مطبوعات در سال ۹۹ چه نمرهای میگیرند؟
پژمان موسوی
سال ۱۳۹۹ با تمام سختیها و فرازوفرودهایش به روزهای پایانی خود رسیده است. سال نو که ازقضا قرن نو هم با آن رقم میخورد، از چند روز دیگر آغاز میشود و این ما هستیم و انتظار سالی مبهم و سرشار از بیم و امید. سال ۱۳۹۹ به دلیل شتاب تحولات در آن، در چند حوزه متفاوت اما متناظر، قابل ارزیابی و تحلیل است؛ یکی از این حوزهها که به جد واجد نقد، بررسی و تبادلنظر است، حوزه رسانههای مکتوب است؛ حوزهای که در سال ۹۹، در کنار تمام مشکلاتی که از قبل با آن روبهرو بود، با مشکلی بزرگ به نام «کرونا» هم دستبهگریبان شد و حیاتش به تمامی در معرض حذف و نابودی قرار گرفت. سال ۹۹ برای رسانههای مکتوب از روزنامهها گرفته تا مجلات، سالی سخت و طاقتفرسا بود؛ در این سال، بیثباتی قیمت کاغذ و افزایش هر دم افزون آن، بسیاری از نشریات را به تعطیلی کشاند، بسیاری را به کاهش تعداد صفحات مجبور کرد، زمینه اخراج و تعدیل بسیاری از خبرنگاران و کادر فنی و حرفهای روزنامهها و مجلات را فراهم کرد، افت کیفی آنها را سبب شد و در بسیاری موارد نظم و ترتیب انتشار آنها را به مخاطره انداخت. در این سال، فضای مجازی و شبکههای اجتماعی با تمام قدرت و زرقوبرقشان به مصافی سخت با مطبوعات کاغذی آمدند و تلاش کردند مخاطبان آنها را در سبد روزانه خود قرار دهند. پلتفرمهای مجازی نیز در این سال رقیبی دیگر بودند که از چند جهت مطبوعات کاغذی را در منگنه گذاشتند و مستقیم و غیرمستقیم تلاش کردند این ذهنیت را که دوران مطبوعات و رسانههای مکتوب گذشته است، تقویت و تداعی کنند. در این سال تعدادی روزنامهنگار مهاجرت کردند، تعدادی رخ در نقاب خاک کشیدند، تعدادی از حرفه روزنامهنگاری به هرچه غیر از آن بود اسبابکشی کردند و تعدادی هم علیه آن شمشیر کشیدند و تمامقد به مصافش رفتند. با تمام اینها و در سالی که «سال کرونا» بود، مطبوعات کاغذی چه دستاوردهایی داشتند؟ چه نمرهای میگیرند و معدل عملکرد آنها چه عددی را نشان میدهد؟
به نظر میرسد همین که روزنامهها و مجلات در روزگاری که مجموعه نیروها، حذف آنها را نشانه گرفته بود، ماندند و منتشر شدند (یعنی مخاطب داشتند)، خودش به تنهایی یک «اتفاق» بود. اتفاقی که نشان داد مطبوعات کاغذی در روزگار جولان فضای مجازی، هنوز هم دارای پایگاهی گسترده بین مخاطبان و جایگاهی مستحکم بین تصمیمگیران و تصمیمسازان است. ماجرا به «فقط بودن و ماندن» هم البته ختم نشد؛ چراکه در این سال آنها که به دنبال تحلیل، پرونده، تفسیر، تمرکز، خواندن متنهای استوار با نثری قوی و دلنشین بودند، مقصدی جز مطبوعات کاغذی نداشتند. روزنامهها با صفحات لایی و فیچر و مجلات با ویژهنامهها و شمارههای مهمی که در این سال منتشر کردند، بهخوبی به این نیاز پاسخ دادند. کافی است به شمارههای امسال مجلات قدیمی و مجلات جدیدی که در سال ۹۹ انتشار خود را آغاز کردند، نگاهی کنیم تا صحت این ادعا بهروشنی اثبات شود. همین تلاشها بود که امسال هم مخاطبان نشریات مکتوب را با افتوخیزهای مقطعی، نهتنها حفظ کرد، بلکه در مواردی بیشتر هم کرد. عملکرد مغشوش و حاکمیت دروغ و شایعه در فضای مجازی نیز دلیل دیگری بود که مردم را به این جمعبندی رساند که هنوز هم «دقت» مهمتر از «سرعت» است و روزنامهنگاران حرفهای، با تمام محدودیتهایشان، هنوز مرجع معتبرتری برای مراجعه هستند تا ادمینهای ناشناخته و آماتور فضای مجازی. تمام اینها البته با قبول این پیشفرض است که هنوز هم روزنامهها و مجلات ضعفهای بسیار دارند و باید تلاش بیشتری را برای حفظ مخاطبان پیشین و جذب مخاطبان تازه به کار ببندند. زمان تحقق این پیشفرض هم ازقضا همین سال ۱۴۰۰ است؛ چراکه به نظر میرسد شیب مشکلات و تلاش رقبای تازهنفس در سال نو، سیر صعودی داشته باشد و مطبوعات کاغذی را بیش از پیش به گوشه رینگ ببرد. ما که به «امید» زندهایم، امیدوارم شما هم همراه ما و کوششهایمان باشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.