|

یک قرن سینما

وارد سال 1400 هجری خورشیدی می‌شویم و قطعا تغییر قرن فرصتی برای ما فراهم می‌کند تا به گذشته به مثابه چراغی برای آینده بنگریم. به گواه تاریخ، آینده از آنِ ملتی است که چراغ‌به‌دست گذشته خود را واکاویده و درس‌های لازم را از آن گرفته‌اند. سینما هم به‌عنوان هنر- رسانه و یکی از مهم‌ترین هنرها که سایر هنرها را هم در خود جای داده، نه‌تنها در جهان بلکه در ایران هم تاکنون سیر تحولی خود را طی کرده است. اگر بخواهیم نگاهی به تاریخ ‌صدساله سینمای ایران - از 1300 تا 1400- بیندازیم، شاهد فرازوفرودها، پسروی و پیشروی، خلاقیت و تقلید بوده‌ایم که البته مهم این است که به جزئیات این تحولات و تطورات دقیق و موشکافانه بنگریم. به همین دلیل در سالنامه پیش‌رو به بهانه ورود به سال 1400 سعی کردیم در گفت‌وگو با کارشناسان، پژوهشگران و منتقدان نقاط عطف و مهم سینمای ایران را پیدا کنیم. دلایل عقب‌ماندگی‌ها را جست‌وجو کنیم تا بتوانیم نقشه راه درستی برای آینده ترسیم کنیم. برای نمونه عباس بهارلو، پژوهشگر شناخته‌شده سینمای ایران معتقد است: «پنج‌سالی پس از کودتای 28 مرداد 1332 مفهوم ملودرام نزد فیلم‌سازان ما برای مدت کوتاهی توسعه بیشتری یافت، و داستان‌هایی که گَرده‌ای از مایه‌های اجتماعی داشتند ذیل همین عنوان ساخته شدند یا قرار گرفتند. شاهدمثال این نوع فیلم‌ها «برهنه‌خوشحال» (عزیز رفیعی)، «لات جوانمرد» (مجید محسنی) و «جنوب شهر» (فرخ غفاری) هستند که اتفاقا هر سه در سال 1336 به نمایش درآمدند. به گمان من اگر سانسور بی‌رحمانه فیلم‌ها که از همین سال‌ها زیر نظر وزارت کشور اعمال می‌شد، اجازه می‌داد و فیلمی حتی در اندازه‌های «جنوب شهر» توقیف نمی‌شد، فیلم‌سازان تحصیل‌کرده‌ای مثل غفاری و رفیعی و حتی محسنی می‌توانستند سینمای ایران را به راه دیگری ببرند. یا طهماسب صلح‌جو، منتقد سینما، در گفت‌وگو با «شرق» به سینمای عامه‌پسند اشاره و از زاویه دیگری به تفاوت‌ سینمای عامه‌پسند و هنری نگاه می‌کند. او معتقد است: «اصولا به تقسیم‌بندی سینمای هنری و غیرهنری معتقد نیستم. سینما در هر حال هنر است و مردمی‌ترین هنر دوران مختلف. سینما بیش از هر چیز با عامه مردم سروکار داشته است». حسن حسینی، منتقد سینما هم اعتقاد دارد: «می‌توان به این نتیجه رسید که ما سینمای عامه‌پسند به مفهوم کلاسیک کلمه نداریم و اساسا از ژانر در سینمای ما خبری نیست. سالی صد فیلم تولید می‌کنیم و ظاهرا همه راضی هستند. مشکل وقتی پیش می‌آید که بخواهیم دست به مقایسه بزنیم و مثلا سینمای خودمان را با کشوری مثل کره جنوبی مقایسه کنیم... با این نگاه توجه شما را به این بخش از سالنامه جلب می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.