پشت پرده حمله راکتی به اربیل چیست؟
عبدالرحمن فتحالهی: ساعت 21 و 30 دقیقه دوشنبه 15 فوریه بود که چند موشک به فرودگاه اربیل و محلههای مسکونی پایتخت اقلیم کردستان عراق اصابت کرد. با توجه به آنکه گروه «سرایا اولیاء الدم» مسئولیت این حمله را پذیرفته و در بیانیه خود این حمله را ششمین عملیاتشان علیه مراکز و کاروانهای نظامی آمریکایی در استانهای صلاحالدین، بغداد، ذیقار و بصره میداند، بیانیه تند چهارشنبه حزب دموکرات کردستان عراق (پارتی) در نشانهرفتن انگشت اتهام بهسوی برخی گروهها نشان از آن دارد که آنان سعی دارند با سوءاستفاده از امکانات و پوشش این نیروها امنیت و ثبات کل عراق را برهم زنند. بههرحال چه این گروه یا هر جریانی که در پشت صحنه این حملات حضور داشته باشند به دنبال آن هستند که از یک سو تنش و ناامنی از دیگر مناطق عراق به اقلیم کردستان هم تعمیم پیدا کند و از دیگر سو عراق کماکان به صحنه تقابل و تخاصم با آمریکا بدل شود. این نکته از آن جهت اهمیت پیدا میکند که با رویکارآمدن دولت جدید در ایالات متحده نگاه سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی کاخ سفید به عراق متفاوت از دوران دونالد ترامپ شده است. مؤید این مسئله به اولین سخنرانی جو بایدن درخصوص رونمایی از دکترین سیاست خارجیاش در چهار سال پیشرو باز میگردد که کوچکترین اشارهای به عراق نکرد؛ آنهم در شرایطی که رئیسجمهوری ایالات متحده در همان سخنرانی از تلاش و اهتمام واشنگتن برای پایاندادن به جنگ یمن سخن گفت. بیشک بایدن علاقه دارد مانند دوران باراک اوباما حضور نیروهای آمریکایی را در عراق تداوم بخشد، اما با رویکرد جدیدی که حساسیتی هم به دنبال نداشته باشد. اما حملات راکتی برخی گروهها گواه آن است که برخی میخواهند دولت جدید در ایالات متحده کماکان سیاستهای ترامپ در قبال عراق را دنبال کند؛ بهویژه آنکه ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه ایالات متحده در مواضعی از احتمال حملات تلافیجویانه آمریکا سخن گفت. این همان سناریوی مطلوبی است که در سایه سلسلهکنشها و واکنشها میتواند توجیه لازم برای تداوم حیات سیاسی و نظامی این گروهها و جریانات عراقی را به دنبال داشته باشد. آن هم در شرایطی که مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق درصدد است با اجرای طرح چالشبرانگیز «انحصار سلاح در دست دولت» از ماههای گذشته، از وجود سلاح بیضابطه در عراق جلوگیری کند. نکته فوق از آن جهت اهمیت دارد که وقوع حملات راکتی و خمپارهای در طول ماهها و سالهای اخیر که با تبعات گسترده و مخرب سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک جدی برای بغداد همراه بوده، خود معلول علت دیگری است که آنهم به «بیضابطهمندی سلاح در عراق» بازمیگردد، تا جایی که کسانی چون سیدعمار حکیم، رهبر جریان حکمت ملی همواره در کنار انتقاد به برخی ناکارآمدیهای دولتها در ادوار پیشین درباره مدیریت شرایط، وجود فساد سیستماتیک، تبعیض ساختاری، رقابتهای ناسالم سیاسی احزاب در قبضهکردن قدرت، نبود زیرساختهای مناسب شهری، فقدان رفاه حداقلی، بیکاری و نظایر آن، به آثار و تبعات مخرب امنیتی و اجتماعی سلاح بیضابطه در اختیار برخی از احزاب عراقی تاخته است. دراینبین جریانها، احزاب و گروههای عراقی از هر طیف، قوم و مذهبی هم برای بالابردن نفوذ خود سعی داشتهاند در کنار فعالیتهای سیاسی دست به تشکیل شاخه نظامی بزنند تا در سایه آن بتوانند قدرت نظامی لازم را برای پیشبرد اهداف سیاسیشان به دست آورند یا به عکس، برخی گروههای مسلح، ذیل قدرت مسلحانه اقدام به ورود در حوزه سیاست عراق کردهاند تا از زبان سلاح برای خود ابزار مشروعیت سیاسی را کسب کنند. در برهههایی این منطق (زبان سلاح) تا جایی پیش رفته است که این جریانها حتی به خود اجازه اجرای قانون را منطبق با اهداف فردی، گروهی، سازمانی و حزبی هم میدهند؛ اهدافی که در اکثر مواقع درست خلاف امنیت، مصالح و منافع ملی عراق و عراقیهاست. یعنی تنها به صِرف داشتن سلاح، حق نانوشتهای برای تعریف و اجرای قانون شکل میگیرد. این بدان معناست که نبود ضابطه مشخص برای سلاحهای موجود در اختیار برخی گروهها، احزاب و جریانهای عراقی عملا «حکومت بیقانونی» را در این کشور ترویج میدهد. اینها علاوه بر آن است که در سایه این دست حملات همواره سعی شده است تهران را به نحوی با این اتفاقات مربوط کنند، مانند آنچه در ادوار پیشین روی داد که این مسئله با واکنش سخنگوی وزارت خارجه مواجه شد. مضافا که اقتضائات سیاسی و دیپلماتیک اقلیم کردستان در عراق بهخصوص در روزها و هفتههای جاری نشان میدهد که اقلیم از این پس میتواند به سیبل جدید حملات این گروههای بدون شناسنامه بدل شود. دراینبین نباید اختلافات ارضی اربیل با حشدالشعبی را هم نادیده گرفت. بنابراین راکتهای شلیکشده در حمله دوشنبهشب از مناطق تحت کنترل حشدالشعبی نبوده است بلکه از مناطقی بوده که بهطور مشترک توسط حشدالشعبی، ارتش عراق و نیروهای پیشمرگه کنترل میشوند؛ مناطق موردمناقشهای که اقلیم همواره سعی داشته است نیروهای پیشمرگه را به آنجا بازگرداند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.