افتخار دیگری برای ناشر ایرانی
سید ابوالحسن مختاباد
در میان تمامی اخبار غمباری که به قول مرحوم اخوانثالث، چون «پِشْکبُنهای پلیدی» از هر سو بر ما آوار میشود، شنیدن یک خبر فرهنگی خوب، آبی است بر آتش حرمان و حسرتهایی که این روزها دچارش هستیم و فراهمآوردن اسباب خرسندی و ابتهاجی هرچند خُرد و کوتاه برای لحظات پر اِدبار این روزها. ۲۵ آذرماه گذشته داود موسایی، مدیر فرهیخته انتشارات فرهنگ معاصر، به دلیل عمری خدمات فرهنگی جایزه آفیسیه (officer) را از دست سفیر فرانسه (آقای فیلیپ تیهبو) دریافت کرد؛ نشانی که 10 سال قبل رده شوالیه آن را گرفته بود. با شناختی که از آقای موسایی داشتم و دارم، میدانستم او اهل بانگزدن این جایزه در رسانه و کوی و برزن نیست. 10 سال قبل هم که چنین جایزهای نصیب او شده بود، چنین نکرد. با وجود آنکه نگارنده شاهد بود که استاد زندهیاد عبدالرحیم جعفری (بنیانگذار انتشارات امیرکبیر) با تأکید بر اهمیت این جایزه برای نشر ایران و توصیهاش به آقای موسایی برای دستکشیدن از فروتنی بیش از حد، به او گفت: این توفیق و جایزه برای شخص شما نیست؛ این توفیقی است که نصیب نشر کشور شده است و باید به اندازه شأن و قُربش برای آن تبلیغات شود؛ اما آقای موسایی گوش نکرد و ترجیح داد موضوع پنهان بماند. حتی بسیار ساده این جایزه را گرفت؛ درحالیکه سفیر به او گفت میتواند مراسمی باشکوه برای آن با هزینه اهداکنندگان جایزه ترتیب دهد، آقای موسایی ترجیح داد تنها خود باشد و همسر و دخترشان. اکنون اگر استاد جعفری در قید حیات بودند، احتمالا بار دیگر هم آقای موسایی را مورد عتاب و خطاب قرار میدادند که چرا چنین دستکم گرفته است این توفیق بزرگ را. توفیق بزرگ از این جهت که این نخستینبار است که یک ناشر ایرانی دو بار جایزه شوالیه را دریافت میکند که تاآنجاییکه نگارنده در خاطر دارد، نهتنها در نشر ایران بلکه در بخشهای دیگر فرهنگی هم امری کمسابقه است. پرسش این است که چرا ناشری همچون فرهنگ معاصر واجد چنین جایزهای شده است؟ من که روزنامهنگار حوزه نشر بودم و هستم و مسائل این حوزه را حداقل در ربع قرن اخیر دنبال کرده و میکنم، بر این باورم کاری که آقای موسایی و مجموعه فرهنگ معاصر در زمینه فرهنگهای عمومی و تخصصی دوزبانه انجام دادهاند، چه در قبل و چه در بعد از انقلاب، نه نمونه دولتی دارد و نه نمونه خصوصی. اگر در بخش خصوصی ناشرانی بودند که کارهایی در زمینه فرهنگ و کتابهای مرجع انجام دادند، چه از نظر حجم و چه تعداد عناوین و چه از نظر کیفیت و محتوا به دامنههای قله بلندی که فرهنگ معاصر فتح کرده است نیز نرسیدهاند.
برخی از این فرهنگها انصافا مبتکرانه و کاربردی هستند؛ از جمله مجموعه فرهنگهای پویا که زیر نظر استاد محمدرضا باطنی فراهم آمده است و ویرایش چهارم آن در بالای هزارو ۹۰۰ صفحه در هیئتی پاکیزه و خوشدست، اواخر سال گذشته به دستم رسید. فرهنگی که این روزها که بیشتر با زبان انگلیسی سروکار دارم، در معرفی معادلها و برگردانهای فارسی انصافا کمنظیر است. یا فرهنگ فارسی معاصر که استاد زندهیاد غلامحسین صدریافشار و خانمها نسرین و نسترن حکمی تدوین کردند و تاکنون چندین بار ویرایش شده است. البته مجموعههای دیگر دوزبانه که هرکدامشان شمع محفلافروز حوزهای از دانش شدند. تحولات دنیای مجازی سبب شده است تا انتشارات فرهنگ معاصر یکی از مهمترین پروژههایش را که تدوین فرهنگ دوزبانه فارسی به انگلیسی بود، در میانههای راه به زمین بگذارد. این فرهنگ از آن جهت اهمیت داشت که همان تیم زیر نظر استاد باطنی دستاندرکار آن بودند و با وجود هزینه گزاف، در نهایت به دلیل عدم بهره اقتصادی و کپیکردنهای ناجوانمردانه، کل کار متوقف شده است. تدوین و انتشار این فرهنگ و راهاندازی مجدد آن از آن جهت اهمیت دارد که برای زبان فارسی و گسترش آن هم بسیار مهم است. به گمان من آقای موسایی و دوست همراهش، کیخسرو شاپوری که بهنوعی قلب تپنده این انتشاراتی است، میتوانند با تحولات روز فناوری همراه شوند. هنوز جای خالی یک اپلیکیشن انتشارات فرهنگ معاصر در فضای مجازی خالی است. البته تحریمها و بحران اقتصادی کمر بسیاری از ناشران را شکسته است، اما انتشارات فرهنگ معاصر میتواند و این ظرفیت را دارد که فضای تازهای را در دنیای مجازی در حوزههای فرهنگهای دوزبانه بگشاید. شاید این جایزه محرکی شود که آنها دوباره آن پروژه فرهنگ فارسی به انگلیسی را کلید بزنند. امید که چنین شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.