|

دیوار بلند بی‌اعتمادی میان الجزایر و فرانسه

محمود فاضلی: سفر ژان کاستکس، نخست‌وزیر فرانسه، به الجزایر ظاهرا به دلایل مسائل مربوط به کرونا و شیوع آن که بسیاری از این سفر تلاشی برای بهبود روابط دو طرف تفسیر می‌کردند، لغو شد. قرار بود این سفر به مناسبت پنجمین جلسه کمیته بین‌دولتی در سطح مقامات عالی‌رتبه فرانسه و الجزایر (CIHN) انجام شود كه به تاریخ دیگری موکول ‌شد. این دیدار به درخواست طرف الجزایری، به دلیل آنکه سطح هیئت اعزامی‌ با اهمیت واقعه مطابقت ندارد، به تعویق افتاد. تردید برخی از وزرای فرانسه که چندین بار تغییر عقیده داده‌اند، در نهایت باعث عصبانیت الجزایر شد؛ چرا‌که تعداد هیئت اعزامی از هشت وزیر در نظر گرفته‌شده کاهش یافته و به چهار نفر رسید. گروهی معتقدند در رأس قدرت الجزایر خطی وجود دارد که فشار می‌آورد تا کانال‌های ارتباطی دو‌طرفه را که سال‌های طولانی وجود داشته است، در هم بشکند یا به دنبال از‌هم‌گسستگی تدریجی این کانال هستند. حملات علیه فرانسه در رده‌های میانی مقامات الجزایر شدیدتر است. اخیرا وزیر کار الجزایر، فرانسه را «دشمن سنتی و ابدی» الجزایر معرفی کرد. ارتش الجزایر کمک فرانسه را به‌عنوان غرامت آزمایش‌های هسته‌ای که این کشور 60 سال قبل روی مردم الجزایر انجام داده‌ است، می‌خواهد. کلمان بون، وزیر مشاور در امور اروپای فرانسه، پاسخ داد: «گاهی سخنانی بیان می‌شود که هیچ توجیهی برای آن در روابط فرانسه و الجزایر نمی‌توان پیدا کرد. سخنان وزیر کار الجزایر در حدی نیست که به خاطر آن سفیر فرانسه در الجزایر را فرابخوانیم». اگرچه امانوئل مکرون از انتخاب رئیس‌جمهور «تبون» در سال 2019 حمایت کرد؛ ولی این حمایت خیلی مورد استقبال افکار عمومی الجزایر قرار نگرفت. می‌توان گفت فرانسه، تا حدودی موضوع «هیراک» (جنبش حرکتی‌ها) را کنار گذاشته است. جنبش مخالفان که پس از مطالبه استعفای عبدالعزیز بوتفلیقه در 2019 تجمع شکل گرفت، خواستار تغییر سیستم است و شعارهای ضد فرانسوی مانند «بیدار شو، فرانسه برگشته است» سر می‌دهد. سفیر الجزایر در فرانسه صریحا مدعی است این تنش‌ها از سوی لابی‌هایی انجام می‌شود که علیه یک تفاهم صمیمانه بین الجزایر و فرانسه در حال اقدام هستند.فرانسه و الجزایر به دلیل تاریخ استعماری، جنگ‌های استقلال (1954 تا 1962) چندین دهه مناسبات پر‌تنش را تجربه کرده‌اند. در سال‌های اخیر مکرون ژست‌هایی برای گشایش سیاسی بین دو کشور را دنبال کرده است که از‌جمله آنان می‌توان به پذیرش رسمی قتل یک وکیل الجزایری به دست نظامیان فرانسوی یا تهیه گزارشی از سوی «بنژامن استورا» (مورخ) برای شناخت زوایای بهتری از تاریخ دو کشور و با هدف آرام‌کردن مناسبات فی‌مابین اشاره کرد. در تنش بین فرانسه و الجزایر، همیشه یک کانال برای مساعدکردن شرایط و روابط وجود داشت. صبری بوقدوم، وزیر خارجه الجزایر، در نشست مجازی که به مناسبت بیست‌و‌پنجمین سالگرد امضای پیمان پلیندابا (پیمان ایجاد منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای در آفریقا) برگزار شد، تأکید کرد: «الجزایر از آزمایش‌های هسته‌ای انجام‌شده در خاکش توسط استعمارگران رنج می‌برد؛ چرا‌که این آزمایش‌ها علاوه بر تأثیرات‌شان بر محیط زیست، تعداد زیادی فوتی بر جای گذاشته و موجب آسیب‌هایی برای هزاران الجزایری شدند. رسیدگی به مسائل مربوط به جبران این خسارات و پیامدها باید به شکلی جدی‌تر انجام شوند. از فرانسه می‌خواهیم در پرداخت غرامت‌های آزمایش‌های هسته‌ای که در الجزایر داشته، جدی عمل کند». همچنین در نشستی که اخیرا در الجزیره بین رئیس ستاد نیروهای مسلح، سعید شانگری‌ها و فرانسوا لوکوانتر، همتای فرانسوی‌اش، برگزار شد، همکاری امنیتی دو طرف «بسیار خوب» ارزیابی شد. با وجود برخی مشکلات درباره روابط با جهادگران در ساحل، این همکاری امنیتی همچنان بسیار خوب پیش می‌رود. طبق اعلام الجزایر، طرفین در این دیدار درباره وضعیت همکاری نظامی‌ بین دو کشور، مسائل مرزی الجزایر، ثبات در منطقه مدیترانه، تروریسم و چالش‌های تجارب هسته‌ای از‌جمله آزمایش‌های هسته‌ای فرانسه در صحرای الجزایر گفت‌وگو کردند. حدود 60 سال پیش فرانسه در برخی از مناطق الجزایر آزمایش‌های هسته‌ای انجام داده است و مردم روستا‌های اطراف را در معرض امواج این آزمایش‌ها قرار داد. در یکی از بزرگ‌ترین فجایع تاریخ، فرانسه، دست‌کم 17 آزمایش اتمی را در الجزایر به اجرا گذاشت. بیش از 42 هزار نفر کشته و میلیون‌ها آلوده‌ رادیواکتیو در سراسر آفریقا تنها بخشی از خسارات آزمایش‌های اتمی فرانسه بود. فقط در یکی از آزمایش‌ها، بمبی با 60 تا 70 هزار تن تی.ان.تی که قدرت انفجار آن پنج برابر بیشتر از بمب هیروشیما بود، مورد استفاده قرار گرفت. سهم الجزایر از دموکراسی فرانسوی، ویرانی مساجد، خرابی کتابخانه‌ها، آتش‌زدن کتاب‌ها، سرقت میراث باستانی و قتل و تجاوز به زنان و کودکان بود. عبدالمجید تبون، رئیس‌جمهوری الجزایر، به‌تازگی از فرانسه خواسته است آرشیو ملی این کشور در دوره حکومت عثمانی را که در دوره استعمار از الجزایر ربوده است، به آن بازگرداند. این آرشیو بخش ‌جدانشدنی از حافظه ملی الجزایر است که فرانسه آن را ربوده است. صدها هزار سند متعلق به آرشیو ملی الجزایر در دوران عثمانی، توسط فرانسوی‌ها به غارت رفته و فرانسه 98 درصد از آرشیو غارت‌شده این کشور را در اختیار دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.