|

حیف و صدحیف که ما دیر خبردار شدیم

صدرا محقق

صائب تبریزی که حدود سال ۱۰۰۰ هجری قمری به دنیا آمده در یکی از غزل‌هایش سروده است: «عالم بی‌خبری طرفه‌بهشتی بوده است / حیف و صدحیف که ما دیر خبردار شدیم»؛ رولف دوبلی نویسنده سوئیسی هم ۲۰ سال بعد از سال ۲۰۰۰ میلادی کتابی نوشته با این عنوان «پیگیر اخبار نباشید» و از اول تا آخر کتاب ۱۴۲صفحه‌ای‌اش - نشر چشمه با ترجمه عادل فردوسی‌پور این کتاب را منتشر کرده است - به دلایل و ترفندهای مختلف توضیح داده که چرا نباید اخبار را دنبال کرد. بهشتی که صائب تبریزی در آن غزل وصف کرده و آنچه دوبلی سوئیسی سعی کرده از خوبی‌های بی‌خبری بگوید، منطبق بر هم هستند. تازه فرق آنچه این شاعر ایرانی و آن نویسنده سوئیسی گفته‌اند، با این چیزی که ما مخاطب ایرانی قرن پانزدهم خورشیدی داریم از اخبار و رسانه تجربه و مزه‌مزه می‌کنیم، از زمین تا آسمان است. نه زمان زندگی صائب خبری از این همه رسانه و شبکه‌‌های اجتماعی و بمب‌های خبری هر ثانیه‌ای بود و نه آقای دوبلی اهل جایی است که کشور و زبانش روزانه مخاطب و هدف هزاران رسانه داخلی و خارجی باشد و یا از این سو درگیر سانسور، نبود آزادی بیان و هزار بند و بست داخلی و از آن سو گرفتار پروپاگاندا و تخریب و ویران‌نمایی هدفمند و زهرآگین باشند. خلاصه زیستن در چنین زمین و زمانه‌ای که ما هستیم، از منظر خبر و رسانه واجد هزار نکته و درس و عبرت‌آموزی بزرگ و کوچک است که ندانستن‌شان یک درد است و دانستن‌شان هزار درد. در این میانه فهم ما از رسانه و خبر چیست و چه باید باشد؟ مای ایرانی چه شد که تا این حد پا در گل خبر گذاشته و غرق آن شده‌ایم؟ شاید شما هم شنیده‌اید که شبکه‌های اجتماعی و اینستاگرام، تلگرام و واتس‌اپ برای مردم اغلب کشورهای دیگر بیشتر وسیله‌ای برای ارتباط با دوستان و نزدیکان و انتشار عکس سفره‌ها و بشقاب‌های غذا و سفرها و دورهمی‌هایشان است. مای ایرانی ولی نه فقط در اینجا دم به دم زیر بمبارانی از خبر، تحلیل و واکنش به فلان رویداد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی هستیم که حتی فرصت یک کورس مسیر تاکسی را هم برای تحلیل اخبار، بحث و جدل از دست نمی‌دهیم. در چنین وضعیتی و با چنین خلق و خویی که خروجی‌اش آغوش گشاده ملی برای خبر است اما چرا هیچ رسانه فارسی‌زبانی در داخل و خارج نیست که حد اندکی از معمولی، سالم و حرفه‌ای بودن را داشته باشد به حدی که دست‌کم یک حداقل اجماعی روی آن باشد که بشود گفت بله، فلان رسانه خوب است و ما به آن اطمینان داریم. هیچ رسانه داخلی با هر میزان مخاطب، بزرگی و بودجه‌ای هست که واجد چنین ویژگی و جایگاهی باشد؟ رسانه‌ای که با خیالی راحت بتوان چشم به قاب آن بست و بازنمایی درست و منطبق بر منافع ملی همه مردم ایران را از آن انتظار داشت؟ که همه ما و خواسته‌هایمان را به یک نسبت، یا حداقل به نسبت جمعیت‌مان نشان بدهد؟ از آن سو، در این همه رسانه فارسی‌زبان خارج از کشور، با آن همه رنگ و لعاب و بودجه، هیچ رسانه‌ای هست که بودجه و خط و مشی‌اش را از کشورهای دیگر و با منافعی دیگر که گاه منافع‌شان مطلقا در دشمنی با ایران - فارغ از سیستم حکومتی و حاکمان - است، نگرفته باشد؟ پاسخ هر دو سؤال حتی نیاز به تشریح ندارد و ناگفته پیداست. در این بین تکلیف ما مردمی که زیست و زبان‌مان ریشه در این سرزمین دارد، چیست و چه باید بکنیم؟ آن هم در زمانه‌ای که رسانه تا این حد تأثیرگذار و تعیین‌کننده است. زمانه‌ای که عده‌ای تام و تمام دل در گرو رسانه‌های وابسته به کشورهای دیگر دارند و در این سو کمترین گشایش و امیدی به باور و آزادی رسانه در داخل نیست. زمین حاصلخیزی که این سو با گاوآهن‌های بند و محدودیت شخم زده می‌شود و آن سو از آن بهره می‌برند و تخم ویرانی‌طلبی و سیاهی می‌کارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.