|

بحران‌های حال و آینده

در ایامی که بیماری کووید۱۹ بزرگ‌ترین بحران را بعد از جنگ جهانی دوم رقم زده، خواندن کتاب «آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران زده» نوشته جرد دایموند می‌تواند نمایی کلی‌تر از نوع مواجهه برخی از کشورها با بحران‌‌های مهم و تاریخ‌ساز خود به دست دهد. دایموند کتاب «آشوب» را در سال ۲۰۱۹ نوشت. این کتاب به بررسی تطبیقی و مقایسه‌ای، روایی و اکتشافی مهم‌ترین بحران‌ها و تغییرات گزینشی می‌پردازد که طی چند دهه در هفت کشور (فنلاند، ژاپن، شیلی، اندونزی، آلمان، استرالیا و ایالات متحده) رخ داده‌اند. این کتاب محصول تجربه زیست نویسنده در مدت ۶۰ سال در این هفت کشور است. دایموند با طرح بحران‌های فردی و نقاط عطف آن و نیز پیوندزدن این بحران‌ها با بحران‌های حکومت‌ها در سطح ملی، سعی کرده تصویری متفاوت از نحوه و چگونگی مدیریت بحران در این هفت کشور به دست دهد. به‌زعم دایموند بحران‌ها می‌توانند فردی باشند و یا ملی و این «بحران‌ها (در سطح فردی) ممکن است ناشی از فشارهای بیرونی از قبیل تنهاشدن فرد به علت ترک همسر یا بیوه‌شدن او یا (در سطح ملی) دچارشدن یک کشور به جنگ داخلی طولانی رخ دهند» (ص۱۸). افراد و کشورهای بحران‌‌زده ناچارند ارزیابی صادقانه‌ای از توانایی‌ها و ارزش‌های خود به عمل بیاورند تا بتوانند تصمیم بگیرند که کدام‌یک از داشته‌هایشان همچنان سودمند بوده و کدام‌یک ناسودمند و باید تغییر پیدا کنند.
پس از فصل اول که مربوط به مسائل و بحران‌های شخصی است دایموند در فصل دوم به بحران فنلاند می‌پردازد که با حمله سهمگین اتحاد جماهیر شوروی در جنگی موسوم به «جنگ زمستان» به آن کشور به انفجار رسید. میراث «جنگ زمستان» یک تغییر فاحش بود که فنلاند را به یک‌یک مردم‌سالاری آزادی‌اندیش کوچک و مرفه تبدیل کرد که در سیاست خارجی‌اش به دنبال هر کاری بود تا اعتماد حکومت شوروی را جلب کند. نمونه بعدی بحران ناشی از تکانه‌ای بیرونی و آشوب ناگهانی مربوط به ژاپن است که فصل سوم کتاب را تشکیل می‌دهد. آنگونه که دایموند توضیح می‌دهد یک ناوگان جنگی ایالات متحده در سال ۱۸۵۳ به ورودی خلیج توکیو رسید و خواستار توافق و حقوق ویژه‌ای برای کشتی‌ها و ملوانان دریایی شد. از آن پس سیاست قدیمی انزواطلب ژاپنی‌ها به پایان رسید. فصل چهارم به شیلی اختصاص دارد. بحران شیلی زاده انفجاری داخلی بود؛ انفجاری ناشی از فروپاشی توازن سیاسی بین شهروندان. دولت مردم‌سالار انتخابی شیلی با ریاست‌جمهوری آلنده در یازده سپتامبر ۱۹۷۳ پس از سال‌ها ماندن در بن‌بست سیاسی با یک کودتای نظامی سرنگون شد. بحران‌های اندونزی موضوع فصل پنجم کتاب است. همان‌طورکه در کتاب نشان داده می‌شود در اندونزی نیز برهم‌خوردن موازنه سیاسی بین شهروندان موجب انفجار داخلی شد، که بعد از کودتای اول نوامبر ۱۹۶۵ رخ داد. دایموند نتیجه آن کودتا را در تضاد با کودتای شیلی می‌داند، چون یک کودتای دیگر منجر به قتل عام اعضای آن جناحی شد که گمان می‌شد از کودتای اول پشتیبانی می‌کرد. دو کشور آخر مورد بررسی آلمان و استرالیاست که موضوع فصول ششم و هفتم کتاب را تشکیل می‌دهند. به تعبیر دایموند بحران‌های این کشورها به‌تدریج شکل گرفتند. ابتدا به آلمان می‌پردازد که بحران‌هایش را غیرانفجاری می‌نامند. او معتقد است آلمان در دوران پس از جنگ جهان دوم هم‌زمان با مشکلات میراث عصر نازی‌ها، عدم توافق درخصوص تشکیلات سلسله مراتبی جامعه‌اش، و ضربه روحی ناشی از دوپارگی سیاسی بین آلمان شرقی و غربی روبه‌رو شد. مشخصه‌های متمایز رفع بحران در آلمان پس از جنگ، در چارچوب تطبیقی دایموند از این قرار است: تقابل بسیار خشن بین نسل‌ها، محدودیت‌های جدی در جغرافیای سیاسی، و فرایند آشتی بین کشورهایی که قربانی فجایع جنگی آلمان بودند. نمونه دیگر کتاب از نوع بحران‌های تدریجی و غیرانفجاری مربوط به استرالیا است.
در بخش سوم و چهار فصل آخر کتاب به بحران‌های حال و آینده، در مقیاس داخلی و جهانی، می‌پردازد که پیامدهایشان هنوز معلوم نیست. این بخش با ژاپن شروع می‌شود که به نظر دایموند اکنون با مشکلات بسیاری روبه‌روست. دو فصل بعدی کتاب به ایالات متحده اختصاص دارد. او در این فصول به چهار بحران اشاره می‌کند که ظرفیت بالقوه تخریب مردم‌سالاری آمریکایی و قدرت آمریکایی‌ها را دهه آینده خواهند داشت و بحرانی که به قول او بسیار شبیه به شیلی خواهد بود. این مشکلات از نظر دایموند عبارت‌اند از: اوضاع جامعه و خط مشی سیاسی داخلی، و نیز مشکلات بیرونی در حوزه روابط خارجی. نويسنده در فصل آخر به کل دنیا و بحران‌های قریب‌الوقوع جهانی می‌پردازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.