تأثير قانون دوم نیوتن
اسماعیل کهرم
پایان صد سال و پاگذاشتن به دوران جدید شاید بهانهای باشد برای اینکه نگاهی به خودمان و وضعیتمان در دوران جدید داشته باشیم. شاید به این بهانه بد نباشد که نگاهی به وضعیت محیطزیستی ایران در آستانه سده جدید بیندازیم و ببینیم ایران در ۱۴۰۰ به چه الزاماتی برای محیطزیستش نیاز دارد؟ من تصور میکنم که ایران به خاطر تاریخ طولانی و درخشانش و نیز بهدلیل موقعیت جغرافیایی و همچنین به خاطر داشتههایی اقتصادی که امروز مهم به شمار میآیند، همیشه مطرح بوده و همیشه مطرح خواهد بود. برای اینکه ما بتوانیم در دنیای امروز و در دنیای صد سال آینده نقش مؤثری را بازی کنیم، باید خودمان را عضوی از جامعه جهانی بدانیم. یادگیری از جامعه جهانی به این معنی است که حداقل بدانیم هر اقدامی که ازسوی ما صورت میگیرد، نتیجه و پیامدی برای ما دارد. درواقع همانطور که نیوتن سالها پیش گفته هر عملی عکسالعملی مساوی و خلاف جهت خودش دارد. طبیعتا چنین قانونی در مسائل محیطزیستی هم برقرار است و باید بدانیم که در این دنیا هم هر تصمیمی که در حوزه محیط زیست، چه در زمینه حفاظت از آن و چه در زمینه تخریب آن از سوی حکمرانان یا حتی شهروندان اتخاذ میشود، نتایج و پیامدهایی درپی دارد که زندگی انسانها و جانداران دیگری را در سرتاسر دنیا تحت تأثیر قرار میدهد. با اشاره به این مقدمه شاید لازم باشد که ما در اعمالمان بازنگریهایی داشته باشیم تا عکسالعملهای حاصل از تصمیمات را جهان بپذیرد و در آغوش بگیرد. شاید بد نباشد برای تشریح این مسئله مثالی را بیان کنم. چندی پیش به دعوت دانشگاه لاهور به پاکستان سفر کرده بودم. در آنجا با آقای دکتر طوسی آشنا شدم که اجدادش ایرانی و اهل توس بودند و او اگرچه فارسی نمیدانست ولی خودش را همشهری فردوسی میخواند. نکته مهمی که ایشان در این دیدار بیان کردند، این بود که پاکستان از زمان جدایی از هند توانسته بود وسعت جنگلها را دوبرابر بکند و الان چیزی نزدیک به 11 میلیون هکتار جنگل دارند؛ درحالیکه این عدد در زمان جدایی از هند چیزی حدود پنج هکتار بود. این استاد دانشگاه پاکستان با اشاره به این توسعه جنگلی در پاکستان با افتخار میگفت که ما برای شما اکسیژن تولید کردهایم اما شما در مقابل چه کردهاید؟ سؤالی که پاسخ درخور و شایستهای برای آن نداشتیم و باید سرمان را پایین میانداختیم، زیرا در مدت مشابه ما میزان و وسعت جنگلهای کشورمان را بهشدت کاهش دادهایم. طبیعتا این روشی نیست که ما بخواهیم در دنیا آن را ادامه دهیم و بهعنوان بخشی از جامعه جهانی هم قلمداد شویم. وقتی که فاجعه چرنوبیل رخ داد، حدود پنجونیم هزار کیلومتر در غرب این فاجعه مراتع ولز در بریتانیا سمی شدند و منجر به کشتار دستهجمعی چیزی نزدیک به ۱۲ هزار رأس گاو و گوسفند شد. یا وقتی دیوانهای مثل صدام حسین چاههای نفت کویت را آتش زد در شرق و در هندوستان بارانهای قیرگون بارید. اینها همان عکسالعملهایی است که در مقابل اعمال و تصمیمات مردم بخشی از جهان در بخش دیگر آن بروز و ظهور پیدا کرده است. شاید همین دو مثال کافی باشد تا ما به مسئولیتمان در این جهان آگاه شویم و بدانیم که به قول مولانا «این جهان کوه است و فعل ما ندا/ سوی ما آید نداها را صدا». امیدواریم که ایران نقشی مثبت در ایجاد صداهای مثبت در جهان داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.