|

اندیشه و خیال عنصر مهم یک اثرند

ایلیا آل‌خمیس

هنر امروز سرشار از تضادهاست. برخورد فلسفی میان هنر والا و هنر دون در نوسان است. و گاهی به برداشت‌هایی سخت‌گیرانه منجر می‌شود. فیلم وسیله‌ ارتباطی ساده و مقبولی است که برای توده‌ها کشش مستقیم دارد و یک ابزار مطلوب تبلیغی است. می‌دانیم که خاستگاه فیلم «عکس» است و برای همین یک هنر فنی قلمداد می‌شود. فیلم خاستگاهی فنی دارد و هنرش بازگویی است. بازگویی دراماتیزه‌شده ماشینی که هر چقدر به جامعه نزدیک باشد، موفق‌تر است. بدون شک هرچه سهم امور جامعه در توصیف واقعیت بیشتر باشد و به عبارت دیگر هرچه رابطه در این توصیف میان انسان و جهان، شخصیت و محیط، هدف و وسیله تنگ‌تر باشد، فیلم سینمایی‌تر است. «زندگی آنچنان که هست» و آنچه باید باشد مورد توجه سینمای امروز جهان است و آرمان و هدف جزء عناصر اصلی ساخت یک فیلم قرار می‌گیرد؛ اما نکته مهمی که فیلم را از مستند منفک می‌کند، عنصر خیال است. اندیشه و خیال عناصر اصلی هر اثر هنری‌اند. از دوره کهن‌سنگی تاکنون و از ونوس ویلندورف تا هنرهای دوره معاصر این دو عنصر را در همه هنرها به وضوح می‌بینیم. اندیشه و خیال موجب امر زیبا می‌شوند. آنها به هر اثری ساختاری هنری از جنس خلق‌کردن می‌دهند. در این مقال غرض اهمیت این دو عنصر در فیلم هستند. فیلمی به‌مثابه فیلم که این روزها در سینمای کشور غایب است. بدون شک خیال نیروی جلوبرنده جامعه انسانی است و اندیشه ابزار رسیدن به آن. جامعه‌ای که خیال و اندیشه در فیلم‌هایش موج بزند، جامعه رو به جلویی است و جامعه توسعه‌یافته‌تری است. با نگاهی به تاریخ اجتماعی هنر می‌توان به این معنا رسید و نبود این عناصر، حلقه مفقوده جامعه ایرانی است که روز‌به‌روز افسرده‌تر و در حال ایزوله‌شدن است.
کپی‌کاری‌هایی وسیع در همه رشته‌های هنری که با جغرافیا و فرهنگ این مردم فاصله‌ها دارد و مافیاهای خانوادگی در حال شکل‌گیری حاکم بر هنر، بدون شک موجب پسرفت خواهد شد. در کدامین فیلم ما، اندیشه و آرمان انسانی دنبال شده است؟ در کدامین فیلم این روزها، خیال جریان دارد؟ هرچند که آثار در اقلیت گذشته را باید فاکتور گرفت؛ اما مهم شاکله کلی سینما است که بدون شک بر جامعه خود تأثیرگذار است. سوق‌دادن ایدئولوژی‌گرایانه مخاطب ماهیت یک فیلم نیست؛ هر‌چند می‌توان از سینما برای ابزار سیاسی سود جست. دغدغه دون‌ شخصی یک قهرمان، ماهیت اصلی یک فیلم نیست، هرچند می‌تواند برای ساعتی مخاطبی را سرگرم کند.
بدون شک فیلم تعریفی بالاتر از شکل این روزهایش باید داشته باشد. فیلم با همه ابزار ماشینی‌اش می‌تواند و باید هنری والا باشد. هنری در خدمت معنای زیستن و خیال و اندیشه عناصر تکامل‌دهنده جوامع بشری که در سینمای امروز ما کمتر به چشم می‌خورند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.