ناگفتههای کشاورز از کیارستمی
موزه سینمای ایران همزمان با زادروز زندهیاد محمدعلی کشاورز بخشهایی از گفتوگوی تاریخ شفاهی این هنرمند فقید را منتشر کرد.
محمدعلی کشاورز در ابتدای صحبتهایش با اشاره به دوران کودکی خود گفت: سال ۱۳۰۹ در جلفا به دنیا آمدم، پدرم کدخدای آنجا بود و زندگی ما از کشاورزی میگذشت. زمانی که دیپلم گرفتم با خانواده به تهران آمدیم و من در دانشگاه رشته پزشکی امتحان دادم و قبول شدم و یادم میآید موقع کالبدشکافی متوجه شدم من برای این کار مناسب نیستم و از رشته پزشکی انصراف دادم. در روزنامه اطلاعات هنرستان بازیگری اعلام کرده بود که هنرجو با مدرک دیپلم میپذیرد که من امتحان دادم و قبول شدم و وارد دنیای بازیگری شدم.
او درباره اهمیت نقش برای یک بازیگر ادامه داد: من معتقدم بازیگر بزرگ و کوچک معنا دارد اما نقش کوچک و بزرگ اهمیت ندارد. از سوی دیگر یک بازیگر وقتی نقشی را نمیتواند بازی کند نباید مسئولیت آن را بپذیرد و باید میدان را برای بازیگر دیگری باز کند تا آن را ایفا کند.
این بازیگر در بخش دیگری از صحبتهایش درباره همکاری با کارگردانان مطرح کشورمان از جمله ناصر تقوایی گفت: تجزیه و تحلیلی که تقوایی درباره نقش میکرد حیرتانگیز و طنزی که در خود او وجود داشت برای من همیشه جالب بوده است. متأسفم که ایشان با این همه تجربه کم کار میکند.
او درباره همکاری خود با مرحوم عباس کیارستمی نیز گفت: کیارستمی هیچوقت در آثارش با بازیگر حرفهای کار نکرده بود اما من در «طعم گیلاس» با او کار کردم. کیارستمی کارگردان بسیار توانایی بود و سبک مخصوص به خودش را داشت به همین دلیل هر بازیگری علاقهمند بود در فیلمهای او ایفای نقش داشته باشد. در دورهای برخیها سبک او را تقلید میکردند اما فن اصلی کار او را نمیدانستند زیرا او روشهای منحصر به خودش را داشت. کیارستمی همچنین دید بسیار خوبی درباره تصویر داشت، سینما را خیلی خوب میشناخت و مسئله مهم این است که قبل از ساخت هر فیلمش مدتها به دنبال لوکیشن میگشت و بر اساس لوکیشن متنش را مینوشت.
کشاورز خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین اشکالات در سینمای ما این است که یکدیگر را قبول نداریم درحالیکه اگر با فرهنگ غنیمان به خوبی آشنا باشیم باید برای پیشبرد فرهنگ کشورمان زحمت بکشیم.
کشاورز با اشاره به حضورش در سریال «هزاردستان» گفت: برای ایفای نقش در این فیلم مطالعه زیادی کردم، صحبتهای زیادی با جاهلهای جنوب شهر داشتم و برای گریم و لباس با علی حاتمی خیلی صحبت کردیم تا به یک توافقی رسیدیم و خوشبختانه این نقش خوب دیده شد. حاتمی برای «هزاردستان» دو، سه نقش را به من پیشنهاد داد و من گفتم نقش شعبان استخوانی را میخواهم زیرا با این نقش میخواهم تجربهای جدید به دست آورم و دلایلم را هم برایش توضیح دادم و او نیز پذیرفت.
او ادامه داد: من شعبان استخوانی را به عنوان یک شخصیت بد نشناختم زیرا شعبان یکی از آدمهایی است که در آن جامعه سوخته بود. او برای خودش یک زندگی داشت، استخوان جمع میکرد و سریشون درست میکرد و از فروختن سریشون ارتزاق میکرد که ناخودآگاه هم وارد ماجرایی شده بود. من معتقدم انسانها باید نسبت به شرایط خود آگاه باشند تا وارد اتفاقات بد نشوند. همه ما میدانیم انسانها زمانی که به دنیا میآیند شرور، آدمکش و قاتل نیستند، همه در بدو تولد انسانهای پاکی هستند اما شرایط جامعه آنها را تغییر میدهد.
این بازیگر با اشاره به اینکه در تمام فیلمهای زندهیاد علی حاتمی بهجز «حاجیواشنگتن» بازی کرده است، یادآور شد: زمانی که حاتمی میخواست فیلم «تختی» را بسازد پیشنهاد نقش مربی تختی را به من داد اما به حاتمی گفتم این فیلم را نساز و بگذار تختی همان اسطوره که هست باقی بماند.
این بازیگر پیشگام تئاتر، سینما و تلویزیون یادآور شد: در «پدرسالار» چیزی که برای من اهمیت داشت این بود که احترام زن در خانواده نقطه عطف بود و این آدم (اسدالله خان) برای همسرش احترام زیادی قائل بود و هیچوقت صدایش را روی همسرش بلند نمیکرد.
او با بیان اینکه به محاکمه خود نشستن که از بار گناه کاستن، کابوس وحشتناکی است، گفت: هر فیلمی را که بازی میکنم خودم را محاکمه میکنم که آیا کاری که کردم درست بوده و هیچوقت سعی نمیکنم خودم را تبرئه کنم.
زندهیاد محمدعلی کشاورز در پایان بیان کرد: کار هنرمند آشتی بین انسانهای روی کره زمین و صداقت و راستی بین جامعه بشری است. حاصل عمرم سه سخن بیش نیست؛ خام بودم، پخته شدم، سوختم و کمال در سوختگی است.
گفتوگوی زندهیاد «محمدعلی کشاورز» به مدت شش ساعت در سال ۱۳۸۷ توسط زندهیاد زاون قوکاسیان و سیمون سیمونیان انجام شده است و فیلم کامل این گفتوگو برای ثبت در تاریخ در بخش تاریخ شفاهی موزه سینمای ایران نگهداری میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.