سلام مريخ به چينيها
رضا ماهمنظر. منجم و مروج علم
دهم فوریه، مصادف با 22 بهمن برای چینیها یک جشن ملی بود. چراکه سازمان فضایی این کشور با نام CNSA پس از سالها تلاش موفق شده بود که نخستین مأموریت بینسیارهای خود به مقصد مریخ را با موفقیت به مدار این سیاره برساند. چینیها تنها با اختلاف یک روز پس از امارات، در جایگاه ششمین کشوری قرار گرفتند که توانستند فاتح مداری بر فراز مریخ باشند. اما گردش یک ماهواره در بالای سیاره سرخ برای چشمبادامیها کافی نیست. در حقیقت چین قصد دارد در اولین مأموریت خود فاتح سطح مریخ نیز باشد. به بیان دیگر محموله اعزامی این کشور به مدار مریخ شامل سه قسمت است: ماهواره مدارگرد، سطحنشین و ربات مریخنورد که در صورت موفقیت دو قسمت دیگر این مأموریت، سطح مریخ دیگر در انحصار رباتهای آمریکایی نخواهد بود و چین دومین میهمان فضایی در سطح مریخ است. کاوشگر «تیانون-1» به معنی «کاوش آسمانها» در مدار مریخ قرار گرفت و چین بهعنوان ششمین کشور پس از آمریکا، شوروی، آژانس فضایی اروپا، هند و امارات موفق شد فاتح مدار این سیاره باشد. البته نخستین مأموریت ارسالی چینیها کمی بلندپروازانه به نظر میرسد. مدارگرد چینی به مدت سه ماه سطح این سیاره را پایش خواهد کرد و پس از آن سطحنشین و یک مریخنورد نسبتا کوچک را در آنجا فرود خواهد آورد. در صورت موفقیتآمیزبودن این بخش، پس از آمریکا، چین دومین کشوری خواهد بود که توانسته است یک ربات فعال را به سطح مریخ ارسال کند. هرچند که کاوشگر شوروی سابق در سال ۱۹۷۱ میلادی نخستین برخورد نرم را روی خاک این سیاره انجام داد، اما کمتر از دو دقیقه پس از برخورد برای همیشه خاموش شد و پس از آن به جز آمریکا، هیچ کشور دیگری موفق به لمس خاک مریخ نشده است. بخش مدارگرد علاوه بر پایش اتمسفر، سنجش میدان مغناطیسی و نقشهبرداری از سطح مریخ، وظیفه دریافت اطلاعات از سطحنشین و ارسال آن به زمین را نیز بر عهده خواهد داشت. مدارگرد همچنین موظف است به کمک رادار نفوذپذیر خود عمق خاک مریخ را با دقت بالایی کاوش کرده و به بررسی ذخایر آبهای زیرزمینی آن بپردازد. این منابع نسبتا بزرگ آب شور، در عمق حدود یککیلومتری از سطح قرار دارند و پرتوهای فرابنفش و ذرات باردار نمیتوانند به آنجا نفوذ کنند. بنابراین محیط جذابی برای مطالعه احتمال حضور حیات در مریخ است. پس از فرود سطحنشین، ربات مریخنورد از درون آن خارج میشود و به تحلیل دقیقتر سطح مریخ خواهد پرداخت. اما هیجانانگیزترین بخش، جمعآوری نمونههای سطحی است. چین قصد دارد با ارسال یک مأموریت دیگر به این سیاره، نمونههای جمعآوریشده توسط این مریخنورد را تا سال 2030 به زمین بازگرداند و به بررسی این موضوع بپردازد که این سیاره چطور از یک محیط مناسب برای ایجاد و تکامل حیات به یک سیاره سرد و خشک و بدون آب تبدیل شده است. جالب اینجاست که آمریکاییها نیز برنامههای مشابهی را دنبال میکنند. کاوشگر «پشتکار» کشور آمریکا نیز که در ۱۸ فوریه (۳۰ بهمن) برای فرود بر سطح مریخ برنامهریزی شده، قرار است نمونههایی از خاک مریخ را جدا کند تا در مأموریت دیگری به زمین ارسال شود. با این حال قرار است «تیانون-1» به مدت 687 روز به مطالعه مریخ بپردازد و اطلاعات ارزشمندی را از احتمال وجود حیات و پیشینه دیرینهشناسی آن در اختیار دانشمندان قرار دهد. چیزی که مسلم است فضا به آرامی به جولانگاه قدرتهای بزرگ فناوری در آینده نزدیک بدل خواهد شد و باید در دهه پیشرو شاهد مأموریتهای هیجانانگیز دیگری در سیاره سرخ باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.