|

درباره کتاب «بانو گوزن» نوشته مریم حسینیان

ما از گوزن‌ها پناه می‌سازیم

مریم تاواتاو

«بانو گوزن» نوشته مریم حسینیان، داستان تنهایی یک زن در شرف مادرشدن است؛ زنی به نام «طاطا» که در ابتدای رونق‌دادن به کسب‌وکار هنری‌اش می‌فهمد باردار است؛ اما نمی‌خواهد از تصمیمی که برای رسیدن به رؤیاهایش داشته، دست بکشد. از طرفی بچه در وضعیت مناسبی نیست و دکترها از او می‌خواهند برای مدتی در استراحت مطلق به سر ببرد. طاطا در این استراحت اجباری، بخشی از گذشته خود را مرور می‌کند.

شکل داستان، زنانه است؛ اما این به آن معنا نیست که خوانندگان مرد، مخاطب این کتاب نیستند. این همان نقطه‌ای است که انسان‌ها فراتر از مرد یا زن‌بودن، یک کالبد محسوب می‌شوند که توانایی درک احساسات و مسائل انسانی را ورای توجه به ویژگی‌های جنسیتی دارند. جایی که اگر نویسنده از نقطه‌ای درست وارد داستان شود، می‌تواند این جذابیت را خلق کند که حس شخصیت اصلی، قابل انتقال بوده و می‌توان از آن به‌عنوان یک دغدغه انسانی یاد کرد. مریم حسینیان در این کتاب، مفهوم درونی «رنج» را مطرح کرده است. رنج‌‌هایی که صرفا مختص یک زن باردار نیست؛ بلکه ریشه‌ای عمیق‌تر در گذشته او دارد. شاید تمام کتاب، این سؤال را مطرح می‌کند که آیا طاطا و طاطاها می‌توانند از شر رنج‌های گذشته‌شان خلاص شوند؛ حتی حالا که در نقطه‌ای دورتر از آن زمان ایستاده‌اند؟ شاید خاصیت رنج‌های بزرگ این است که مفهوم «زمان» را دست‌کاری می‌کنند. به‌طوری‌که هیچ‌‌وقت نمی‌توان با قطعیت، تاریخ مصرفی برای حضورشان در نظر گرفت. ردی از رنج بر قلب باقی می‌ماند تا در فوران احساس به سراغ انسان بیاید و جولان بدهد. حتی گاهی دستی می‌شود پرقدرت که در بزنگاه‌های زندگی، ساق پا را فشار می‌دهد و آدم را از رفتن‌ها بازمی‌دارد. از‌سرگذراندگان رنج‌های بزرگ، وقت‌های زیادی در زندگی‌شان تماشاچی ریشه‌های محکم درد فعلی خود در گذشته‌های پرتلاطم هستند. و حتما این گزاره درستی است که رنج از انسان، موجود دیگری می‌سازد؛ شاید وابسته به توان روح و رؤیاهای ذهن آن فرد. آدم‌ها بعد از مصیبت‌های بزرگ نمی‌توانند ورژن قبلی شوند؛ انگار که به پتانسیلی از مغز دست پیدا می‌کنند که نگاه جدیدی به آنها می‌بخشد و دنیا را به گونه‌ای دیگر می‌بینند. اینکه در این تلاطم، ذهن، توان توجه به این پتانسیل را دارد یا نه، تا حد زیادی بستگی به گذشته‌ای دارد که فرد در تربیت روح و نگاه، خرج کرده است. بحث بر سر این نیست که طاطای این قصه به واسطه رنج‌ها، تحقیرها و تنهایی گذشته‌اش توانسته از این رنج با چه کیفیتی بیرون بیاید، شاید نگاه اصلی درباره تغییر و انطباق است؛ اصلی همیشگی که درباره آدم‌ها زمانی صدق می‌کند که چیزهای زیادی را از دست داده‌اند و طاطا کسی بوده که در گذشته هم از دست داده و هم باعث از‌دست‌دادن شده است. بانو گوزن از آن کتاب‌هاست که زبان قصه‌گوی نویسنده‌اش از همان سطرهای ابتدایی پیداست و همین قدرت می‌تواند خواننده را با خود همراه کند که ببیند انتهای این داستان چه اتفاقی قرار است بیفتد. هرچند شاید جای خالی چند فصل دیگر برای تکمیل حس و اتفاق در بانو گوزن احساس می‌شود. همان فصل‌ها که می‌توانست توجیهی باشد برای علت‌هایی که معلول‌های بزرگ ساخته‌اند؛ اما گاه آن دلیل به تمامیت شکل خودش نتوانسته ظاهر شود. نماد «گوزن» به‌عنوان گوشه امنی که در سختی‌ها می‌توانسته به کمک طاطا بیاید و طور دیگری سرنوشت را برای او رقم بزند، نوعی خودمراقبتی برای ذهن آشفته طاطا محسوب می‌شود. هرچند شکل حضور گوزن در بعضی مواقع، سمبلی از قدرت برای انتقام‌گیری است. طاطا در رؤیاهایش قدرتی می‌خواسته تا بتواند حتی با برپایی خشونت و خون، روح خود را آرام کند. رنج‌ها روی دیگری هم دارند که به بعضی خشم می‌بخشند، آن‌قدر که رنج‌دیده تا انتهای عمر از این خشم، رنج و جنگ بی‌انتها رها نشود و به آرامش نرسد. طاطا نماد حسرت انتقام است؛ حسرتی که حتی حضورش، آرامش را محو می‌کند و البته برگ برنده بانو گوزن این است که ابعاد مختلف شخصیت‌هایش را در مواجهه با سختی‌های سنگین زندگی نشان دهد تا قدرت روح را در مواجهه با رنج ترسیم کند. این دغدغه در بیان این مواجهه، شکلی جدید از سرگردانی یک زن در جهان مدرن را نشان می‌دهد؛ شکلی که در آن، تلاطم ذهن نمی‌گذارد فرد به نقطه امنی از آرامش برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.