اشعار ماندگار نیما در «نیما بیز»
همه اشعار مرا نخوانید
شرق: نیما یوشیج در کتاب «حرفهای همسایه» مینویسد: «همه اشعار مرا نخوانید و بیهوده وقت تلف نکنید! من شعر زیاد گفتهام؛ اما همه یکدست نیستند... خوشههای دانه نبسته را هیچوقت خرمن نکنید!». شاید ازاینرو باشد که عبدالعلی عظیمی که سالهاست در کار تحلیل و انتخاب و گزینش اشعار نیما بوده و نیما را خوب میشناسد، در کتابی با عنوان «نیما بیز» شعرهای ماندگار این شاعر را گرد آورده است. «سالهاست که به صرافت غربالکردن اشعار و آثار نیما افتادهام و فکر میکنم دیگر زمانش فرا رسیده است، بنا به پیشبینی شاعر «آنکه غربال را به دست دارد از عقب کاروان میآید». نه اینکه من خودم را غربالبهدستی بدانم که نیما گفت در آینده میآید. گرچه نیما قید مفرد به کار برده، منظورش از «آنکه... میآید» زمان یا -اگر دوست دارید- تاریخ است که میآید تا سره را از ناسره سوا کند. زمان در حد سده و سدهها که بگذرد و غرض و مرض و ابتلائات معاصران که سپری شود، و سبکسنگینکردن و کاربرد اهل زبان، غث و سمین هر شاعر یا نویسندهای کمابیش معلوم خواهد شد. اگر روزی شاهکارهای نیما را برگزینم -که اگر مجالی بدهد روزگار بهزودی این کار را میکنم- شاید حداکثر بیست و چند شعر نیما را انتخاب کنم. اما نیما بیز، شعرهای ماندگار نیما یوشیج، شعرهایی از نیما را در بر گرفته است که در این صدساله به اعتبار نام نیما خوانده و درباره هرکدام اهل زبان و زمان چیزی گفته یا نوشتهاند یا در مقالهها و کتابها به آنها اشاره کرده یا ارجاع دادهاند؛ خلاصه و مفید، یعنی شعرهایی که در زندگی ما ساری و جاری است». عبدالعلی عظیمی در ادامه مینویسد که «نیما بیز» از این جمله قصار نیما درباره غربالبهدستی که در آینده میآید، خلق شد. «به صرافت افتادم که با توجه به شاهکارهای بیبروبرگرد او و با استخراج پسند برگزیدگان و نیماشناسان و نویسندگان سایر حوزههای فرهنگ که به پارهای از اشعار او اشاره یا ارجاع کردهاند و معدلی از پسند گردآورندگان گزیده اشعار نیما، اشعاری را در این مجموعه فراهم آورم که خواننده را از سرگردانی و سرخوردگی در حجم نفسبُری از طبعآزماییهای نیما خلاص کند، بدون اینکه شعری از قلم افتاده باشد». در این مسیر، عبدالعلی عظیمی از رباعیات نیما تا منظومه مانلی و نیز اشعاری را که اهل زبان در این یک قرن به حافظه سپردهاند و نقلش کردهاند، میآورد و به قول خودش: «خلاصه کنم: نیما بیز، شعرهای ماندگار نیما یوشیج مجموعهای از اشعار نیماست که میتوان با کمترین احساس کسالت یا سرخوردگی و دلزدگی خواند و لذت برد و به خاطر سپرد». فارغ از بحث و حدیثهایی که درباره میراث نیما و مصححان آثار بهجامانده از او هست، بیتعارف نیما بیش از آنکه خوانده شود، مورد بحث بوده است: اینکه او چه تغییری در شعر ایران پدید آورد و اساسا ساخت شعر را دگرگون کرد و پدر شعر مدرن ایران شد، تا اینکه برخی از اصطلاحات و واژگان و مفاهیم و ترکیبات در شعر نیما بومی هستند و تعداد پرشماری هم هستند و ازاینرو خواندن بیدردسر و بدون تکلف شعر نیما ممکن نیست. با این اوصاف، حق با عبدالعلی عظیمی است که «دیگر وقت شناخت همگانی نیما یوشیج فرا رسیده است» و کتاب او «نیمابیز» این راه، یعنی شناخت همگانی شعر نیما، را ممکن کرده است. «سرم تو حساب و کتاب نیست، اما دیگر، به گمانم، بیشوکم در کتابخانه هر خواننده شعر نوپسندی دستکم یک جلد از این دیوانهای رنگ و وارنگ نیما یوشیج هست. بگذریم از دفترهای نیما: مازولاخ، شهر صبح و شهر شب، شعر من، قلمانداز و... -که چاپ هر دفتر حادثهای بود- هنوز هم به بازار میآیند و شاید بهدلیل نامهایی که نیما بر آنها گذاشت خواهان دارند و گزینهها و گزیدههای اشعار نیما که بنا به سلیقه گردآورندگان فراهم آمدهاند». ناگفته نماند که عبدالعلی عظیمی در همان سطرهای نخست مقدمهاش بر کتاب خطاب و عتابی هم دارد به مصححان و ناشران آثار نیما و مینویسد بعد از سررسیدن موعد سیساله قانون پیشین حقوق مؤلف و پایان دوره حق انحصاری تنها وارث حقیقی و حقوقی نیما، ناشران مترصد فرصت به چاپ آثار نیما یورش بردند و ازاینرو امروز آثار نیما هر سال در اندازه و شکلهای گوناگون چاپ و پخش میشود. «من پس از مقابله و تدوین اشعار نیما و انتشار دیوان نیما در سال 1384، تا به امروز شاهد بودهام که علاوهبر نسخه سیروس طاهباز... ناشران مشتاق نسخه او را بیکموکاست منتشر کردهاند». این کتاب، به قول مؤلفش برخلاف این سنتِ آمادهخوری تدوین شده و ازاینرو قابل اعتناست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.