولی
آنطور که مدیرکل سلامت جمعیت خانواده و مدارس وزارت بهداشت میگوید «تا شش سال پیش ایران یکی از جوانترین کشورهای دنیا بود، اما با روند فعلی در حدود سال ۱۴۲۰ یکی از کشورهای پیر دنیا خواهیم بود». به اعتقاد کارشناسان، کاهش ازدواج یکی از زیربناییترین دلایل کاهش رشد جمعیت کشور است و بهطور مستقیم روی رشد جمعیت و میزان فرزندآوری تأثیر میگذارد. روند کاهش ازدواج در کشورمان حالا دیگر به اوج خود رسیده است و کاهشی ۴۰درصدی را تجربه میکند. این در حالی است که بسیاری از سیاستهای افزایش جمعیت، به واسطه بار مالیای که دارند، در این سالها کنار گذاشته شدهاند. نمونه آن، قانون تسهیل ازدواج جوانان است؛ امری که در سال 1384 تصویب شد، اما هیچیک از بندهای آن اجرائی نشد تا امروز در حدود 12 میلیون جوان با عبور از سن مناسب ازدواج، در معرض تجرد قرار بگیرند و با ازدسترفتن فرصت فرزندآوری این افراد در کنار حدود سه میلیون زوج نابارور و با اضافهکردن خیل جوانان مطلقهای که پیش از فرزندآوری متارکه کردهاند، چیزی در حدود 18 میلیون ایرانی از چرخه فرزندآوری خارج شوند که این تعداد چیزی نزدیک به یکچهارم جمعیت کشور را دربر میگیرد. در چنین شرایطی، باید با سازوکارهای قانونی نظیر تسهیل ازدواج و حمایت از خانواده، کمک به درمان زوجهای نابارور و سیاستهایی همچون مشاورههای پیش از ازدواج و پیش از طلاق و همچنین فرهنگسازی و کمک به ازدواج مجدد جوانانی که زندگی مشترکشان به طلاق و جدایی منتهی شده است، کاری کرد تا بتوان کشور را از بنبست سقوط جمعیتی نجات داد. در غیر این صورت، به اعتقاد کارشناسان با روند فعلی در ۳۰ سال آینده ایران یکی از کشورهای پیر دنیا خواهد بود و این مسئله برای همه حوزههای علمی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشور خطرناک است. طبق آمار حدود سه میلیون زوج ایرانی نابارور هستند. با استناد به این آمار، درمان ناباروری و کمک به درمان زوجهای نابارور میتواند از اقدامهای عملی تأثیرگذار در افزایش جمعیت کشور باشد. بر کسی پوشیده نیست که مهمترین مشكل در درمان ناباروری زوجهای نابارور، هزینه گزاف درمان است و یکی از دلایل مهم مراجعهنکردن به مراکز ناباروری، گرانی خدمات درمانی است. داروهای درمان ناباروری ماهانه مبالغ زیادی را به هزینههای زوجین تحمیل میكند و متأسفانه در کشور ما درمان ناباروری تحت پوشش خدمات بیمهای قرار نگرفته و تنها برخی بیمههای تكمیلی، آنهم بخشی از هزینههای درمان را تحت پوشش قرار دادهاند. از دیگر علتهای کاهش موالید میتوان به نبود مشوقهای لازم برای فرزندآوری اشاره کرد. در این خصوص از تجربیات کشورهای دیگر میتوان استفاده کرد. آنچه از بررسی مشوقهای لازم برای افزایش جمعیت در کشورهای گوناگون به دست میآید، بیانگر آن است که مسئله اقتصادی و اجتماعی در تمامی مشوقها بیش از موارد دیگر به چشم میخورد. برای نمونه، کشوری مانند روسیه برای فرزند اول 15 هزار دلار و برای تولد فرزند سوم یک خانه به پدر و مادر نوزاد هدیه میدهد یا در کشور فرانسه، خانوادههای فرانسوی تا سه سال میتوانند با ضمانت بازگشت به کار، در کنار فرزند خود حضور داشته باشند. این در حالی است که در کشور ما، هنوز بر سر 9 ماه مرخصی زایمان زنان شاغل مسئله وجود دارد و بسیاری از بانوان شاغل در بخش خصوصی با فرزندآوری شغل خود را از دست دادهاند. ضمن اینکه در بررسی مشوقهای فرزندآوری، زنان خانهدار به بوته فراموشی سپرده شدهاند؛ برای همین کمترین نرخ فرزندآوری در میان زنان خانهدار است و این قشر تمایلی به بچهدارشدن ندارند. در واقع مردم به سمت باروری تشویق میشوند؛ درحالیکه امکانات و زمینه مورد نیاز فراهم نیست. طبق پژوهشی که از سوی محققان صورت گرفته، مهمترین دلایل تمایلنداشتن به فرزندآوری، نگرانی درباره تأمین آینده فرزندان جدید و افزایش مشکلات اقتصادی با آوردن فرزند دیگر گزارش شده است. نتیجه اینکه به نظر میرسد مرتفعکردن مشکلات اقتصادی بهعنوان مهمترین دلیل تمایلنداشتن به فرزندآوری، حتی بدون تصویب سیاستهای تشویقی، منجر به ازدیاد فرزندآوری خواهد شد. بگذریم از اینکه حالا در کنار نبود مشوقهای فرزندآوری، موانع تازهای پیشروی خانوادههایی که تمایل دارند فرزند بیشتری داشته باشند، میگذارند. از آخرین نمونههای آن میتوان به سیاست تنبیهی! در مصوبه دولت تدبیر و امید اشاره کرد که طبق آن به شکلی باورنکردنی اختصاص یارانه به متولدین سال 1399 و بعد از آن، مشروط به تأییدیه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی! و در صورت وجود منابع! به تشخیص سازمان هدفمندی یارانهها! با رعایت قوانین و مقررات! خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.