آزموده را آزمودن خطاست!
محمدرضا رسولی
بورس تهران در چند سال اخیر بارها شاهد دخالتهای نافرجام مقام ناظر در معاملات سهام بوده است. بدیهی است زمانی که بازار سرمایه در گذر نوسانات خود دچار افت میشود، مدیریت بورس دخالت میکند، ولی دخالتهای بدفرجام و کارهای بیثمری که جهت جلوگیری از افت بازار سرمایه تاکنون توسط سازمان بورس انجام شده، نهتنها به نفع سهامداران نبوده بلکه باعث زیان بیشتر آنان نیز شده است. بر این اساس میتوان به محدودیت فروش سهام در زمستان ۹۲ اشاره کرد. در این دوره که شباهت زیادی به ریزش شاخص بازار بورس در مرداد سال جاری دارد، بازار سرمایه با یک روند اصلاحی بزرگ مواجه شد و مقام ناظر به بهانه جلوگیری از افت بیشتر قیمت سهمها به ایجاد محدودیت فروش اقدام کرد.
در آن زمان هماهنگیهایی نیز با حقوقیها برای نفروختن تا ساعت ۱۲ یا اجبار به خرید گرفته شد. این دسته از معاملهگران فقط در ۱۴ درصد از ساعت کاری بورس تهران اجازه فروش سهمهای خود را داشتند. اما چنین اقدامی درنهایت نهتنها به جلوگیری از افت بیشتر بورس تهران منجر نشد، بلکه باعث کاهش اعتماد به بازار سهام و فرار سرمایهها از این بازار هم شد و دوره رکود بورس تهران دو سال به طول انجامید. شاخص کل در انتهای سال ۹۲ در کانال ۷۹ هزار واحدی بود و با چنین اقداماتی تا کانال ۶۰ هزار واحدی هم عقبنشینی کرد و مرتبه بعدی که به کانال ۷۹ هزار واحد دست یافت، در آخرین روزهای سال ۹۴ بود. این در حالی بود که بسیاری از تحلیلگران بازار سرمایه تغییرات قیمت خوراک پتروشیمیها و اعمال نظر بر نحوه فعالیت پالایشگاهها از سوی وزارت نفت را دلیل اصلی سقوط بازار در سال ۹۲ میدانستند. تجربه دیگر مربوط به دیماه سال ۹۸ در زمان شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی است. مسئولان سازمان بورس بهمنظور جلوگیری از ضرر و زیان سهامداران، اقدام به محدودکردن دامنه نوسان در تمامی بازارهای بورس و فرابورس به دو درصد و هدف از این کار را کنترل رفتار هیجانی سرمایهگذاران عنوان کردند؛ تصمیمی که همه سهامداران و فعالان بازار بورس را شوکه کرد و منجر به صفهای سنگینتر فروش شد. تجربه دیگر هم مربوط به مرداد سال جاری است که شاخصهای بورس فروریخت و باعث شد تا شاخص از ارتفاع نزدیک به 2.1 میلیون واحد به 1.2 میلیون واحد کاهش یابد. چند ماه پس از این ریزش، با ترمیم نسبی اعتماد سهامداران و جذابشدن قیمت سهام بسیاری از شرکتها، دوباره از آبان وضعیت بازار بهبود یافت؛ بهطوریکه شاخص توانست تا میانه 1.5 میلیون واحد هم رشد کند. تصمیمات لحظهای و کارشناسینشده سازمان بورس در کنار دخالتها و دستکاریهای دولت، دوباره شاخص را با نوسان شدیدی مواجه کرد و تعداد روزهای قرمز در بازار را افزایش داد. حذف نوسانگیری روزانه، تقسیم تایم بازار به دو قسمت و تغییر دامنه نوسان بعضی از سهمها را میتوان از جمله تصمیمهای لحظهای و کارشناسینشده سازمان بورس در این مدت برشمرد. در مقابل میتوان به تجربه موفقی از دخالتنکردن ناظر بازار هم اشاره کرد. در مهر سال ۹۷ شاخص کل بورس تهران تا میانه کانال ۱۹۵ هزار واحدی رشد کرد اما بعد از رسیدن به چنین ارتفاعی شاهد ایجاد موج اصلاحی در بازار سهام بودیم؛ بهطوریکه شاخص اصلی بورس تهران تا اواخر آذر حدود ۳۰ درصد عقبنشینی کرد، ولی با این حال دخالتی صورت نگرفت. چنین اتفاقی موجب شد مسیر صعودی بورس تهران بار دیگر با یک وقفه کوتاهمدت ادامه پیدا کند و با جلب اطمینان سرمایهگذاران، شاهد افزایش معاملهگران تازهوارد به این بازار باشیم. روشن است که دلیل شرایط نامناسب بورس، دخالتهای نادرست و سلیقهای است. اقدامات شتابزده و خارج از چارچوب بیش از آنکه کمکحال باشد، مخرب است. ذات بورس بر رقابت و معاملات شفاف است که چنانچه این ویژگیها را از بورس بگیرند، دیگر مردم به این بازار اعتماد نمیکنند. شایسته است مسئولان بازار سرمایه کمی تدبیر کنند، از آزمون و خطاهای مکرر و اتخاذ تصمیمهای هیجانی و لحظهای و نسخههای آزمایشی برای بورس بپرهیزند و از تجربیات گذشته درس بگیرند تا بلکه از این راه زمینه رشد عقلانی بورس تا رسیدن به جایگاه اصلی فراهم شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.