چرا زلمی خلیلزاد برکنار نشد؟
طارق فرهادی. مشاور پیشین رئیسجمهور افغانستان
تردیدی نیست که آمریکا میخواهد بعد از تقریبا دو دهه، به طولانیترین جنگ تاریخ این کشور در افغانستان نقطه پایان بگذارد. ۷۵ میلیون شهروند آمریکایی که در انتخابات گذشته به دونالد ترامپ رأی دادند و بسیاری از حامیان جو بایدن، رئیسجمهوری جدید آمریکا هم خواهان پایان جنگ هستند، چراکه دیگر در این جنگ سودی نمیبینند. دموکراتها نیز مایلاند از هزینه جنگ بکاهند و این منابع را در برنامههای رفاه عامه در داخل کشور مصرف کنند. از سوی دیگر، جو بایدن که سکان رهبری آمریکا را به دست گرفته است، خود نیز از سال ۲۰۱۰ به این طرف که معاون باراک اوباما، رئیسجمهوری پیشین آمریکا بود، عقیده چندانی به ادامه جنگ افغانستان نداشت و با بازگشت نیروهای آمریکایی به خانه موافق بود؛ ازاینرو پایانبخشیدن به حضور سربازان آمریکایی در افغانستان، تصمیمی فراجناحی است و طبیعی است که برای انجام این مأموریت، دولت جدید آمریکا، زلمی خلیلزاد جمهوریخواه را در سمت خود بهعنوان نماینده ویژه آمریکا در امور صلح افغانستان باقی بگذارد.
این امر در آمریکا رایج است که بعضی جمهوریخواهان در حکومتهای دموکرات و برعکس، اجرای وظیفه کنند. جو بایدن با نگهداشتن زلمی خلیلزاد، به جمهوریخواهان در کنگره پیامی مثبت میرساند. آقای خلیلزاد، مؤلف قرارداد صلح دوحه است که آمریکا در ۲۹ فوریه ۲۰۲۰ با طالبان امضا کرد. حفظ خلیلزاد در مقام خود، به این معنی است که آمریکا مایل نیست موافقتنامه صلح دوحه را لغو کند؛ هرچند تیم تازهوارد در کاخ سفید مایل است از اینکه طالبان از القاعده فاصله گرفته و تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا نیست، اطمینان بیشتری پیدا کند. در واقع طالبان در این ۱۱ ماه هیچ حملهای به سربازان آمریکایی در افغانستان انجام نداده است. از سوی دیگر، واشنگتن از طالبان خواسته است با حکومت کابل و دیگر جناحهای افغان ذینفع مذاکره کند. «دیگر جناحهای افغان» به این معنی است که آمریکا معتقد است حکومت کابل بر اوضاع سیاسی این کشور کاملا مسلط نیست؛ بههمیندلیل، جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی آمریکا، در تماس تلفنی با حمدالله محب، همتای افغان خود، تأکید کرد که طالبان باید با حکومت کابل و دیگر جناحهای ذینفع مذاکره کنند. کابل هرچند از بازنگری قرارداد صلح دوحه استقبال کرده، اما انتظار نمیرود تغییرات زیادی در متن این قرارداد وارد شود. آمریکا فقط میکوشد بر طالبان فشار بیاورد تا مذاکرات صلح بینالافغان را ادامه بدهند، خشونتها را کم کنند و موازین حقوقبشری را در ارتباط با اقلیتهای افغانستان، با توجه به استانداردهای بینالمللی، مراعات کنند. در واقع چیزی که لازم است انجام شود، این است که طالبان در هر سه زمینه به مردم افغانستان تضمین دهند. اما دشوار به نظر میرسد که گفتوگوهای صلح بهراحتی ادامه یابد. حتی اگر آمریکا با طالبان بار دیگر توافق کند که خروج سربازانش را برای شش ماه دیگر و تا آخر سال ۲۰۲۱ به تعویق بیندازد، باز هم زمان کافی که افغانها بتوانند با هم توافق کنند، فراهم نمیشود. آمریکا سرانجام پس از خروج سربازان خود بیحوصله خواهد شد و ممکن است بر اثر فشار پاکستان و روسیه، پرونده افغانستان را به سازمان ملل متحد ارجاع دهد. براساس این سناریو که محتملترین و بهترین ارزیابی میشود، سازمان ملل متحد هم میتواند پس از یک سال، حکومت موقت یا انتقالی پیشنهاد دهد و بار دیگر مانند اوایل سال ۲۰۰۲ کنفرانسی مانند نشست بن برگزار شود و همه جناحها پشت میز مذاکره، اما این بار با حضور طالبان، که غایب نشست بن ۲۰۰۱ بودند، بر سر نقشه راه آینده گفتوگو کنند. اگر افغانها نتوانند بهزودی و در دوران حضور آمریکا با طالبان به نتیجه برسند، در آن زمان است که با ارجاع پرونده افغانستان به سازمان ملل متحد و نشست دیگر بن، طالبان خواستار بازبینی قانون اساسی و نظام جمهوریت خواهند شد. گام بعدی در این سناریو، برگزاری یک لویهجرگه/نشست بزرگان با شرکت طالبان، احتمالا در سال ۲۰۲۳ است تا درباره رهبری و نوع نظام آینده این کشور تصمیم گرفته شود. این یک سناریوی خوب برای افغانستان خواهد بود؛ اما اگر تمام تلاشهای دیپلماتیک نقش بر آب شوند، سناریوی بدتری نیز در پیش است که پیامد آن جنگ داخلی شدید خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.