|

به یاد پروفسور ریگو و همراهی‌اش با ایران در دعاوی حقوقی

حقوق بین‌‌الملل در حرکت

«مجموعه مقالات حقوق بین‌‌الملل در حرکت: چشم‌اندازهای جدید» عنوان ارج‌نامه‌ای است که در یاد پروفسور فرانسوا ریگو، حقوق‌دان نامدار، منتشر شده است که روزگاری در کنار حقوق‌دانان ایرانی در دعاوی حقوقی آمریکا علیه ایران، به ‌یاری ایران برخاست. دکتر محسن محبی، حقوق‌دان برجسته ایرانی که خود از حقوق‌دانان سرشناس در دعاوی بین‌المللی ما است و از نزدیک با حقوق‌دانان برجسته خارجی ازجمله پروفسور ریگو و آنتونیو کاسه‌سه و دیگران دوستی و همکاری داشته، در حق‌شناسی از همراهی پروفسور ریگو با وطنش، به همکاران بین‌المللی خود پیوسته و در کنار چندی دیگر از استادان خارجی حقوق بین‌الملل، مجموعه‌مقالاتی به یاد این حقوق‌دان برجسته تدارک دیده است. این کتاب، مشتمل است بر ۱۹ مقاله به زبان انگلیسی و فرانسه و به قلم نویسندگان ایرانی همچون استاد دکتر حسین صفایی و دکتر مصطفی محقق‌داماد و دیگران و نیز استادان خارجی حقوق بین‌الملل همچون استاد آلن پله (حقوق‌دان فرانسوی و وکیل ارشد خارجی در تیم حقوقی ایران در دو پرونده مطروحه علیه آمریکا در دیوان بین‌‌المللی دادگستری) و استاد ووان لوو (استاد حقوق بین‌الملل آکسفورد و عضو تیم حقوقی ایران در دیوان بین‌المللی دادگستری). ارج‌نامه پروفسور ریگو پس از هفت سال که از درگذشت او می‌گذرد، در ۳۸۵ صفحه از سوی انتشارات دانشگاه لوآن بلژیک به چاپ رسیده و در ایران توزیع محدودی بین استادان حقوق داشته و هنوز در دسترس عموم قرار نگرفته است. نسبت پروفسور ریگو با حقوق ایران، حکایتی خواندنی دارد: هنگامه‌ خطیر دهه 60 است و جنگ و جنون، خاورمیانه را به آتش کشیده است. برای رفع بخشی از خصومت‌‌ها و کشمکش‌های حقوقی با ینگه‌دنیا، دیوانی برای داوری در پایتخت صلح جهان، لاهه برپا می‌شود به نام «دیوان داوری ایران-آمریکا». مأموریت این دیوان حل‌وفصل صدها و بل هزار پرونده‌ای است که پس از انقلاب اسلامی در دادگاه‌های آمریکا علیه دولت نوپای انقلاب مطرح شده و به توقیف میلیاردها دلار از اموال ایران منجر شده است. تأسیس این دیوان، نه‌تنها یک تجربه‌ تاریخی در حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی به شمار می‌رود، بلکه یک فرصت حقوقی بین‌‌المللی را پیش‌روی حقوق‌دانان ایرانی گشود و آنان را با یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌‌های حقوق بین‌‌الملل آشنا کرد. دیوان ‌داوری ایران و آمریکا با چنین حجمی از پرونده‌ها و با هیئت 9نفری داوران، بزرگ‌ترین دادگاه داوری تاریخ بوده و در آن قریب به چهار هزار پرونده علیه ایران مطرح شده است. پیداست که نخستین هماوردان این میدان حقوقی تازه، وکلا و حقوق‌دانان ایرانی بودند، اما مشارکت حقوق‌دانان ایرانی برای پیشبرد پرونده‌ها و دفاع از حقوق ایران به‌تنهایی کفایت نمی‌کرد؛ زیرا آنان که مقبولیت علمی و تجربی دارند، گاه در دید دولت وقت مشروع نیستند و آنان که مشروع‌اند گاه تجربه‌ بین‌المللی کافی ندارند. ناگزیر ایران باید دست به دامان مشاوران و حقوق‌دانان خارجی می‌شد که شد. اما بیش از ‌دو، سه نفر از آنان حاضر نشدند در این میدان حضور پیدا کنند، اما سرانجام استادی برجسته رادمردانه قدم پیش گذاشت و به‌ کمک استادان و حقوق‌دانان ایرانی شتافت: پروفسور فرانسوا ریگو با همکاری استاد دیگری، پروفسور جو ورهون، هر دو اهل بلژیک. شگفتا که در قضیه‌ نفت در دوران دکتر مصدق نیز -بنا بر گزارش غلامحسین مصدق- پیداکردن استادی برجسته که از حقوق ایران دفاع کند، دشوار بوده و برخی استادان نامدار حاضر نمی‌شدند چنین مسئولیتی را بپذیرند تا اینکه بالاخره یک استاد حقوق از بلژیک به نام پروفسور رولن، به کمک دکتر مصدق می‌آید. پروفسور فرانسوا ریگو، استاد برجسته حقوق بین‌الملل و عضو انستیتو حقوق بین‌الملل و استاد دانشکده‌ حقوق دانشگاه لوآن بلژیک است که روزگاری محمد بجاوی، حقوق‌دان برجسته‌ الجزایری (رئیس دیوان بین‌المللی دادگستری در دهه‌ ۱۹۹۰) درباره آن گفت: «کتاب حقوق بین‌الملل پروفسور ریگو، سال‌هاست که بدیل و جانشین ندارد و به‌راستی ام‌الکتاب (Liver de les livers) به شمار می‌رود». استاد ریگو آنچه از تجربه و دانش حقوق بین‌الملل در توان داشت سخاوتمندانه در اختیار ایران قرار داد. روزگاری در دهه ۱۳۷۰ در دعوای سکوهای نفتی علیه آمریکا به‌عنوان قاضی ویژه‌ ایران منصوب شد و نظریه‌ او که ذیل رأی دیوان آمد، افزون بر آنکه حاکی از تسلط ویژه‌ او بر دو ساحت حقوق بین‌الملل عمومی و خصوصی است، نشان از همدلی عالمانه‌ او با طرف ایرانی دارد. باری، ناکامی‌ها و کامیابی‌های بین‌المللی حقوقی ایران در دیوان داوری ایران-آمریکا و دفاع جانانه در برابر سیل دعاوی و هزاران پرونده‌ آمریکایی‌ها را باید در مجالی دیگر واکاوی کرد، اما تردیدی نیست که بخشی مهم از دستاوردهای ایران در عرصه‌ حقوق بین‌الملل، مرهون مشورت‌های عالمانه استادانی مانند فرانسوا ریگو به ایران است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.