جنوب شوروی، شمال ایران!
حسین روحانیصدر. کارشناس ارشد سازمان اسناد
یکی از مرزهای استراتژیک و ملتهب فلات قاره ایران، روسیه تزاری یا اتحاد جماهیر شوروی و امروزه جمهوری فدراتیو روسیه است. همواره فراز و فرودهای پیچیدهای بر روابط اقوام نواحی مختلف این سرزمین با آن وجود داشته است. در بیش از سه سده گذشته با جنگها یا دیپلماسیهای اقتدارگرا ضمن فروپاشی امپراتوری وسیع این فلات قاره، توسط این همسایه قدرتمند شمالی گفتمانهای پیچیدهای نیز در تداوم فرصتسازی برای آن نمودی منحصربهفرد داشته است. اگرچه مدت زمان طولانی جریانهای فکری شوروی، کادرسازیهای متنوعی در ایران کنونی انجام دادهاند اما ذائقه ایرانیان هرگز با این همسایه مقتدر خوش نشد. اگرچه فروپاشی سه دهه قبل شوروی، معادلات منطقهای را تغییر داد اما نه قبل و نه بعد از آن، مواضع شفافی درباره نیمقرن گذشته از سوی گردانندگان آن نسبت به منافع ملی ایران عرضه نشد. دلخوری جماعتی از ایراندوستان در قائله حزب دموکرات آذربایجان و جدایی مقطعی آن از ایران از یادها نرفته که با حمایت شوروی زمانی که استالین رهبر وقت آن اتحادیه برای سیگار لب قوامالسلطنه آتش فندک خود را برافروخت و با تهدید جدیِ آمریکا نسبت به خروج نیروهای شوروی و خاتمه قائله آذربایجان کمی فروکش کرد؛ تا پیش از انقلاب، ایران از چشم عموم مردم دنیا، در جنوب شوروی قرار داشت و پس از انقلاب، از شوروی بهعنوان همسایه شمالی ایران یاد شد. جالبتر آنکه از اولین رئیس مجلس بعد از پیروزی انقلاب نسبت به بمبارانهای شهرهای ایران توسط میگهای شوروی و سنگاندازیهای مقامات وقت آن در تأمین سلاحهای جنگی موردنیاز جنگ تحمیلی هشت سال ایران یا دلخوری دیپلماتهای ممتاز ایرانی نسبت به حذفشان توسط دستگاههای آن دولت تا انتقاد صریح مقامهای روسیه نسبت به برقراری مناسبات دوستانه با اروپای غربی و غرغرهایشان با اصطلاح «بازی با غرب با کارت ما» غیرقابل انکار است. این نکته که ارتباط با این همسایه قدرتمند و تأثیرگذار انکارشدنی نیست و عالیرتبهترین مقامات اجرائی دو کشور در این سه دهه ملاقاتهای متنوع و امضای یادداشت تفاهمهای متعددی را رقم زدهاند؛ اما سهم منافع ملی ایران همچنان ناگفته مانده است. رئیسجمهور روسیهای که در بالاترین سطح، 25 سال پیش رئیس پارلمان ایران را میزبانی کرد، بهتازگی در سفر ریاست مجلس، از میزبانی در شرایط حساس منطقهای و بینالمللی شانه خالی کرد. باور این نکته، از حفظ منافع مشترک چیزی کم نخواهد کرد اما به کاهش ظرفیتها و توانمندیهای کارا و پویای ایران آسیب جدی خواهد رساند و شاید برخی افتخارات گذشته را نیز خدشهدار کند؛ بنابراین ضرورت پاسخگویی منطقی به این رویکرد دوجانبه میتواند پایاندهنده بسیاری از نگرانیهای پیشرو باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.