بیم و امید آینده تالابها
محمدرحیم مقدس
از زمانی که اسکندر فیروز، پایهگذار سازمان حفاظت محیط زیست، به همراه همکارانش در هتل رامسر مشغول تدارک مراسمی برای امضای اولین کنوانسیون بینالمللی در زمینه حفاظت از محیط زیست بودند، 50 سال میگذرد. کنوانسیونی که در تلاش است تا با برجستهکردن فواید و کارکردهای مختلف تالابها، کشورها را به حفاظت و صیانت از این زیستبومهای ارزشمند متعهد کند. سهشنبه این هفته نیز مراسم پنجاهمین سالگرد تصویب کنوانسیون رامسر در شرایطی در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد که انتشار اخباری گاه امیدبخش و گاه نگرانکننده از گوشهوکنار کشور، وضعیت مبهمی را از آینده تالابها برای علاقهمندان ترسیم میکند. روزی انتشار اخبار بهبود وضعیت دریاچه ارومیه موجب امیدواری به آینده این دریاچه میشود و روزی دیگر خبر رایزنی برای شروع دوباره سدسازیها در این حوضه آبریز تمام امیدها را نقش بر آب میکند. خبر آغاز پروژه ۱۰میلیونیورویی احیای هامون با تمرکز بر معیشت جایگزین، مرهمی بر زخم توسعهنیافتگی این منطقه میشود و خبر آبگیری سد کمالخان افغانستان خطر کاهش حقابه ورودی و خشکی مجدد این دریاچه را یادآور میشود. خبر مرگ هفت هزار قطعه پرنده مهاجر در تالاب میانکاله و تکرار مجدد فاجعه سال گذشته در شرایطی منتشر میشود که دیماه امسال خبر تصویب برنامه پنجساله احیای خلیج گرگان و تالاب میانکاله در محافل خبری منتشر شده بود. نامگذاری بندر خمیر بهعنوان اولین شهر تالابی کشور و تلاش برای توسعه گردشگری پایدار در این منطقه در شرایطی رسانهای میشود که اخباری درخصوص احداث پروژههای پرورش میگو در مجاورت جنگلهای حرا و احتمال آسیب و نابودی این زیستگاهها، در شبکههای مجازی دست به دست میشود. تأمین حقابه تالاب شادگان با انتقال آب از کارون در حالی مطرح میشود که همزمان خبر وجود گونه مهاجم تیلاپیا در این تالاب، شکنندگی چنین زیستبومهایی را نشان میدهد. وضعیت اخبار منتشرشده درخصوص تالابهای زایندهرود، بختگان و... نیز چندان متفاوت نیست. توجه به این مسئله از این منظر حائز اهمیت است که اگرچه بررسی روند سالهای گذشته و اقداماتی نظیر تشکیل کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه با مصوبه دولت در سال 1392، مکلفشدن دولت به احیای حداقل 20 درصد تالابهای بحرانی و در معرض تهدید کشور در برنامه ششم توسعه و تصویب قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالابها توسط مجلس شورای اسلامی در سال 1396 و پیرو آن تشکیل ستاد ملی مدیریت تالابهای کشور در سال 1397، همگی حکایت از توجه سطوح عالی مدیریتی کشور به ضرورت حفظ تالابها دارند؛ اما باید توجه داشت که توقف اقدامات در سطح قانونگذاری و تهیه برنامههای مدیریت جامع تالابها، بدون درنظرگرفتن ملزومات و نیازهای اجرائیشدن آنها، نتیجه مطلوبی در پی نخواهد داشت. تجربه خشکشدن و احیای دریاچه ارومیه طی سالهای 1374 تا امروز نمونه شاخصی از چنین اتفاقی است: زمانی که وجود برنامههای گوناگون بدون اراده اجرائیشدن آنها، نتیجهای جز بدترشدن وضعیت این دریاچه نداشته است. بهبود وضعیت سایر تالابهای کشور نیز تنها زمانی میسر خواهد شد که با مطالبهگری و پیگیری وضعیت اجرای برنامههای مصوب، این خطوط از روی برگهها به روی زمین آورده شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.