ضرورت پیشگیری اجتماعی از ارتکاب جرم
سردار عزیزاله ملكی، فرمانده انتظامی استان گیلان: همه رفتار و افکار انسانها در طول زندگیشان سه منشأ دارد؛ خصوصیات فردی، خانواده و جامعه، سه منبعی هستند که بر تربیت و نحوه شکلگیری شخصیت افراد اثرگذارند. مقصود از تبیین اثرگذاری جامعه بهعنوان یک عنصر قوی در شخصیت افراد، این است که جامعه علاوهبر پایهگذاری افکار و رفتار، میتواند در تغییر و اصلاح برخی ویژگیهای شهروندان نیز اثرگذار باشد. برخی خصوصیات منفی مانند رذالت، دروغگویی، ارتکاب به جرم و... دستخوش تربیت نادرست خانواده و اثرات سوء جامعه بر انسانها است و هیچ انسانی ذاتا با این خصوصیات منفی پا به دنیا نمیگذارد. همانگونه که گاهی افراد تحت تأثیر اثرات منفی جامعه قرار میگیرند و مرتکب برخی تخلفات و جرائم میشوند، در راستای اصلاح افراد هم، درمانهای اجتماعی یا پیشگیریهای اجتماعی به کار گرفته میشوند. اقدامات پیشگیرانه، اقداماتی مؤثر علیه عوامل بهوجودآورنده انحرافات یا بزهکاریهای اجتماعی هستند. مهمترین نکته در اقدامات پیشگیرانه این است که قهرآمیز و سرکوبگر نباشند. برای جلوگیری از وقوع بسیاری از جرائم و تخلفات، بهتر است از مسیرهای جامعهمحور گذر کرد. برخی از صاحبنظران معتقدند تکیه بیشازحد بر مجازاتها و استفاده از مقابلههای کیفری، بدون توجه به زمینهها و علل اجتماعی جرائم، علت را ریشهکن نمیکند؛ بنابراین نمیتواند تأثیر درخورتوجهی داشته باشد. مقابلههای انتظامی مبتنیبر قوانین کیفری شاید در کوتاهمدت اثرات مثبتی از خود بهجا بگذارند؛ ولی در درازمدت موجب پیچیدگی رفتار بزهکار شده و در لباس جدیدی از بزهکاری، نمود پیدا میکنند؛ پس باید ریشههای بزهکاری را در بطن اجتماع یا ساختار زیستی و روانی افراد جستوجو کنیم و باور داشته باشیم هر قدر بیتوجهی به وضعیت جامعه و کمبودهای مردم بیشتر شود، زمینههای ارتکاب جرم نیز بیشتر میشود. جامعهشناسان معتقدند در مسیر مبارزه با بزهکاری باید به سراغ زمینهها و علل اجتماعی آن برویم و با خنثیسازی زمینهها و ازبینبردن علل، امکان وقوع جرم را به حداقل رسانده یا از بین ببریم. اگر بخواهیم با دیدگاه فوق به آسیبهای اجتماعی بنگریم، علت ارتکاب بسیاری از جرائم و ناهنجاریها، شرایط دشوار اقتصادی و تلاش برای کسب منافع مادی شمرده میشود. در چنین شرایطی رونق تولید و اشتغالزایی، بیشازپیش خودنمایی میکند. براساس بسیاری از پژوهشها، رونق تولید و اشتغال جوانان موجب میشود بسیاری از جرائم خرد از بین برود و در نتیجه دستگاه قضا نیز تمرکز خود را بر مبارزه با جرائم سنگینتر متمرکز کند. خوشبختانه امروزه دستگاههایی مانند نیروی انتظامی، رویکرد جامعهمحوری را در پیش گرفتهاند و برای مقابله با جرائم و جلوگیری از نقض قوانین بهدنبال ریشههای اجتماعی آنها هستند؛ چراکه پلیس دریافته است با توجه به پیچیدگی بهوجودآمده در زندگیهای مدرن، باید از آنچه در سطح جهانی و منطقهای رخ میدهد، آگاهی داشته باشد و به معضلات اجتماعی با دیدگاهی همهجانبه بنگرد. نگاه همهجانبه و جامعهمحور پلیس، انگیزهای نوین برای اجرای همه برنامهها و مأموریتهای ذاتی خود در این زمینه است. ازجمله راهکارهای مؤثر در این راه میتوانیم از آموزش همگانی به شهروندان یاد کنیم. موضوع آموزش همگانی شهروندان ازجمله راهکارها و راهحلهایی است که نقش بسیار مهمی در فرایند پیشگیری از وقوع جرم در جامعه ایفا میکند. در این راستا پلیس میتواند برای بهثمررسیدن هرچه بیشتر این آموزشها از عناصر پررنگی که مردم با آنها سروکار دارند؛ مانند رسانهها، ظرفیت تلفنهای هوشمند، اینترنت و فضای مجازی و... بهرهمند شود. توجه به نقش رسانهها در اصلاح رفتار عمومی شهروندان، میتواند نقطه روشنی در مسیر پیشگیری اجتماعی تلقی شود. همانگونه که تماشای بیملاحظه برخی شبکههای مبتذل غربی در خانوادهها، اثرات سوئی بر ذهن اعضای خانواده میگذارد و نادیدهگرفتن عفت عمومی را رواج میدهد، استفاده از ظرفیتهای مثبت رسانه برای آموزشهای پیشگیرانه نیز میتواند باعث تلنگرهای اثرگذاری درراستای جلوگیری از جرائم باشد. استفاده صحیح از اینترنت نیز یکیدیگر از موضوعاتی است که با توجه به همهگیربودن آن، باید به آن توجه کرد. متأسفانه ظرفیتهای مثبتی که این فناوری میتواند برای بشر به ارمغان بیاورد، به نحو احسن مورد توجه قرار نمیگیرد و در مقابل، استفادههای نابجا و تبلیغات منفی در آن بهوفور یافت میشود. امروزه متولیان فرهنگ و آموزش باید با استفاده از ظرفیت اینترنت تلفنهای همراه که در اختیار همه اقشار جامعه قرار دارد، نسبت به تولید محتوا اقدام کنند و خطرهای استفاده نادرست و عواقب ناگوار آن را برای مردم تشریح کنند. اپلیکیشن آموزش همگانی پلیس نیز یکی از تمهیدات نیروی انتظامی در راستای آگاهیبخشی به جامعه است که بهراحتی، قابلیت نصب روی گوشیهای هوشمند را دارد و شهروندان میتوانند از این طریق با پیامها، توصیهها، هشدارها و آسیبهای روز جامعه و همچنین مهارتهای زندگی فردی و اجتماعی، آشنا شوند و بهصورت گامبهگام با پلیس همراه باشند. هدف از درپیشگرفتن رویکردهای اجتماعی جامعه و پلیس، بهبود وضعیت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و... است. پیشگیریهای اجتماعی از جرائم را میتوانیم مؤثرترین و موفقترین نوع پیشگیری بدانیم؛ چراکه تغییر شرایط محیط اجتماعی و همچنین ارتقای سطح فرهنگ و آگاهی، شهروندان را به خودنظارتی میرساند و از ارتکاب بسیاری از جرائم و تخلفات پیشگیری میکند. اعتمادسازی و جلب مشاركتهای مردمی، حفظ حقوق مردم ازطریق احترام متقابل، برخورد قاطعانه، سریع و بهموقع با عاملان جرم، حفظ یا ارتقای ظرفیتهای سازمانی متناسب با نیازهای جامعه، افزایش خدماترسانی به مردم و... ازجمله راهکارهایی است که میتواند پلیس را به اهداف خود در همدلی و همراهسازی شهروندان برای تأمین نظم و امنیت، نزدیک و نزدیکتر کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.