در ستایش صنوبرهای گلپایگان
ابراهیم جعفری
انجمن دوستداران و حافظان میراث فرهنگی گلپایگان تلاش میکنند تا شهروندان این شهر را در پویش کاشت درخت صنوبر همراه خود کنند. بهتازگی پوسترهایی در سطح شهر گلپایگان دیده میشود که روی آن عبارت «گلپایگان؛ شهر صنوبرها» نوشته شده است. شعار این کمپین این است: «هر گلپایگانی در سال ۱۳۹۹ حداقل یک درخت صنوبر بکارد». گلپایگان به نمادهای زیادی شناخته میشود و صنوبرها هم یکی از همین نمادها هستند که قرار است با حفظ صنوبرهای قدیمی شهر حالا در این پویش صنوبرهای جدیدی هم در شهر کاشته شود.
درخت صنوبر را میتوان از خانواده بیدها به شمار آورد؛ زیرا چوبِ گونهها و پایههای مختلف آن به سختی از هم تشخیص داده میشود. صنوبر به لحاظ سریعالرشدبودن در مدت زمان کوتاه، حجم بالایی چوب در واحد سطح تولید کرده که در صنایع کاغذسازی، تخته خرده چوب و کبریتسازی کاربرد زیادی دارد. فراموش نکنیم که در زمانهای نهچندان دور قلمستانهایی که با انبوه درختان صنوبر در صحراهای ما خودنمایی میکرد، با هدف درآمدزایی مورد توجه کشاورزان بود. از طرفی صنوبر بهعنوان یک محصول حفاظتی، با دارابودن سیستم ریشهای توسعهیافته، باعث جلوگیری از تخریب کناری رودخانهها و ارزشدهی به اراضی حاشیه آنها میشود و در تلفیق با محصولات زراعی و باغی، علاوه بر تولید چوب بهعنوان بادشکن از فرسایش بادی خاک و زیانهای ناشی از باد به محصولات زراعی میکاهد. علاوه بر موارد بالا، چشمانداز زیبایی که درختان صنوبر از نقاط دوردست برای همه مردم بهویژه عاشقان طبیعت به وجود میآورند، جاذبه مناطق شهری و روستایی را دوچندان میکند. توسعه کشت صنوبر از سال ۱۹۴۷ (مبدأ تاریخ تشکیل کمیسیون بینالمللی صنوبر) زیر پوشش سازمان خواروبار جهانی کشاورزی فائو F.A.Oاست که معرف تحول عظیم و بیسابقهای در مقایسه با سایر منابع تولید چوب در کشورهای مختلف جهان است. اهمیت صنوبرها در بین همه گونههای سریعالرشد جهان به اندازهای است که به تشخیص معتبرترین کارشناسان جنگل و چوب فقط برای صنوبرها کمیته و کمیسیون بینالمللی به وجود آمده؛ درصورتیکه هنوز این توجه برای دیگر گونههای سریعالرشد جهان مانند اوکالیپتوسها، بیدها و سوزنیبرگان به وجود نیامده است. کهنسالترین درخت صنوبر کشور ما در روستای نظرعلی شیروان باسابقه ۳۰۰ سال و با ارتفاع درخت ۲۲ متر و با قطر ۲۴۵ سانتیمتر مورد احترام خاص مردم بوده که به همراه چهار درخت دیگر از استان خراسان شمالی اخیرا در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور ثبت ملی شده و امید میرود وزارت میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری و سازمان حفاظت محیطزیست اقدامهای عملی را برای ثبت جهانی این اثر و معرفی آن انجام دهند. درختان صنوبر را معمولا به سریعالرشدبودن و عمر کوتاه میشناسند و بههمینمنظور در زراعت چوب کاربردِ فراوانی دارند. بنابراین بهندرت میتوان صنوبری ۵۰ساله و شاداب یافت؛ اما این درخت صنوبر غولآسا با این عمر بلند، بسیار شاداب است. گفتنی آنکه نام علمی این درخت populus nigra (صنوبر تبریزی) بوده و متعلق به خانواده salicaceae (بیدها) است؛ درختی که نهتنها آن را کهنسالترین صنوبر شناختهشده در ایران میدانند بلکه این احتمال قوی هم وجود دارد که کهنسالترین درخت صنوبر موجود در کره زمین باشد. جالب است بدانیم اکنون که همه جوامع دست به گریبانِ ویروس هولناک کووید۱۹ هستند، در کشور برزیل گروهی از فعالان اجتماعی دست به کار شده اندتا به یاد عزیزان ازدسترفته خود، برای احیا و بازسازی محیط طبیعی کاری درخور توجه و شایسته انجام دهند. خانوادههای داغدیده و اعضای سازمانهای مردمنهاد که در بین آنها برخی از معتبرترین دانشمندان اکولوژیست برزیلی قرار دارند، با حمایت از «ذخیرهگاه زیستکره جنگلهای آتلانتیک» در ۱۲ دسامبر سال ۲۰۲۰ میلادی به احترام و یاد کسانی که جان خود را به خاطر کووید۱۹ از دست دادهاند، پیمانی را به امضا رسانده و به موجب آن متعهد شدند برای زنده نگهداشتن یاد جانباختگان در ۱۷ ایالت برزیل درختکاری کنند. هدف از اجرای این طرح، کاشت ۲۰۰ هزار درخت به یاد ۲۰۰ هزار نفر از قربانیان کرونا در برزیل است. این طرح تا پنج ژوئن ۲۰۲۱ که روز جهانی محیط زیست نامگذاری شده، همچنان ادامه دارد. پویش کاشت صنوبر در گلپایگان به اهتمام انجمن وردپاتکان از سال ۱۳۹۶ آغاز و همچنان تداوم دارد. این انجمن درصدد ثبت پوشش طبیعی صنوبر گلپایگان در فهرست میراث طبیعی کشور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.