ترور برجام
ساسان کریمی*
اگر زمانبندی رشته اعمال ضد امنیتی منسوب به اسرائیل در ایران را در نظر آوریم، بیشتر آنها به دو بازه زمانی برمیگردند؛ یکی بین سالهای ۸۸ تا ۹۰ و دیگری از تیر سال ۹۹ تاکنون:
- ترور مسعود علیمحمدی: ۲۲/۱۰/88 - ترور مجید شهریاری: 8/۹/۸۹ - ترور (ناکام) فریدون عباسی: 8/۹/۸۹ - ترور داریوش رضایینژاد: 1/۵/۹۰ - انفجار در سایت موشکی ملارد: 21/۸/۹۰ - ترور مصطفی احمدیروشن: 21/۱۰/۹۰ - انفجار در مجتمع غنیسازی نطنز: 12/۴/۹۹ - انتشار گاز کلر در مجتمع پتروشیمی کارون ماهشهر: 14/۴/۹۹ (خرابکاری احتمالی) - انفجار در نیروگاه زرگان اهواز: 14/۴/۹۹ (خرابکاری احتمالی) - ترور محسن فخریزاده: 7/۹/۹۹ - انفجار در مجتمع غنیسازی نطنز: 22/۱/۱۴۰۰ - سقوط بهروز کمالوندی از ارتفاع هفتمتری در مجتمع غنیسازی نطنز: 23/۱/۱۴۰۰ (مشکوک) آخرین مورد از این اعمال یعنی خرابکاری در سیستم برقرسانی مجتمع غنیسازی نطنز بار دیگر نشان داد که این اقدامات را باید در پیوند با سیاست خارجی نیز تحلیل کرد. حالا مبتنی بر اطلاعات در دست، میدانیم که در بازه نخست (یعنی ۸۸-۹۰) زمینههای اصلی دور جدید مذاکرات هستهای کارآمد (مذاکرات محرمانه عمان در سالهای ۹۰-۹۱ و بعدا مذاکرات رسمی ۹۲-۹۴) گذاشته شده شاید بتوان از زاویه دیگری خرابکاریها و رفتارهای تهاجمی اسرائیل را مورد نظر قرار داد. بازه دوم البته کمی متفاوت آغاز شد؛ میتوان گفت با ترور سردار سلیمانی، از سوی دولت ترامپ چراغ سبزی به اسرائیل نشان داده شد تا رشته جدیدی از خرابکاریها و ترورهای خود را در ایران آغاز کند؛ شاید به امید تحریک ایران و تدارک تله یک درگیری محدود نظامی که هم برای اسرائیل مفید باشد و هم به انتخاب ترامپ کمک کند. این رفتارها با بهدامنیفتادن ایران متوقف شدند و پس از مشخصشدن نتیجه انتخابات در واشنگتن و پیروزی گفتمان مقابل، اسرائیل مجددا ولی بسیار پررنگتر به میدان ترور و خرابکاری آمده و سلسلهای از اقدامات ضد امنیتی را این بار به قصد جلوگیری از هرگونه اقدام برای احیای برجام شروع کرد. در باب تحرکات اخیر (از آذر ۹۹ تاکنون) به مهمترین اهدافی که برای این رژیم متصور است به قرار زیر میتوان اشاره کرد: 1. خودنمایی در برابر دولت تازه آمریکا که اراده سیاسی و توفیقش در منطقه در گروی احیا برجام است و تلاش برای بازکردن جای خود در معادلات معطوف به ایران دولت بایدن. 2. تخفیف توان امنیتی ایران و قدرتنمایی در جهت تخریب روحیه و وفاق ملی. 3. تلاش برای وادارکردن ایران به نوعی واکنش از جنس مقابلهبهمثل و حتی سوقدادن ایران و ایالات متحده به سمت یک درگیری نظامی تا حد امکان. 4. تلاش برای ایجاد تفرقه داخلی بهخصوص در مورد مذاکرات احیای برجام و در نتیجه بستن دست مذاکرهکنندگان ایرانی برای بهنتیجهرساندن این مذاکرات. 5. محدودکردن اهرم غنیسازی در دست ایران و در نتیجه ایجاد طمع در طرف آمریکایی برای اتخاذ رویکردی زیادهخواهانهتر به این امید که به اتفاق مورد قبلی موجب شکست در مذاکرات شود. اولین نتیجهای که از این موضوع به ذهن متبادر میشود، دستپاچگی مجدد اسرائیل است بهمثابه آنچه در اوان شکلگیری مذاکرات منتج به برجام شاهد بودیم و همین معنا نشان از صحت تلاش برای تأمین منافع ملی از طریق رفع تحریمهاست. با همه مشکلاتی که اجراشدن برجام در طرف آمریکایی داشت، از زمان ورود جدی دو طرف به مذاکرات مستقیم و علنی تا خروج آمریکا از برجام و دوران پرتنش ترامپ، اسرائیل که در روابط خود با اوباما به چالش افتاده بود، اعتمادبهنفس انجام عملیات ضد امنیتی و برخلاف مسیری را که دولت وقت آمریکا میپیمود، نداشت. حالا اما اسرائیل تلاش کرده تا پیش از رویکارآمدن دولت منتخب در واشنگتن، سلسله عملیات خود را آغاز کند و اکنون نیز با اهدافی که در بالا برشمرده شد، تلاش میکند تا آنجا که ممکن است در کار مذاکرات جاری اخلال ایجاد کند. حالا اما با برداشتن دو گام هستهای (تعویض سانتریفیوژهای آسیبدیده با نسل جدید و بهخصوص اعلام قصد آغاز غنیسازی ۶۰ درصد) که از جنس مورد پیشبینی اسرائیل نبود محاسبات فوق بر هم ریخته و اتفاقا از نظر هستهای ایران اهرمهای بیشتری نسبت به قبل در دست دارد. در عین حال تیم مذاکرهکننده با داشتن تحلیل صحیح میتواند این تهدید را به فرصتی برای محکومیت اسرائیل تبدیل و در جهت فضاسازی در جلسات به سود خود استفاده کند. حتی ممکن است بتوان با تکیه بر ابعاد ضد امنیتی و خطرات اساسی برای امنیت هستهای و خطرهای عمده زیستمحیطی تلاش کرد تا طرف مقابل حرکاتی از این دست را رسما محکوم کند. دیگر آنکه ایران میتواند اقدامات متعدد تروریستی و خرابکارانه اسرائیل را با تمرکز حرفهای بر دیپلماسی عمومی و رسانهای تبدیل به اهرمی برای عدم ورود به مذاکرات موشکی و منطقهای مطلوب اسرائیل و عربستان کرده و هزینه این استراتژی را با استدلالی مشروعیتزا به حداقل رساند. در مجموع و قطع نظر از واکنشهای علنی به واسطه واکنش حسابشده ایران و دست برتر پیداکردن در مذاکرات مطمئنا اقدام خرابکارانه اخیر به افزایش شکاف میان اسرائیل و دولت بایدن در فقره اخیر میانجامد و این از نتایج عدم شتابزدگی در واکنش و نشاندادن عکسالعمل محاسبهشده از جنسی است که در ذهن دسیسهکننده نبوده است. *دانشآموخته دکترای فلسفه سیاسی از دانشگاه تهران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.