عکس فوری از سیاهچاله
سیاهچاله یا به زبانی دیگر حفره سیاه جرمی بهغایت متراکم در فضاست که زیر نیروهای گرانشی خود تا بدان حد رمبیده است که سرعت گریز از آن با سرعت نور برابری میکند. به زبانی دیگر این سیاهچاله آنچنان چگال است که نور، دیگر طولموجهای الکترومغناطیسی یا تابش، امکان گریز از آن را ندارند. چون سیاهچالهها علیالاصول نمیتوانند تابشی از خود گسیل کنند؛ بنابراین نامرئی به نظر میرسند و صفت «سیاه» به این دلیل به کلمه «چاله» چسبیده است. گمان میرود ردهای از سیاهچالهها از رمبش ستارگان پرجرم در پایان زندگیشان پدید میآیند. اگر جرم هسته ستاره در حال تحول بیشتر از حد چاندراسکار یا با تلفظ رایج دیگر چاندراسخار برای ستاره نوترونی باشد، آنگاه فشار واگنی نوترون توانایی جلوگیری از انقباض و در خود فروریختن را از دست میدهد و میدان گرانشی چنان قوی میشود که گریز موج الکترومغناطیسی از آن ناممکن میشود. مرز سیاهچاله که افق رویداد نام دارد حجمی فرضی در فضاست که بسته به دیگر پارامترهای سیاهچاله شعاعی معین و محاسبهپذیر دارد. میدان گرانشی در مرز افق به مقداری بحرانی میرسد و در درون افق یعنی داخل سیاهچاله هر رویدادی رخ دهد، از بیرون مشاهدهپذیر نخواهد بود. برخی ویژگیهای سیاهچاله را به نسبت با محاسبات ساده میتوان فهمید. کمترین سرعت لازم برای گریز از کمند نقطهای واقع در سطح یک جرم، ترجیحا جرم نجومی، با معادله سادهای مشخص میشود که به سه پارامتر بستگی دارد. با جذر ثابت گرانشی و جرم نجومی، مثلا یک ستاره، نسبت مستقیم دارد و با جذر شعاع آن نسبت عکس دارد. اگر برای جرمی معلوم با شعاعی مشخص، بتوانیم با قوانین فیزیک کاری کنیم که شعاع تا حد بسندهای کوچک شود، به لحاظ ریاضی سرعت گریز میتواند بیش از سرعت نور شود؛ این در حالی است که بنا بر مکانیک نسبیتی سرعت نور یک سرعت حدی در طبیعت است. بنابراین اگر به هر دلیلی شعاع جسمی از یک حد آستانه کوچکتر شود، آنگاه آن جسم -میتواند جرمی بسیار پرجرم همچون ستارگان باشد- به سیاهچاله تبدیل میشود. این اندازه حدی برای شعاع را «شعاع شوارتسشیلد» مینامیم. بنا بر نظریه نسبیت عام سیاهچالهها میتوانند از انقباض دستهای از ستارگان پرجرم به وجود آیند. در این صورت در ساختار فضا-زمان خمیدگی موضعی مشهودی پیدا میشود و هر ذره که از نزدیکی آن رد شود، ممکن است برای همیشه در دام آن سیاهچاله گرفتار شود. برای بررسی سیاهچاله باید از نسبیت عام کمک گرفت. هر سیاهچاله را میتوان با سه ویژگی آن مشخص کرد: جرم، تکانه و بار الکتریکی. برای تعریف سیاهچاله رابطههای ریاضی نیز ابداع کردهاند. راهحل «شوارتسشیلد» سیاهچاله ناچرخشی بدون بار است. راهحل «رایسنر-نوردستروم» سیاهچاله ناچرخشی باردار است، راهحل «کِر» سیاهچاله چرخشی بدون بار است و راهحل «کر-نیومان» سیاهچاله چرخشی باردار است. سرنوشت نهایی مادّه درون سیاهچاله یعنی مادّه درون افق رویداد تاکنون بدون پاسخ روشن باقی مانده است. نسبیت عام پیشبینی میکند که در مرکز سیاهچاله تکینگی وجود دارد. یعنی نقطهای وجود دارد که در آن چگالی بینهایت شده و احتمالا حجم به سمت صفر میل میکند؛ آنچنانکه قانونهای فیزیک دانستهشده تا به امروز در آن نقطه ناکارآمد میشوند. به نظر میرسد باید نظریهای با خاستگاه کوانتومی بتواند به حل این معمای بزرگ نزدیک شود. بااینحال قانونهای فیزیک ازجمله نسبیت و کوانتوم خارج از سیاهچاله برقرار است چون تکینگی درون افق رویداد پنهان است و ارتباطی با خارج افق ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.