نقش اینستاگرام بر زیباییهای ظاهری
امیرحسین زرگران . دندانپزشك
در هیچ دورهای مردم تا این اندازه در معرض بمباران تبلیغات رنگارنگ دندانپزشکی قرار نداشتند. در گذشته نیازی به نمایش عمومی تصویری از درمانهای دندانپزشکی حس نمیشد؛ چراکه معیار انتخاب دندانپزشک از سوی مردم اساسا تبلیغات نبود و آنها دندانپزشکشان را با پرسوجو از دوستان و آشنایان انتخاب میکردند. گذر زمان این نظم قدیمی را زیرورو کرد. ظهور و محبوبیت شبکههای اجتماعی، افزایش رقابت در پی افزایش پرشتاب تعداد فارغالتحصیلان دندانپزشکی، تمرکز حضور دندانپزشکان در مناطق پرجمعیت و از همه مهمتر، در دسترس قرارگرفتن و رواج کارهای زیبایی در پی پیشرفت تکنولوژی، دندانپزشکان را به سمت نمایشدادن خود در فضاهای عمومی سوق داد. به مرور، حضور رسمی دندانپزشکان در فضای مجازی و اصطلاحا «پرزنت» کردن خود، بخش جداییناپذیری از فعالیت شغلی آنها شد. تصاویر قبل و بعد درمانهای دندانپزشکی (بیفور - افتر)، استفاده از افراد مشهور برای جلب اعتماد بیماران بالقوه و نیز استفاده از روشهای تجاری مانند تخفیفهای فصلی، جشنوارههای تخفیفی و امثال آنها تبدیل به تصویر رایجی از فعالیت حرفهای دندانپزشکان در اذهان مردم شد. با نگاهی کوتاه به صفحات اینستاگرامی دندانپزشکان متوجه میشویم که تمرکز اصلی تبلیغات در این حوزه روی «درمان»های دندانپزشکی زیبایی استوار است. بخشی از خدمات دندانپزشکی که گروهی از دندانپزشکان منتقد به آن لقب آرایش دندان دادهاند و اعتقاد دارند که نباید با «درمان مشکلات واقعی» دندانپزشکی یکی در نظر گرفته شوند. اشکال این تبلیغات چیست؟ تبلیغات دندانپزشکی چه خطراتی را متوجه سلامت عمومی جامعه میکند؟ یک. خلق بیماریای به نام زشتی دندانی دندانپزشکی زیبایی با پروبالدادن مستقیم و غیرمستقیم به مفهومی به نام «بیماری زشتی»، توانسته تا الگوی سنتی مراجعه به دندانپزشک را تغییر دهد. اگر زمانی آدمها تنها به دلیل نیاز به چکآپ یا در صورت احساس درد سراغ دندانپزشکشان را میگرفتند، حالا میتوان آنها را به دلیل داشتن کوچکترین انحرافی از استانداردهای میلیمتری زیبایی یا حتی صرفا به دلیل میل به تنوع به مطب دعوت کرد. اگرچه تبلیغکنندگان دندانپزشکی زیبایی وجود مزایایی مانند «افزایش اعتمادبهنفس و بهبود روابط اجتماعی و عاطفی» در آن را به مخاطب القا میکنند، مشخص نیست که در دهههای گذشته و پیش از رایجشدن دندانپزشکی زیبایی، چگونه شمار زیادی از آدمها هم زیبا به حساب میآمدند و هم روابط اجتماعی و عاطفی مناسبی داشتند؟ دو: انگ بیتوجهی همانطورکه اشاره شد، دندانپزشکی زیبایی معیارهای سفتوسختی را برای عدم نیاز به انجام درمان تعیین میکند. مختصری زردی یا کمی بیرونزدگی دندانها، چند میلیمتر دیدهشدن لثه حین خندیدن یا کوچکبودن دندانهای پیشین، همه و همه بهعنوان زشتی دندانی شناخته شده و صاحبان دندانهای اینچنینی به تغییر دادن ظاهرشان در کلینیکهای دندانپزشکی فراخوانده میشوند. بدیهی است انجام پروسههای زیبایی هزینهبر و زمانبر هستند و بسیاری از افراد جامعه هزینه، وقت یا حتی تمایل به انجام آنها را ندارند. در چنین شرایطی وجود فشار روانی روی این گروه از افراد جامعه انکارشدنی نیست. انگ «بیتوجهی به ظاهر»، انگ «مبتلا»بودن به یک «زشتی قابلدرمان» و انگ «خساست» باعث میشود تا فردی که هیچ مشکلی با ظاهر خود ندارد هم برای تغییر ظاهر خود از سوی جامعه تحت فشار قرار بگیرد. سه: کالاییشدن درمان و ورود افراد خارج از پرسنل درمانی به این حوزه نبود نظارت روی محتوای تبلیغات دندانپزشکی موجب شده که گروهی از ذینفعان این حوزه به فرمهای تبلیغاتی تجاری روی بیاورند. تبلیغاتی که مانند آن را در هیچکدام از شاخههای پزشکی (البته بهجز زیبایی!) شاهد نیستیم. آزادی بیحدوحصر تبلیغات دندانپزشکی زیبایی جذابیتهای تجاری آن را بالا برده است و در نتیجه افرادی خارج از حوزه درمان تصمیم به فعالیت تجاری دندانپزشکی گرفتهاند. تأسیس کلینیکهای دندانپزشکی زیبایی از طرف بازیگران، خوانندهها و فوتبالیستها دیگر به پدیده رایجی تبدیل شده است. شاید در نگاه اول ورود افراد غیردندانپزشک به نفع رونق دندانپزشکی به نظر برسد اما محتملترین پیامد این مسئله برای حوزه سلامت دهان، در اولویت قرارگرفتن سود بر هر چیز دیگری است. بیتردید مطبها و کلینیکهایی که از سوی خود دندانپزشکان اداره میشوند هم با هدف «عدم سود مالی» تأسیس نشدهاند اما این سود بهعنوان پیامدی خوشایند حاصل از «درمان بیماران» در نظر گرفته میشود و نه هدف اصلی از کار درمانی. بهعبارتدیگر یک دندانپزشک قسمخورده که سالها برای دندانپزشکشدن تلاش کرده، هرگز حاضر نیست تمام اعتبار و دانش خود را فدای سود مالی کند اما چنین شرایطی برای فردی که صرفا به قصد تجارت وارد این حوزه شده، صادق نیست. تبلیغات تجاری شبیه به آنچه در دندانپزشکی زیبایی رایج است، در سایر شاخههای پزشکی غیرقابل تصورند. جراح قلبی را تصور کنید که به مناسبت «بلکفرایدی»، برای جراحیهای قلب باز «آفر شگفتانگیز 30درصدی» را تبلیغ کند. چشمپزشکی را تصور کنید که به سه نفر از لایککنندگان پست اینستاگرامیاش عمل آب مروارید رایگان هدیه بدهد. نفس حضور چنین سبکی از تبلیغات، جایگاه حرفه دندانپزشکی را در اذهان عمومی تخریب میکنند و آن را به یک تجارت صرف تقلیل میدهد. البته دندانپزشکان هم مانند تمام انسانهای دیگر به دنبال کسب درآمد از شغل خود هستند و این خواستهای کاملا مشروع است اما تخفیفهای شبهرستورانی و «آفر»ها و «جشنواره»های زیبایی در درازمدت تأثیری بهجز آسیب به حرفه دندانپزشکی نخواهند داشت. چهار: بازگو نکردن تمام واقعیتها درباره درمان دندانپزشکی شغلی است که در آن خدمتی به نام درمان فروخته شده و بابت آن پول دریافت میشود. در تمام حوزههای فروش کالا یا خدمات، تبلیغات شامل برجستهکردن نقاط قوت و چشمپوشی از نقاط ضعف است. برای مثال تولیدکننده یک خودروی کوچک، بدون اشاره به فضای کم آن خودرو، کممصرفبودنش را برجسته میکند. صاحب یک رستوران گرانقیمت، بدون اشاره به قیمت بالای غذاها، روی کیفیت بالای خدمات ارائهشده مانور میدهد. هیچ فرد منصفی نمیتواند به فروشندگان کالا یا خدمات خرده بگیرد که چرا در تبلیغات خود تمام حقیقت را ذکر نمیکنند. اما آیا میتوانیم چنین دستورالعملی (برجستهکردن نقاط قوت و چشمپوشی از نقاط ضعف) را در دنیای تبلیغات درمان هم پیاده کنیم؟ پاسخ منفی است. مشاغل درمانی ذاتا با سایر مشاغل خدماتی تفاوت دارند. برخلاف سایر مشاغل خدماتی، وظیفه دندانپزشک صرفا آراستن ویژگیهای مثبت و ارائه تصویر قابلقبول از درمان پیشنهادی نیست. دندانپزشک باید تمام مزایا و معایب درمانهای پیشنهادی (از قبیل هزینه، دوام احتمالی، مقایسه با درمانهای جایگزین، تعداد جلسات، مشکلات احتمالی کوتاهمدت و بلندمدت) را بدون هیچگونه اغماضی به بیمار منتقل کند و ضمن بیان محدودیتهای ذاتی درمانهای دندانپزشکی، به او در انتخاب درمان صحیح یا حتی انتخاب «عدم انجام درمان» یاری برساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.