|

شکستن سد جنسیتی برای زنان پیشروی ایرانی

الهام نظری: تعداد زنان فعال در مشاغل علمی و تحقیقاتی موضوعی است که مدت‌هاست مورد توجه فعالان حوزه زنان در سراسر دنیا قرار گرفته است. با وجود تلاش‌هایی که در جهت تأمین فرصت‌های برابر آموزشی و شغلی برای زنان صورت گرفته، کماکان زنان شاغل در حوزه‌های علمی و تحقیقاتی در اقلیت هستند. به گزارش یونسکو در‌حال‌حاضر کمتر از 30درصد از پژوهشگران جهان را زنان تشکیل می‌دهند، همچنین تنها 30درصد از دانش‌آموختگان تحصیلات تکمیلی در رشته‌های علوم پایه زنان هستند. تحلیلگران برای این نابرابری دلایل متعددی را اعلام کرده‌اند که یکی از آنها وجود کلیشه‌های جنسیتی در تحصیل علوم است. به همین دلیل سازمان ملل متحد یازدهم فوریه را به نام «روز جهانی زنان و دختران در علم» نام‌گذاری کرده تا بر اهمیت این موضوع در پیشرفت جوامع تأکید کند و با همکاری کشورهای مختلف برنامه‌هایی برای رفع این عدم توازن جنسیتی بیندیشد. در ایران اما موضوع کمی متفاوت با وضعیت جهانی است. از منظر آموزش و تحصیلات، زنان وضعیت خوبی در ایران دارند. بنا بر گزارش مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در سال تحصیلی 95-96 (آخرین آمار موجود در اینترنت) حدود 65 درصد از کلیه پذیرفته‌شدگان دانشگاه‌ها در رشته‌های علوم پایه زنان بوده‌اند. درصد زنان پذیرفته‌شده حتی در مقطع دکترای این رشته‌ها نیز از مردان بیشتر بوده است. این موضوع نشان‌دهنده آن است که باوجود کلیشه‌های جنسیتی در تحصیل علوم، زنان در ایران به این رشته‌ها علاقه‌مندند و موفق به ورود به آنها در دانشگاه می‌شوند.با وجود همه مشکلات و تبعیض‌های پیش‌روی زنان برای فعالیت در حوزه‌های علمی و تحقیقاتی، زنان ایرانی موفقیت‌های شایان‌توجهی در این حوزه‌ها کسب کرده‌اند که مایه افتخار ایرانیان و الهام‌بخش سایر زنانی است که علاقه‌مند به فعالیت علمی و کمک به پیشرفت جامعه هستند. مثال‌های زیادی در این راه وجود دارند که برخی مانند مریم میرزاخانی در چند سال اخیر و به دلیل توجه عمومی به‌ویژه به مدد شبکه‌های اجتماعی شناخته شده‌اند و بسیاری دیگر که در دهه‌های پیش‌تر زندگی می‌کردند، شاید چندان مورد توجه قرار نگرفته باشند. به بهانه روز جهانی «روز جهانی زنان و دختران در علم» نگاهی داریم به سرگذشت چند زن پیشروی ایرانی: آلنوش طریان: آلنوش طریان فیزیک‌دان ایرانی ارمنی‌تباری بود که به نام‌های «مادر نجوم» و «بانوی اختر فیزیک ایران» معروف است. طریان در سال 1299 در تهران متولد شد. مدرک لیسانس خود را در رشته فیزیک از دانشکده علوم دانشگاه تهران گرفت و در سال 1328 برای ادامه تحصیل به بخش فیزیک اتمسفر دانشگاه پاریس رفت. سپس مدرک دکترایش را از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد و به ایران بازگشت. پس از بازگشت به ایران، به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت و با سمت دانشیار فیزیک رشته ترمودینامیک در گروه فیزیک مشغول به کار شد. چندی بعد به‌عنوان اولین استاد زن، در مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران مشغول به کار شد. طریان نخستین کسی بود که در رصدخانه دانشگاه تهران به تدریس اخترفیزیک پرداخت. علاقه او به علم و دانش سبب شد وصیت‌نامه‌ای تنظیم کند و منزل مسکونی خود را بعد از مرگ به ارامنه جلفا و دانشجویانی که محل اسکان مناسبی ندارند، ببخشد. آذر اندامی: دکتر آذر اندامی پزشک و باکتری‌شناس ایرانی، مخترع نوعی واکسن وبا و از پژوهشگران انستیتو پاستور ایران بود که به‌خاطر خدمات علمی و انسانی‌اش یکی از حفره‌های روی سیاره ناهید، به نامش نام‌گذاری شده ‌است. اندامی در سال 1305 در رشت متولد شد. در سال ۱۳۲۴ از دانشسرای مقدماتی فارغ‌التحصیل شد و سپس به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و معلم شد. او در سال ۱۳۳۱ با شرکت در کنکور دانشگاه تهران در رشته پزشکی این دانشگاه پذیرفته و بعد موفق به دریافت گواهینامه دکترای پزشکی شد و بلافاصله دوره تخصصی زنان و زایمان را گذراند. پس از پایان دوره تخصصی به وزارت بهداری آن زمان منتقل شد و در نهایت به کار در انستیتو پاستور پرداخت. به هنگام شیوع بیماری وبا اِلتور در سال ۱۳۴۲ شمسی، اندامی موفق شد واکسنی برای آن کشف کند و جان هزاران نفر را در ایران و کشورهای همسایه نجات دهد. به این مناسبت و با تلاش دخترش نام وی بر یکی از حفره‌های سیاره زهره حک شد. اندامی در سال‌های آخر عمرش با وجود بیماری تومور مغزی به کار ادامه داد تا اینکه در نهایت در سال 1363 حین کار در بیمارستان از هوش رفت و چندی بعد درگذشت. پریرخ دادستان: پریرخ دادستان یکی از بنیان‌گذاران روان‌شناسی نوین در ایران است و بسیاری او را مادر روان‌شناسی ایران می‌نامند. او در سال 1312 در تهران متولد شد. دیپلم عمومی و ادبی‌اش را در تهران گرفت و با شرکت در آزمون اعزام به خارج به عنوان تنها زن موفق به دریافت بورس تحصیلی شد و به سوئیس رفت. در سوئیس تحقیقات مهمی روی روان‌شناسی انجام داد، تا جایی که پیشنهادهای کاری فوق‌العاده‌ای دریافت کرد‌ اما دادستان این پیشنهادها را نپذیرفت و به ایران برگشت تا آنچه را آموخته بود، در ایران پیاده‌سازی کند و آموزش بدهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.