تصویر طغیان
رضا صدیق
اگر دوربین ماهوارهای بود که فقط تظاهرات و اعتراضات مردمی را نشان میداد، این ایام یحتمل نقشه مسکونی زمین در موقعیت آلارم قرار داشت. از مردمان کشورهای اروپایی گرفته تا روسیه و از آنسو کشورهای آفریقایی و شلوغیهای آمریکا هم که نقل اخبار است. تصاویر منتشرشده از این وقایع هم همه شبیه به هم هستند؛ یعنی از شکل ظاهری تا محتوای تصاویر یکی است، یکسان است و یک تصویر را میسازد: طغیان؛ طغیانی که میتوان از دلش به دو نکته مهم در جهت آگاهی اشاره کرد.
اول اینکه دریافت ما از وقایع، برایند تصویر اخبار است و شبکههای خبری. آنچه دیگر در این سالها به مدد نقدهای جدی و مستدل معین شده این نکته است که خبر در رسانهها، برداشتی از واقعیت با نگاه همخوان با سیاست همان رسانه است و نه خود واقعیت. همچنین این نیز پنهان نیست که نگاه رسانه در شکل جهانیاش، معطوف به قدرت سرمایه و استعمار است. آنچه همه ما میبینیم تصویری است که در رسانه ارائه میشود و نه آنچه تمام واقعیت است. این نگاه پربیراه نیست که در وضعیت امروز دنیا، تنها سیاستمداران از واقعیت رخدادها باخبرند و بازی قدرت، بیرون از دست مردم است. هنگامی که واقعیت ذهنی تو را استعمار بازسازی کند، پیشبرد سیاستش سخت نیست. اورول در 1984 نقلی به این مضمون دارد که تاریخ را دو چیز میسازد؛ ورقهای مکتوب و ذهن مردم؛ ورقهای مکتوب را تغییر بده تا ذهن مردم تغییر کند. علت اصلی این طغیان عمومی در جهان اما بیرون از این قاعده در تلاش است تا عصبانیتش را نسبت به وضعیتی که حکومت سرمایه به پا کرده است، نشان بدهد. حتی عصبانیتش را نسبت به آنچه رسانهها پیش میبرند فریاد بزند. اینکه دریابیم رسانه چه با این طغیان میکند و چگونه آن را مصادره به مطلوب میکند، اما سهم همه ما مخاطبانی است که زندگیمان بمباران خبر است. دوم اینکه ایام گذشته نیز در دنیا اعتراضات فراوانی وجود داشت مثل جنبش شورشیهای اسپانیا یا همان والاستریت اما آنچه در ایام حاضر رخ داده است، چه از نظر نوع کنش و چه از نظر خواستها و دلایل، شباهتهای فراوانی به هم دارند و همزمانیشان نیز در اکثریت مشابه، نوعی اتحاد موضوعی میانشان برقرار میکند. این تصویر یکپارچه را شاید بتوان در کنش یکپارچه جوهره انسانی به وضعیت موجود جستوجو کرد. هگل لحظه شهود جوهره انسانی را در مواجهه با رنج ترسیم میکند. جهان رنجور گویی اخم کرده است. اینکه در تمام زبانها و در تمام نقاط جهان رنج بسط پیدا کرده و شاید به خواستهای متفاوت یا حتی یکی، اما آوای صدای خشمشان برخاسته از رنجی است که دنیاطلبیها و قدرتطلبیهای نوع بشر در حق همنوع خود روا داشته است. شکل مواجهه پلیس در تمام فیلمهای منتشرشده در تظاهرات، یکی است؛ خشن، سنگدل، بغضآلود و کینهتوزانه. انگار دیگر وقت آن نبود که بازوی حقوق بشر سیاست را پیش ببرد و حالا نوبت بازوی سرکوب قدرت سرمایه بود. صدای اعتراض برخاسته در گوشه و کنار دنیا، تصویر انسان خستهای است که میداند حتی اعتراضش به جایی نمیرسد اما از ظلم نوع بشر به تنگ آمده است. گویی ایدهها دیگر کار نمیکنند و علیرغم جنجال رسانهها و حتی بعضا آکادمیکها، راه برونرفت جهان از چنین وضعیتی چیست؟ این تمام آن سؤالی است که باید به آن اندیشید. این چینش صحنه در شکل کلان و با توجه به آنچه حتی تحلیلگران نیز از آن خبر ندارند و این قبیلهای ادارهکردن جهان بر اساس سرمایه و منفعت اسرائیل، چه طرح نویی برای برچیدهشدن رنج دارد؟ آنچه در این مقال اهمیت دارد، اندیشیدن به طرح همین سؤال است؛ سؤالی که شاید با تمام هجمه رسانهها، بتواند در ذهن سبب روشنگری شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.