|

نگاهي به سريال‌سازي در عرصه داخلي

براي كدام مخاطب؟

مازیار معاونی: مقطع زمانی عجیبی را در حوزه سریال‌سازی می‌گذرانیم، هر اندازه كه میزان بینندگان مجموعه‌های تلویزیونی در قیاس با گذشته كمتر و كمتر می‌شوند و هرقدر كه حضور این قبیل آثار در سبد اوقات فراغت مخاطبان قاب شیشه‌ای كم‌رنگ‌تر می‌شود، ولع شبكه‌های تلویزیونی و در كلیتی بزرگ‌تر ولع سیما برای تولید سریال افزوده می‌شود؛ انگار كه ساخته‌شدن و روی آنتن رفتن این آثار و خالی‌نماندن كنداكتور از این حجم از سریال جدید نه در راستای ساخت آثار متفاوت و متنوع برای پركردن اوقات فراغت بینندگان بلكه نوعی انجام وظیفه اداری و مأموریت برای پركردن كنداكتور به هر قیمتی است. البته شیوه سیاست‌گذاری سیما را در برخورد با انتقاداتی كه به عملكردش وارد می‌شود، در مواردی مانند تعطیلی برنامه محبوب «‌نود» دیده‌ایم كه با عدم پاسخ‌گویی و به عبارت بهتر بی‌پاسخ‌گذاشتن خواسته انبوهی از طرفداران این برنامه روبه‌رو شد؛ سیاستی كه سال‌هاست در حوزه آثار نمایشی سیما نیز به كار گرفته می‌شود و صدای انتقاد مخاطبان عام و كارشناسان این حوزه از اُفت كیفی اغلب سریال‌های تلویزیونی و لزوم تغییر رویكرد كمیت‌گرای این رسانه به گوش كسی از تصمیم‌گیران ارشد حوزه نمایش این سازمان نمی‌رسد.
این فقط یك سوی بحران است و شبكه كم‌سن‌وسال‌تر نمایش خانگی كه حدود 15 سال از آغاز فعالیت آن (در حوزه تولید سریال) می‌گذرد نیز به نوبه خود به این آش شور دامن می‌زند. شبكه‌ای كه همچون سیما محدویت ناشی از ضرورت پركردن آنتن و مأموریت قانونی مقابله با رسانه‌های آن سوی آبی از شبكه‌های فارسی‌زبان تا سریال‌های چند‌فصلی بین‌المللی در شرح وظایفش دیده نمی‌شود، بااین‌حال آن‌چنان در تولید سریال افراط به خرج می‌دهد كه گویی رسالت اصلی تأمین محتوای نمایشی نه برای جمعیت هشتاد و چند میلیونی ایران كه برای یك جمعیت مخاطب میلیاردی را عهده‌دار است كه هیچ دسترسی به فیلم و سریال‌های ساخته‌شده از سوی دیگر تولیدكنندگان آثار نمایشی ندارد و تنها می‌تواند بیننده آثار ریز و درشت تمام‌نشدنی این شبكه باشد.
در زمان نگارش این یادداشت در هفته سوم فروردین، افزون بر سریال‌های «سیاوش»، «می‌خواهم زنده بمانم» و «ملكه گدایان» كه پخششان از قبل از نوروز آغاز شده بود و سریال «قورباغه» كه به‌تازگی پخش آن به اتمام رسیده، سه سریال دیگر راهی بازار شده‌اند: «دراكولا»ی مهران مدیری، «مردم معمولی» رامبد جوان و «گیسو»ی منوچهر هادی. یعنی هفت سریال در یك بازه زمانی كوتاه! این حجم از سریال كه باید شش سریال نوروزی تلویزیون یعنی «پایتخت»، «نون خ 3»، «همبازی»، « گاندو 2»، « نوروز رنگی»، «دست‌انداز» و سریال « حورا» به‌عنوان مجموعه بعد از تعطیلات شبكه سوم سیما را هم به آنها اضافه كرد، عدد 14 مجموعه نمایشی را به دست می‌دهند؛ عددی كه به خودی خود نشان‌دهنده سیاست «ساخت بر اساس لزوم ساخت» و نه بر اساس نیاز، وقت و ذائقه مخاطبان است؛ چراكه اگر جز این بود، حتما با یك محاسبه سرانگشتی ساده قابل تشخیص بود كه با باران 14 سریالی مخاطبان آن‌هم در شرایطی كه جای خالی برخی از ژانرها مانند ژانر تاریخی، ژانر ورزشی و... به‌شدت در میان آثار پخش‌شده خالی است، نه‌تنها موفقیت قابل توجهی در جلب مخاطب حاصل نمی‌شود بلكه همان دلخوشی كوچك ولی بسیار دلنشین وجود «خاطره مشترك نمایشی میان بینندگان» هم كه سال‌هاست بر اثر ازدیاد شبكه‌های تلویزیونی سازنده سریال مخدوش‌ شده، مخدوش‌تر و ‌کم‌رنگ‌تر خواهد شد.
تكرار این نكته خالی از لطف نیست كه اگر به تلویزیون به اشتباه وظیفه مقابله كمّی با محصولات نمایشی آن سوی آبی واگذار شده و این رسانه به ‌واسطه همین مسئولیت، افراط‌هایش در مجموعه‌سازی را توجیه می‌كند و اگر امید كمی به تغییر سیاست‌های پاسخ‌گویی این رسانه در قبال انتقادات به عملكردهایش در تولید سریال وجود دارد، اما شبكه نمایش خانگی و از آن بدتر پلتفرم‌های پخش‌كننده‌ای كه به نظر می‌رسد خارج از دایره وظایفشان به سریال‌سازی افراطی روی آورده‌اند، هنوز آن‌قدر جای پایشان در این مسیر اشتباه سفت نشده كه نتوان آنها را از ادامه این راه بازداشت؛ دید كارشناسی لازم است و جسارت و قاطعیت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.