محاکات رادیوییها در تلویزیون ملی
ایلیا آلخمیس
گاهی اتفاقی ظاهرا ساده باعث انقلابی بزرگ میشود. نقطهعطفها همیشه در زمان به ظاهر ناممکن به وجود میآیند. جامعه با تمامی عناصرش چون زنجیری به هم پیوستهاند. جامعه خسته، فرهنگ خستهای دارد. ادبیات و هنر خستهای دارد. اقتصاد خستهای دارد و همینطور ارتباط جمعی آن نیز خسته و اعتمادها از بین رفته است. جامعه خسته به تبعش تلویزیون خستهای دارد. دلایل خستگی این جامعه نه در این مقال میگنجد و نه موضوع این گفتار است. غرض نگاهی به تلویزیون ملی و برنامههایش در نوروز امسال است. غرض توجه به آن اتفاق به ظاهر ساده محاکات منصور ضابطیان است. خود کلمه محاکات قصهای طولانی و باستانی دارد که انتخاب این نام برای این برنامه نشان از ذکاوت ایدهدهنده آن میدهد. محاکات یا ممسیس نظریهای است یونانی که افلاطون اولین بار در کتاب جمهورش از آن نام میبرد. او محاکات را یکی از دو شیوه عمده بیان روایت و در مقابل نقلکردن میداند. محاکات در نقد ادبی تقلید یا بازنمایی واقعیت و عرضه خویشتن است. این کلمه اولین بار توسط متی بن یونس قناعی با ترجمهای از آثار ارسطو وارد فلسفه جهان اسلام میشود و بعدها فلاسفه مسلمان همچون فارابی و ابن رشد
و ابنسینا و دیگران در باب این نظریه شرحها دادهاند. خود کلمه محاکات دارای معانی متعددی است. در هنر بر این باور است که همه هنرها را تقلیدی از طبیعت میداند و در لغت به معنای با هم حکایتکردن است.
اما معنای دیگری نیز در گفتار بدویها دارد و آن بافتن تار و پودهاست و این معنای آخر اهمیت کار منصور ضابطیان از نظر نگارنده است. محاکات در یونان باستان بیشترین قرابت را با نمایش دارد و منصور ضابطیان در برنامهای تلویزیونی، نمایشی واقعگرایانه را در مقابل چشمان میلیونها مخاطب اجرا میکند. نمایشی میزانسنشده با حضور یک بازیگر میهمان و چهار بازیگر حرفهای. رسول نجفیان، سوگل مشایخی، فلورا سام و خود ضابطیان.
ارتباط و بازی دوبهدوی این بازیگران، برنامه را از یک پلتفرم تلویزیونی به نمایشی جذاب بدل میکند و این همان اتفاق ساده و نقطهعطفی است که ورود رادیوییها و اهل فکر منجر به آن شدهاند. حکایتها شنیده میشوند و جوهره زندگی در کنکاش قرار میگیرد. به موازات آن بازیگران اصلی در پی عنصر جوهری شعر یا رمان یا فیلم میگردند.
آنها به ظاهر داور هستند اما در اصل تزکیهدهنده روح مخاطباند. قهرمان راوی در سایه قرار میگیرد و مخاطب این نمایش در انتظار کلمات شفادهنده این چهار نفر است تا روحش را جلا دهد. مخاطب منتظر کلمات جادویی سوگل مشایخی است تا با آن اتمسفر گیرایش جانی تازه به کالبد خستهاش بدمد و در دویتی با رسول نجفیان به ساحت شمس و مولانا برسد. مخاطب در انتظار به سخن درآمدن فلورا سام میشود که آیا رؤیایش به فیلمی بدل میشود یا خیر و در نهایت انگار منتظر دست غیب کارگردان این نمایش و منصور ضابطیان میشود که نجاتشان بده پسر، نجاتشان بده. محاکات ضابطیان هم لایق دیدن است و هم لایق نوشتن. بدون شک اتفاقی نو در تلویزیون خسته ملی است که میتواند منجر به رنسانسی در این رسانه شود. محاکات ضابطیان، محاکات ارسطویی است چراکه تخیل عنصر اصلی اوست. محاکات او کپیبرداری صرف از واقعیت نیست بلکه تفکر و خیال هنرمند نیز بر آن افزوده میشود و تصویری نو را در ذهن مخاطب خود ایجاد میکند؛ تصویری از امید که خود زندگی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.