|

زنان طبقه متوسط ناپديد شدند

گیسو فغفوری : در روزهای آغازین 1400، آینده پیش‌روی بسیاری از زنانی كه می‌شناسم امیدوارانه نیست. زیر بار سهمگین عوارض ناشی از همه‌گیری كرونا، افزایش مسئولیت‌های خانه و خارج از خانه قرار دارند و از یك ‌سو نگرانی‌های اجتماعی، از سویی دیگر نگرانی‌های احساسی. نه می‌توانند دل به وعده‌ها در روزهای پایانی دولت و مسئولان اجرائی ببندند و نه امیدی به بهبود شرایط و قوانین حمایتی دارند؛ آن هم در مجلسی كه مدام به دنبال تغییر نقش زنان و نگه‌داشتن آنان در منزل است. قوانینی كه حتی بعد از 15 سال لغو می‌كند نظیر سقط جنین درمانی و غربالگری آنان و قوانین سختگیرانه‌تری كه درباره مهریه و عدم امكان خروج از كشور بدون اجازه همسر را تصویب می‌كند. از سوی دیگر انجام فعالیت‌های مدنی و حضور در تغییرات جامعه نیز با توجه به شرایط اقتصادی سخت، برایشان كم‌رنگ‌تر شده است. كرونا از یك ‌سو كه بسیاری را ناگزیر به دورشدن از جوامع و انجمن‌ها كرده و تحریم‌ها از سویی دیگر كه دلخوشی‌های كوچك را تبدیل به كالاهای لوكس كرد. از سوی دیگر، زنانی را می‌بینیم كه از هر سو می‌روند مردانی در قدرت سد راه تلاش آنها برای پیشرفت و تغییر قرار دارند. به‌تازگی نیویورك‌تایمز مقاله‌ای درباره حدف زنان طبقه متوسط پس از تحریم‌ها به قلم آزاده معاونی و سوسن طهماسبی منتشر كرده است. آزاده معاونی كه متولد و ساكن آمریكاست جزء آن دسته از خارج‌نشینانی است كه به ‌دلیل مواضع میانه‌رو خود در شبكه‌های اجتماعی مورد حملات مداوم است. او كتاب‌هایی از جمله «ماه عسل در تهران» و «مهمانخانه بیوه‌های جوان» را نوشته و به دلیل تسلط به زبان عربی بیشتر در حوزه خاورمیانه فعالیت می‌كند. او و طهماسبی در این مقاله به تأثیر تحریم‌های ترامپ هم‌زمان با كرونا بر حذف زنان طبقه متوسط پرداخته‌اند. در این مقاله آمده است: «دولت ترامپ با اعمال مجدد تحریم‌ها علیه ایران، محدودکردن فروش نفت و دسترسی به سیستم بانکی جهانی و واردکردن اقتصاد به رکود عمیق، ضربه عظیمی به زنان ایرانی وارد کرد. از بهار 2018، ریال ایران 68 درصد ارزش خود را از دست داده است. در مارس 2020، تورم به حدود 41 درصد رسید. تولید ناخالص داخلی 6.5 درصد کاهش یافت و بی‌کاری 10.8 درصد بود. این تحریم‌ها یکی از سودهای کلیدی توافق هسته‌ای را از بین برد: سرمایه‌گذاری خارجی و ایجاد شغل که قرار بود همراه با گشودن بازارهای ایران به جهان باشد. انحطاط اقتصاد ایران در زندگی زنان ایرانی طبقه متوسط تأثیر بسزایی گذاشت. این رکود در حال ازبین‌بردن دستاوردهای شکننده آنها در اشتغال، سمت‌های مدیریت عالی و نقش‌های مدیریت در هنر و آموزش عالی است، درحالی‌که ظرفیت آنها را برای جست‌وجوی اصلاحات قانونی و حمایت‌ها کاهش می‌دهند». در این مقاله به سراغ یك مدرس زبان رفته‌اند: «هنگامی که این تحریم‌ها آغاز شد، مهسا محمدی، ویراستار 45‌ساله و مدرس زبان بودجاره در تهران به‌ دلیل اینکه تورم دو برابر شد، مجبور شد با پسر خردسالش به دهکده‌ای ارزان‌قیمت و محافظه‌کار در نزدیکی دریای خزر نقل مکان کند و تحصیل در خارج از کشور برایش تبدیل به رؤیایی ازدست‌رفته شد». او به نیویورك‌تایمز گفته است: «تمام خواسته‌ها و امیدهای ما از بین رفته است. فشار، غیر قابل تحمل است». در بخش دیگری از مقاله به تردیدها و تعلیق‌های بایدن برای تعامل مجدد با ایران و تأثیراتش اشاره كرده است: «برخی از کسانی که مخالف بازگشت آمریکایی‌ها به توافق هسته‌ای هستند، حتی به عنوان شرط‌های اولیه برای مذاکره در توافق‌نامه گسترده، خواستار حمایت قاطعانه از حقوق زنان ایرانی شده‌اند اما هم‌زمان به سخنرانی در کنگره منافقین می‌پردازند. سازمانی كه بر مبنای تحقیر زنان و سلب آزادی آنان شكل گرفته است. برای بسیاری از زنان در ایران، استدلال‌های تندروان آمریکایی درباره تغییر رژیم بر اثر فشارهای مداوم، قابل درك نیست. از نظر برخی از آنها وقتی این تحریم‌ها سبب می‌شود اقتصاد کشور و معیشت مردم از بین برود، اشك‌ریختن طرفداران تحریم برای حمایت از حقوق بشر، توخالی به نظر می‌رسد». در این مدت بسیاری از طرفداران رفع تحریم‌های ایران چه در داخل و چه در خارج بر نكته‌ای تأكید می‌كردند و آن نقش زنان طبقه متوسط در انجام فعالیت‌های مدنی بود و اكنون در این مقاله با خطاب قراردادن تیم بایدن در مذاكرات، به آن اشاره شده است: «زنان ایرانی دهه‌هاست که برای حقوق بیشتر و دموکراسی تلاش می‌کنند و پیروزی‌های آنها در برابر اکثر محدودیت‌های نهادینه‌شده توسط فعالان طبقه متوسط انجام شده است. زنان طبقه متوسط که اغلب به‌عنوان موتور اصلی تحولات اجتماعی تلقی می‌شوند، زندگی و امیدهای خود را بر اثر تحریم‌های دولت ترامپ ازبین‌رفته می‌بینند و درهم شکسته‌اند و امروز «زن طبقه متوسط» در ایران مقوله‌ای در حال نابودی است». و سؤال اینجا است كه ایالات متحده با این ویرانی چه چیزی را به‌ دست آورد؟ در بخش دیگری از این مقاله به اشتغال زنان زیر سایه تحریم و همه‌گیری پرداخته و با مراجعه به آمار نوشته شده است: «اگرچه زنان در ثبت‌نام در دانشگاه از مردان بیشترند، اما آنها اغلب فارغ‌التحصیل می‌شوند و متوجه می‌شوند که کارفرمایان ترجیح می‌دهند مردان را استخدام کنند. با وجود این موانع، نرخ اشتغال زنان در سال‌های اخیر افزایش یافته بود، اما شوک لایه‌ای اقتصاد ایران از تحریم‌ها و كووید19باعث شده است که آنها به‌ طور نامتناسبی موقعیت خود را از دست بدهند. از مارس تا سپتامبر سال 2020، مردان 637 هزار شغل خود را از دست دادند، درحالی‌که زنان که تقریبا 17.5 درصد مشارکت در بازار کار را دارند، 717 هزار موقعیت شغلی را از دست دادند». در بخش‌های دیگر این مقاله به فشارهای زنانی كه در حوزه‌های فرهنگی نشر، ترجمه و سینما فعالیت می‌كنند اشاره شده است. زنانی كه حالا كمتر امكان چاپ كتاب، تهیه فیلم‌هایی با مضمون‌های مدنی و مستقل دارند و به تأثیر مؤسسه سینمایی «اوج» و تلویزیون كه به دنبال تغییر تصویر زنان هستند، می‌پردازند. این مؤسسه‌ها در فیلم‌هایی كه می‌سازند بیشتر علاقه‌مندند زنان را در نقش حافظان خانه و تأمین‌كننده خواسته‌های مردان تصویر كنند. در این مقاله با اشاره به سریال اغراق‌شده «هوملند» تحلیل كرده است كه «اكنون سینمای اجتماعی ایران به ‌دلیل مشكلات اقتصادی، كمتر به پرسشگری درباره جنسیت، فرهنگ، ازدواج و قدرت می‌پردازد». در بخشی از مقاله نقل قولی از زنی با نام مستعار فاطمه شده است كه در زمینه خشونت خانگی فعالیت می‌كند و معتقد است كه فشار اقتصادی سبب شده است تا برخی از زنان ناگزیر از تحمل شرایط سخت فشار و خشونت شوهرانشان یا پدرانشان باشند و حتی برخی از جوانانی كه امكان زندگی مستقل را داشتند دوباره پیش خانواده برگردند». این مقاله در گفت‌وگو با یكی از زنان فعال مدنی، شیوا نظرآهاری، اشاره كرده است: «زنان ایرانی در ضمن تلاش اقتصادی و غرق‌نشدن در فقر هم‌زمان نمی‌توانند برای پیشبرد حقوق قانونی و تغییرات سیاسی عمیق‌تر تلاش كنند. فعالان برای بقا تلاش می‌کنند. آنها در پایان روز بیش از حد خسته و درگیر بقای اقتصادی هستند تا بتوانند مؤثر واقع شوند». این مقاله با اشاره به سخنان برخی فعالان تأكید می‌کند: «در این بین با افزایش سوءظن‌ها نسبت‌ به فعالیت زنان فعال، كوچك‌ترین فعالیت‌ها با سوءظن، مواجه می‌شد. جملات پایانی این مقاله سخنان فائزه توكلی، مورخ مؤسسه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران است: «فشار روی طبقه متوسط زنان، کاملا ظالمانه است. توجیهات تحریم‌ها قانع‌کننده نیست؛ شما نمی‌توانید به مردم بگویید گرسنه بمانید و سپس به دنبال آزادی باشید». این مقاله مروری است بر آنچه در این مدت بر زنان ایرانی گذشته است و این نكته كه «با وجود درگیری دیپلماتیک واشنگتن و تهران، مردم ایران در انتظار تسکین هستند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.