روشنتر از تاریکی
مجید موثقی: «سیونهمین جشنواره فیلم فجر» در شرایط دشواری برپا شده که سونامی کرونا تعداد درخورتوجهی از مردم جهان را در کام خود فرو برده است! تعداد محدود صندلیها در تهران و بعضی از شهرهای ایران که این روزها با جمله «با رعایت پروتکلهای بهداشتی» زینت هر مراسم و رویدادی شده است! خیلیها دیدگاه انتقادی نسبت به این دوره و انتخاب فیلمهای جشنواره داشتهاند، اما بهتر نیست به این نکته فکر شود که حداقل این جشنواره توانسته بهصورت فیزیکی در این روزهای تیرهوتار برپا شود و چراغ نیمهجان سینما را با تمام نقدهایی که بر آن وارد است، روشن نگه دارد؛ درحالیکه چندیپیش تنها صحبت از اکران آنلاین فیلمها در این جشنواره بود. 16 فیلم بلند در جدول برنامههای این دوره قرار دارند؛ مامان ساخته «آرش انیسی» به تهیهکنندگی «مجید بزرگر» و همچنین «یدو» ساخته «مهدی جعفری» از کارهای شایان تأمل این دوره از جشنواره هستند. حتی فیلم «زالاوا» ساخته «ارسلان امیری» که به نوعی وامدار ژانر فیلمهای ترسناک است، با تمام کاستیهایی که دارد، کار نو و متفاوتتری نسبتبه فیلم «تیتی» است که فیلمنامه آن را «ارسلان امیری» بههمراه «آیدا پناهنده» نوشته است! اما یکی از فیلمهای خوبی که در این دوره میتوان از آن نام برد، فیلم «روشن» آخرین ساخته «روحالله حجازی» است که بیننده را با کارگردانی مواجه میکند که در روایت و کار با بازیگران به پختگی رسیده است. شاید اولینبار با «رضا عطارانی» مواجه میشوید که شبیه دیگر کارهایش نیست! کارگردان در تصویرسازی و نشاندادن موقعیتهای دراماتیک، به میزانسنهای قوامیافته و روایت نرمی رسیده است. آنچه در این فیلم با تماشاچی از سالن بیرون میآید، داستان مردی است که برخلاف اسمش «روشن»، زندگی تیرهوتاری دارد و پیداکردن این نقاط تاریک هم در دکوپاژ و فیلمبرداری و هم در تدوین این فیلم به قوام خوبی رسیده است. خانه، عنصر مهمی در شکلگیری شخصیت روشن است؛ فقدان سقفی برای دور هم جمعشدن، به عمل برانگیزاننده درام قوت بیشتری داده است، اما کسی پاسخگوی تأخیر و تحویل آن به مردم نیست! مسکنمهری که اکنون بیدروپیکر مانده و در نامهری را به روی زندگی روشن باز کرده است، همسرش او را رها کرده و خواهان حضانت فرزند (حق نگهداری فرزند) است! بیپولی، شرایط نامطلوب و هر آنچه میتواند مشکلات را وخیمتر کند، با شخصیت روشن عجین شده است. در جایی، روشن ازطریق دختر کوچکش درمییابد که همسر سابقش شبها به سگها غذا میدهد. زخمهای روشن هر روز عمیقتر میشوند و عشق او به سینما، تنها مرهم دردهای پنهان اوست! بااینحال، او نمیخواهد وفای عهد کند و تنها دل به تغییر شرایط بسته است، اما تیرهای او حتی به نزدیکی هدف هم اصابت نمیکنند چه رسد به اینکه گشایشی در زندگی صورت گیرد. به همین دلیل او در یک قلمرو روحی بیحاصل سیر میکند؛ انگار مخاطب با شخصیت «مارچو» در فیلم «داگ من» ساخته «ماتئو گارونه» مواجه میشود! سکانس انتقامگرفتن «مارچو» از «سیمونه» و در قفس کردنش، شباهت زیادی به سکانس مغازه و کرکرهکشیدن «روشن» به روی یکی از دوستانش دارد که او را فریب داده است! شاید شخصیت روشن نسبت به مارچو در «داگ من» منفعلتر و حتی ترسوتر باشد، برای مثال چاقویی که روشن برای انتقامگرفتن استفاده میکند، یک چاقوی بیجان میوهخوری است، اما انفعال این شخصیت با آتشزدن خود به فرجام تلخی تبدیل شده که این حرکت شخصیت خالی از دل و جرئت نیست. در واقع «مارچو» رفیق خائن خود را آتش میزند، اما روشن خود را! آنهم با کلاه و کتوشلواری که تداعی «دونالد ترامپ» است! فیلمنامه این فیلم میتوانست بدون درنظرگرفتن علاقه روشن به جهان سینما، عملکرد بهتری داشته باشد. فریمبستنهای سینمایی روشن به سوی کادر زندگی و علاقه او به جهان سینما در این فیلم، کمی مبالغهآمیز شده و فیلم را دوپاره کرده است؛ زیرا میزان علاقه روشن به جهان سینما، نسبت به مصائبی که او را دربر گرفته، این علامتسؤال را به وجود میآورد که آیا علاقه او به سینما در شکلگیری داستان این فیلم نقشی ایفا میکند؟ درواقع دیدگاه و نقطهنظر روشن به زندگی پرافتوخیزش، بیشتر از رؤیاهای سینماییاش در این فیلم جان گرفته است. جملهای کاربردی از نویسنده فقید «ارنست همینگوی»، کارگشای بسیاری از نویسندگان است: «داستانی بنویسید و تمام قسمتهای زیبای آن را حذف کنید، بعد ببینید هنوز داستانی برای گفتن وجود دارد یا نه!». «روحالله حجازی» جزء آن دسته از فیلمسازان خوب سینمای اجتماعی است که در این فیلم دریچه و نقد تازهای به سوی مسائل اجتماعی سالهای اخیر جامعه، بهویژه قشر بیدفاع آن، باز کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.