عادل فردوسیپور در گفتوگو با «شرق»:
مهمترین نکته درباره علی دایی «کانسیستنسی» بود
کم حرف میزند و به قول خبرنگاران بدمصاحبه است؛ سخت حاضر میشود مصاحبه کند؛ شاید به این دلیل که هنوز هم خودش را خبرنگار میداند و دوست ندارد مصاحبهشونده باشد. با این حال هنوز هم «خاص» است؛ مصاحبه که تمام میشود، جملاتش را اینطور جمعبندی میکند: «چقدر بد مصاحبه کردم» و بعد هم از همان خندههای مختص خودش میکند. برای پیداکردن کسی که بتواند همزمان از دو چهره منتخب در تیم فوتبال قرن ایران و دنیا حرف بزند، عادل فردوسیپور بهترین گزینه است. نمیخواهد خودش را در قامت یک کارشناس ببیند ولی برای کسی که نزدیک به 40 سال است فوتبال ایران و دنیا را به صورت تمامحرفهای دنبال میکند، عادل بهترین کارشناس است؛ او ساده و راحت نظراتش را بیان میکند و اغراقی در حرفهایش ندارد؛ شاید مثل همین چند ماه پیش که جایزه قهرمانی تیم رسانهایاش را از دستان علی دایی گرفت و جملهای بهیادماندنی بیان کرد، بخشی از این حرفهایش هم بهیادماندنی شد؛ او گفت: «در طول عمرم جایزه زیاد بردهام ولی جایزهگرفتن از دستان علی دایی، کیف دیگری دارد». عادل در این گفتوگو درباره دو چهره «خاص» حرف میزند؛ اول از علی دایی، مهاجم تیم منتخب قرن ایران حرف میزند و میگوید او یکی از برجستهترین شخصیتهای ایرانی است. بعد هم که نوبت به مارادونا میرسد، با قاطعیت روی حرفش تأکید دارد: «قطعا و بدون تردید او بهترین بازیکن تاریخ است».
. عادل، اول از علی دایی شروع کنیم؛ بهترین گلزن ملی تاریخ که ستاره دیگری به اسم کریستیانو رونالدو تلاش میکند این عنوان را از چنگش دربیاورد. اول از این بگو که علی دایی را چطور میبینی؟ به نظر من علی دایی یکی از برجستهترین شخصیتهایی است که در کشور ما رشد کرده و به جایگاهی که استحقاقش را داشته، رسیده است. البته این توصیف، فقط شخصیت ورزشی علی دایی را در بر نمیگیرد. ورزشی و غیرورزشی، او شخصیت برجستهای در ایران است. این را هم که تقریبا همه میدانند که با علی دایی در یک دانشگاه درس میخواندید... . من سال 71 که وارد دانشگاه شدم، علی دایی سال آخر رشته متالورژی دانشگاه شریف بود. با علی دایی از همان زمان آشنا شدم. فرصتی هم برای دیدن بازیهایش در دانشگاه داشتی؟ بله، آن وقتها میرفتم و بازیهایش را میدیدم؛ فکر میکنم مربوط به زمانی بود که تازه به تیم تاکسیرانی رفته بود. نکته جالبی که دربارهاش وجود داشت، این بود که همان موقع هم با شور، اشتیاق و علاقه عجیبی فوتبال بازی میکرد. این ویژگیهایش زبانزد خاص و عام بچههای دانشگاه بود. دایی بعد از تاکسیرانی هم راهی بانک تجارت شد و فوتبال حرفهایاش را جدیتر دنبال کرد. قبول داری، علی دایی دیر به فوتبال ایران معرفی شد؟ خب، این واقعیت دارد که دایی خیلی دیر در فوتبال به سطح ملی رسید؛ فکر میکنم تازه 22 یا 23 ساله بود که اولین بازی ملیاش را تجربه کرد. البته، با وجود آنکه دیر به سطح ملی رسید، ولی رکوردهایی به جا گذاشت که کمتر بازیکنی توانایی خلقکردن آنها را دارد. هنوز هم در دنیای حرفهای افراد زیادی هستند که بین داشتن استعداد، با تلاش و سختکوشی خط میکشند و بازیکنان بزرگ را ماحصل یکی از این دو ویژگی یا ترکیبی از آنها میدانند. به نظرت علی دایی در زمره کدام دسته قرار میگیرد؟ دایی استعداد داشت ولی رکوردهایی که خلق کرد، نه به خاطر استعداد بلکه به خاطر فعل خواستن بود که او واقعا صرفش کرد. اجازه بدهید اینطور بگویم که هیچکس به اندازه علی دایی تلاش نکرد؛ هیچکس به اندازه علی دایی اراده نداشت و هیچکس به اندازه او میل بردن در دوران ورزشیاش را نداشت. به نظرم علی دایی نماد کسی است که با تلاش، غیرت و انگیزهای که داشت، به چیزی که خواست رسید. این ویژگیها برای رساندنش به موفقیت کافی بود؟ خب ببینید، او درست زندگی کرد، به طوری که همین الان هم آدم موفقی است و همه جهانیان فوتبال ما را به اسم علی دایی میشناسند. او باعث افتخار کشور ماست و خیلی خوشحالم که بههرحال با علی دایی یک مدتی همدوره بودیم. به غیر از مواردی که گفتی، ویژگی شخصیتی دیگری از علی دایی سراغ داری که متمایز باشد؟ ما خاطرات تلخ و شیرین زیادی با هم داریم ولی به نظرم علی دایی یکی از الهامبخشترین شخصیتهایی است که ورزش ما، حتی فراتر از ورزش، به نظرم کشور ما به خودش دیده است. کسی که اینقدر نام ایران را در سراسر دنیا بلندآوازه کند، واقعا شایسته تقدیر و تمجید است. عادل، از دوران دانشگاه با علی دایی آشنا شدهای ولی چه زمانی فهمیدی که او میتواند رکورد گلهای زده در سطح ملی را بشکند؟ فکر میکنم چهار یا پنج سالی از زمان شروع فوتبالش گذشته بود که به خودم گفتم این بازیکن توانایی انجام کار مهمی در دنیای فوتبال را دارد. واقعیت این است، زمانی که آدم سختکوشی، اراده و انگیزه علی دایی را میدید، امیدوار میشد او بتواند رکورد جاودانهای خلق کند. این نقد را هم حتما در فضای مجازی و غیرمجازی شنیدهای که میگویند نباید گلهای علی دایی را با رونالدو مقایسه کرد چون علی دایی به تیمهای ضعیف آسیایی گل زده است. این نقدها به نظرت منصفانه است؟ اینکه علی دایی فقط به تیمهای ضعیف گل زده باشد را اصلا قبول ندارم کمااینکه همان رونالدو هم به تیمهای ضعیف، زیاد گل زده است؛ آنجا هم لیختناشتاین و مالت و جزایر فارو و چندین تیم ضعیف دیگر هستند. علی دایی تقریبا به همه تیمهای بزرگ آسیا و تیمهای خوبی که مقابلشان بازی کرده، گل زده است. مهمترین نکته درباره علی دایی «کانسیستنسی» بود که داشت؛ به خاطر دارم، همیشه وسط هفته هم در آلمان اگر بازی داشتند، بلند میشد به اردوی تیم ملی میآمد و خستگی راه و پرواز را به جان میخرید و با تمام وجود و انگیزه برای تیم ملی بازی میکرد. شما اگر به آمار گلهایش در تیم ملی نگاه کنید، به کره، عربستان، ژاپن، مکزیک و تقریبا به هر تیم بزرگی که مقابلش بازی کرده، کم گل نزده است. پس، این فرضیه را قبول ندارم و همانطور که گفتم، مهم، تداومی است که علی دایی در این همه سال داشته است. خودت در فوتبال، در پست مهاجم بازی میکنی؛ یقینا میدانی فارغ از سطحی که بازیها دارند، گلزنی تقریبا تخصص و مهارت میخواهد... . خودم؟ خودم را که بیخیال؛ چه قیاسی است؟ من که دیگر از گلهایم بگویم ریا میشود (میخندد)! به نظرت چه اتفاقی باید میافتاد تا رکورد علی دایی، به این زودیها مورد تهدید قرار نمیگرفت؟ میتوانم بگویم حیف و صدحیف که علی دایی دیر در عرصه ملی مطرح شد. یعنی اگر علی دایی 16 یا 17 سالگی کشف میشد، مطمئنا رکوردش تا سالهای سال دستنخورده باقی میماند. با تمام این تفاسیر فکر میکنی رونالدو میتواند رکورد دایی را در نهایت بشکند؟ الان فاصله دو بازیکن اگر اشتباه نکنم فقط هفت گل است. به نظرم اگر ماجراهای کرونا و تعویق رقابتهای یورو 2020 پیش نمیآمد، همین الان هم این عنوان به رونالدو میرسید. در این یکی دو سال که رونالدو به دایی نزدیک و نزدیکتر شد، اتفاقات جالبی هم افتاد؛ از تعویق بازیهای ملی و یورو 2020 گرفته تا مصدومیت رونالدو. حتی یک بازی ملی را به دلیل گزیدهشدن توسط زنبور از دست داد. در یکی، دو بازی بسیار ساده هم خیلی کم گل زد، در چند بازی هم هر کاری کرد گل نزد. همه این عوامل دست به دست هم داد که عنوان آقای گل جهان بیشتر در دست دایی بماند و رسانههای جهان بیشتر روی این موضوع مانور بدهند. در این یک سال رسانههای معتبر ورزشی دنیا خیلی از دایی نوشتند. رونالدو عاشق رکوردزدن است. مطمئن هستم تا روزی که این رکورد را نشکند، راحت نمینشیند. بعید است او زودتر از جام جهانی 2022 قید تیم ملی پرتغال را بزند و به نظرم تا این رکورد را هم از آن خود نکند، بیخیال نمیشود. خب از علی دایی بگذریم و به مارادونا برسیم؛ دوباره برای شروع از این بگو که مارادونا را چطور بازیکنی میدیدی؟ من نزدیک به 38 یا 40 سال است که دارم فوتبال را دنبال میکنم و میتوانم بگویم بدون تردید، بهترین بازیکن تاریخ فوتبال مارادونا است. خیلیها بعد از مرگ مارادونا چنین توصیفی برایش داشتند. از سر جوگیری نیست؟ نه، این حرف را به خاطر جوگیری که چون مارادونا از دنیا رفته است و الان خیلیها دارند چنین چیزی را میگویند، بیان نمیکنم؛ برایش دلیل دارم؛ مارادونا از هر نظر فوقالعاده بود؛ کسی که به تنهایی بار یک تیم را به دوش میکشید؛ با کاریزمای استثنائی و تکنیک فوقالعادهای که داشت، به تنهایی توانست ناپولی را در سطح فوتبال اروپا مطرح کند. تیم ملی آرژانتین را با بازیکنانی که حتی در آن مقطع هم بازیکنان بزرگی نبودند، توانست قهرمان جام جهانی کند و سالهای سال در اوج فوتبال بود. معتقدم مارادونا با فاصله بهترین بازیکن تاریخ فوتبال بود؛ ولی حیف که اینقدر زود از دستش دادیم. یعنی معتقدی مارادونا از مسی هم بهتر بود؟ اگر بازیکنانی را که در زمان مارادونا کنارش بازی میکردند با بازیکنانی که الان یا گذشته، کنار مسی بازی میکردند مقایسه کنیم، میبینیم که آن زمان مارادونا با بازیکنانی همچون خورخه بوروچاگا و... تیم را قهرمان کرده است ولی بازیکنانی مثل ژاوی و اینیستا کنار مسی بازی میکردند؛ بنابراین مارادونا به تنهایی نتایج را تغییر میداد و برای همین بهترین بوده است. البته فقط بحث مسی تنها نیست؛ ما قبلا بازیهای بازیکنان قدیمی همچون پله و یوهان کرویف را مشاهده کردهایم. با این حال، به نظر بسیاری، آنها مثل مارادونا نبودند و بعید میدانم که از این به بعد هم بازیکنی در حد مارادونا ظهور کند. ممکن است خیلیها همعصر مارادونا نباشند، اما آنها هم مارادونا را یک اسطوره میدانند. همانند کسی که یک اثر ماندگار به جا گذاشته و به تنهایی تیم یک شهر را قهرمان کرد و کاری کرد که رؤیای مردم ناپل محقق شد و بعد از آن هم که مارادونا از آنجا رفت، هیچ وقت محقق نشد. او تیمی را که در ایتالیا جایگاه خاصی نداشت، در این کشور و اروپا مطرح کرد. خلاصهاش میشود اینکه در تاریخ بازیکن بزرگ زیاد داشتیم ولی کنار همه آن بازیکنان، بازیکنان بزرگ دیگری بازی میکردهاند؛ این مسئله اما درمورد مارادونا خیلی صدق نمیکند و به عنوان مثال خودش یکتنه آرژانتین را به قله فوتبال در دنیا رساند. این تعریفی که از مارادونا داری، مارادونای فوتبالیست است یا اینکه مارادونا با آن همه حاشیه جنجالی را هم در بر میگیرد؟ خب مارادونا حواشی زیادی داشت؛ شاید همان حواشی هم به کاریزما و جذابیتش کمک کرد. برای همین است که الان کل دنیا در سوگ ازدستدادن چنین شخصیت بزرگی است. بعید میدانم شخصیت ورزشی دیگری در صورت فوتشدن کل جهان را مکدر کند و تا این اندازه تمام فضای اجتماعی و غیراجتماعی جهان را تحت تأثیر قرار دهد. به هر حال مارادونا خود واقعیاش بود. این را قبلا هم از گواردیولا نقل قول کردهام که گفته کاری نداریم مارادونا با زندگی خودش چه کرد، مهم این است که با زندگی ما چه کرده است. با این حال، قبول داری که اگر حواشی زندگیاش کمتر بود یا مثلا سمت کوکائین نمیرفت، ممکن بود موفقیتهای چشمگیر بیشتری به دست بیاورد. به نظرم اگر مارادونا سمت مسائل حاشیهای نمیرفت، شاید سالهای درخشان بیشتری در عرصه فوتبال فعالیت میکرد. ولی خب، همانطور که گفتم این مسائل دیگر جزء لاینفک زندگیاش بود. البته به نظرم کاملا روی فوتبالش تأثیرگذار بود؛ ولی اینقدر کاریزما داشت و اینقدر بزرگ بود که همه سعی کردند آن وجه از زندگیاش را جدی نگیرند و به تواناییهای فنی و کاریزمایی که داشت بیشتر فکر کنند. شاید هر فرد دیگری بود، چه میدانم، اتفاقات عجیب و غریب و حاشیهای در زندگیاش رخ میداد، این وجهه و اعتبار را پیدا نمیکرد ولی مارادونا فرق داشت. واقعا اعتقاد دارم شاید قرنها طول بکشد تا بازیکن دیگری مثل مارادونا بیاید. فکر میکنم جهان فوتبال یک نابغه را از دست داد؛ روی دست مارادونا کس دیگری نمیآید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.