طبقه متوسط لنگر د موکراسی
چیزی که این هفته از ایران در رسانههای جهان منعکس شد، بر پایه اتفاقاتی که در وین رخ داده بود، اظهارنظرهای مقامات کشورهای اروپایی و آمریکایی و همچنین بخش عمدهای از آن درباره سیاستهای ناموفق ایران در مقابله با گسترش کرونا بود. این در حالی است که اکثر رسانهها به عدم خرید واکسن در موقع مناسب توسط ایران اشاره کردند و امیدوارانه خبرهایی درباره خرید چندین میلیون دوز واکسن را پوشش دادند. جنگ کشتیها بین ایران و رژیم صهیونیستی از جمله اخباری است که هر رسانهای سعی میکند با تحلیلی به آن بپردازد و در عین حال نگرانی بابت گسترش این جنگ به کشورها و کشتیها و راههای دیگر نیز منعکس میشود. سایت بروکینگ از منظر اقتصادی به ماجرای تحریمها و تأثیر بیرونآمدن آمریکا از برجام پرداخته است. این مقاله علمی بیشتر به حذف طبقه متوسط به واسطه این اتفاق پرداخته که بخشهایی از آن در ادامه میآید: «این هفته مذاکرهکنندگان ایالات متحده و ایران برای گفتوگوهای غیرمستقیم در وین دیدار کردند و درباره روشهای بازگشت دو کشور به توافق هستهای 2015 ایران که به طور رسمی تحت عنوان برنامه جامع اقدام مشترک (JCPOA) شناخته میشود، توافق کردند. میلیونها ایرانی هم به دلیل فشارهای اقتصادی پیشآمده از تحریمهای حداکثری و هم از بیماری همهگیر، در حال رنج هستند. در همین حال، دولت بایدن پیش از آنکه فکر کند که میخواهد تحریمها را برطرف کند، منتظر است ایران دوباره به آن عمل کند. 12 نامه و بیانیه در این مدت از سوی کنگره و... به بایدن نوشته شده و از او خواستهاند خسارت واردشده به معیشت میلیونها ایرانی را به عنوان اهرم فشار برای گرفتن امتیازات بیشتر در نظر بگیرد. هرچند به نظر میرسد قدمهای مثبتی در این مسیر برداشته شده اما تأخیر زیادی صرف شد تا ببینند چه کسی قدمهای اول را برمیدارد. آنچه ایران را در سال 2013 پای میز مذاکره سوق داد، پریشانی اقتصادی ناشی از تحریمهای دولت اوباما نبود، بلکه تمایل مردمی از طبقه متوسط ایران برای بهبود اقتصادی از طریق دسترسی به اقتصاد جهانی بود. یک دهه رکود اقتصادی ناشی از تحریمها و شکستن وعدههای بینالمللی، طبقه متوسط ایران را به جایی رسانده است که ممکن است در آینده دیگر به عنوان نیرویی برای تعدیل سیاسی و جهانیسازی عمل نکند. در سال 2013، با حمایت شدید طبقه متوسط بود که رئیسجمهور حسن روحانی برای مذاکره در مورد توافق هستهای با ایالات متحده برگزیده شد. این خواسته اصلی رأیدهندگان بود. پیروزی او ناشی از پریشانی اقتصادی نبود، بلکه امید بود. چند ماه پس از دور جدید تحریمها ارزش پول ایران فروپاشید و تورم بسیاری را له کرد و منجر به تضعیف دستاوردهای عادی زندگی ایرانیان شد. در 15 سال قبل و پیش از تحریمهای اوباما در سال 2011، رشد اقتصادی پایدار تولید ناخالص داخلی سرانه ایران را دو برابر کرد و میلیونها نفر را از فقر و طبقه متوسط خارج کرد. این تحول محصول اصلاحات مبتنی بر بازار پس از پایان جنگ با عراق، سرمایهگذاری عمومی در روستاها در زیرساختها، آموزش و بهداشت و نتیجه افزایش قیمت نفت در دهه 2000 بود. در همین دوره، دادههای نظرسنجی نشان میدهد میانگین استانداردهای زندگی در مناطق شهری، محل زندگی طبقه متوسط، بیش از دو برابر شده بود و آستانه درآمد ایرانیان حدود 11 دلار بود که دو برابر متوسط اعلامشده از سوی بانک جهانی بود. در این دوره جمعیت طبقه متوسط به سرعت از 28 درصد به 60 درصد رسید و صف فقرا از 33 درصد به هفت درصد کاهش یافت (طبقه متوسط به پایین از 38 به 32 درصد کاهش یافت و گروه با درآمد بالا، سهم خود را از یک به دو درصد دو برابر کرد). طبقه متوسط ایران به عنوان بزرگترین طبقه اجتماعی با بیشترین تحصیلات، رأیدهندهای قوی است. در سال 1997، هنگامی که ایران اولین رئیسجمهور میانهرو و نزدیک به صلح خود، محمد خاتمی را انتخاب کرد، طبقه متوسط فقط 30.5 درصد از جمعیت و 56.1 درصد از جمعیت تحصیلکرده در سن رأیدادن (بالای 16 سال و حداقل اول دبیرستان) را تشکیل میداد. تا سال 2011، آنها سهم خود را از جمعیت دو برابر کردند و به 59.8 درصد رسیدند و رأیدهندگان تحصیلکرده را به 80.9 درصد رساندند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.