قتلهای سریالی؛ چرا؟
کیومرث پلهپور حقوقدان و استاد دانشگاه
از جمله جرائمی که همواره در طول تاریخ، مردم و به تبع آن جوامع بشری، آن را قبیح تلقی کردهاند، قتل است؛ حال اگر شخصی مرتکب قتلهای زنجیرهای بشود بیش از هر چیز احساس امنیت در جامعه را خدشهدار کرده و علاوه بر ایجاد ترس در بین اقشار مردم، حس بیاعتمادی مردم به دستگاه عدالت کیفری را نیز به دنبال خواهد داشت. قتلهای زنجیرهای یا سریالی از جمله جرائمی هستند که طی فرایند آن، فرد، مرتکب کشتن قربانیان متعدد همراه با شکنجه و آزار و اذیت میشود و معمولا تا زمان دستگیری به جنایتهای خود (قتلها) ادامه میدهد. در کشور ما قتلهای زنجیرهای در سه دهه گذشته رشد چشمگیری داشته و بیش از هر جرم دیگری وجدان جمعی را جریحهدار کرده است. از نظر جرمشناسی و روانشناسی نیز قتلهای زنجیرهای یا سریالی از اهمیت ویژهای نسبت به قتلهای آنی و اتفاقی بدون سبق تصمیم برخوردار است.
قتلهای زنجیرهای غالبا دارای دو منشأ بیرونی- محیطی و منشأ درونی-روانشناختی هستند که در راستای پیشگیری از جرم میبایست هر دو عامل دقیقا مورد نقد و بررسی قرار گیرد و بررسی شود که چرا قاتل مرتکب چنین اعمال و رفتاری میشود؟ و همچنین شخصیتِ مرتکب، وضعیت خاص روانی وی و عوامل اجتماعی و محیط بیرونی که مرتکب در آن زندگی کرده و پرورش یافته مورد بررسی قرار گیرد. از نقطه نظر روانشناختی دو اختلال عمده و شایع یعنی خودشیفتگی و ضداجتماعیبودن در قتلهای سریالی دیده میشود. همچنین یکی از عوامل روانی شایع در وقوع اینگونه جرائم اختلالات شخصیتیِ مرتکب است.
از عوامل دیگر در اینگونه جرائم میتوان به وضعیت خانوادگی قاتل، سطح تحصیلات اعضای خانواده و خود قاتل، منزلت شغلی قاتل و اعضای خانواده و محیط اجتماعی که قاتل در آن پرورش یافته اشاره کرد. بهعنوان مثال در پرونده قاتل سریالی زنان در قزوین، محل سکونت متهم و در کل محیط اجتماعی که مرتکب در آن زندگی میکرد، به سبب وجود افراد ناباب، از لحاظ جرمشناسی یک محیط جرمخیز بوده و قاتل نیز که فاقد برخی مهارتهای فردی - اجتماعی مهم بوده، به سبب سرکوب عواطف و هیجانات دوران کودکی خود دچار نوعی حس انتقامجویی شده است.
یکی دیگر از عواملی که در قتلهای زنجیرهای باید بدان توجه داشت، عامل اقتصادی است. بر اساس یافتههای تحقیقی که از زندانیان آذربایجان شرقی صورت گرفته بیش از نیمی از محکومان به قتل از افراد طبقه پایین (فقیر)، کمسواد و مجرد بودند و فقر عاملی مهم در ارتکاب اینگونه جرائم است.
در تمامی قتلهای زنجیرهای مرتکب قتل دارای انگیزهای است که هرکدام متفاوت با دیگری است؛ گاهی انگیزه قاتل ایدئولوژی، گاه زنستیزی و گاهی نیز جنسی و سیاسی است که میبایست با مطالعات جامعهشناسی و روانشناسی و نهایتا جرمشناسی از وقوع اینگونه جرائم پیشگیری کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.