عاقبت کینهپردازی و نفرتافزایی
قادر باستانی. پژوهشگر ارتباطات و رسانه
شاید برخی تعجب کردند که چطور یک شرکت خصوصی توانست بالاترین مقام مملکت خود را به زانو درآورد. توییتر یک رسانه اجتماعی است و به راحتی آبخوردن، ترامپ را با دهها میلیون دنبالکننده حذف کرد. چند رسانه اجتماعی دیگر هم این کار را با ترامپ کردند. شاید تصور شود آنها به خاطر اینکه کار او تمام شده، چنین جسارتی یافتند؛ اما نه، از همان ابتدای صدارت رئیسجمهور آمریکا، برخی رسانههای بزرگ ازجمله سیانان با او سر ناسازگاری داشتند و مدام ضدش برنامه پخش میکردند.
آزادی بیان، نقطه قوت هر اجتماع انسانی است و قانون اساسی آمریکا، به دولتمردان اجازه نمیدهد حتی با وضع قوانین، این حق مردم را محدود کنند؛ اما شرکتهای خصوصی چنین محدودیتی ندارند. رئیسجمهور آمریکا، سلطان چهارساله است، فرمانده کل قواست و همه مقدرات کشور به آن بزرگی را در ید قدرت خود دارد؛ اما قانون بالاتر از اوست و همه در برابر قانون خاضعاند. اگر ترامپ از توییتر شکایت کند، قانون از او حمایت نمیکند؛ چراکه هر شرکت خصوصی حق دارد در چارچوب مقررات داخلی خود عمل کند و بستن صفحه رئیسجمهور در آن پلتفرم، به دلیل تشویق به خشونت، در پناه قانون قرار دارد. برخی دوستان، اقدام توییتر و سایر شبکههای اجتماعی را مغایر با اصل آزادی بیان دانستند؛ اما من چنین تصوری ندارم. تشویق به خشونت، نظم و آسایش اجتماعی را دچار اختلال میکند. ترامپ در دوره ریاستجمهوری خود، از ابزار توییتر بهمثابه سلاحی برای حمله به مخالفان و تشویق به بینظمی استفاده کرده است. بارها تذکر دادند، بر پیامهایش علامت گذاشتند و او را تشویق به رعایت مقررات رسانه اجتماعی کردند. ترامپ نهتنها رعایت نکرد، بلکه در نتیجه تحریکات او، عدهای تندرو به نهاد قانونگذاری حمله کردند و حرکات شرمآوری انجام دادند. بنابراین حجت بر این پلتفرمها تمام شد و آنها صفحات این شخص را بستند. برای نظم اجتماعی، لازم است در برابر تندرویها و سوءاستفاده از آزادی بیان و تشویق به خشونت ایستاد. مسئولیت اجتماعی رسانه ایجاب میکند حفظ نظم و قانون را در اولویت قرار دهد. بنابراین وجود 85 میلیون دنبالکننده، مانع از آن نشد که در برابر تشویق به خشونت و هرجومرج کاری نکنند. البته ترامپ میتواند پلتفرم خود را داشته باشد، ولی قانون از رسانه یکلاقبا در برابر زورمندان حمایت میکند. ما هم در کشور خودمان با چنین مسئلهای به نوعی دیگر مواجه هستیم و اگر مسئولان مربوطه کاری نکنند، تبعاتی را در آینده شاهد خواهیم بود. منافع ملی ما ایجاب میکند آزادی بیان را تقویت کنیم. متأسفانه اکنون اندیشمندان و مصلحان ما دم فروبستند و آنهایی آزادی بیان دارند که کارشان شفاف نیست. منطق ندارند و با ماجراجویی، از هر فرصتی برای حمله و ایجاد اضطراب و تشویش عمومی استفاده میکنند. بخشی از آنها در خارج از کشور هستند و علیه مقامات سیاسی مطلب منتشر میکنند. برایشان منافع ملی اهمیتی ندارد. در این مطالب، سیاستمداران متهم به خیانت میشوند و مخاطبان را به نافرمانی فرامیخوانند. آنها هر روز به بهانهای، اخبار دستکاریشده را برای تشویق به خشونت و شورش، تولید و پخش میکنند. بخش دیگر در داخل هستند و در نقش حمایت با سوءاستفاده از اصل آزادی بیان و زیرپاگذاشتن منافع ملی، نهادهای برخاسته از رأی مردم را زیر سؤال میبرند. برخی مسئولان را علنا خائن مینامند و مخاطبان خود را تحریض و تشویق به خشونت میکنند. من به جهت پژوهش، در برخی گروههای تلگرامی و واتسآپی عضو هستم و پیامهای اینستاگرامی را هم رصد میکنم. شاید بخشی از پیامهای تحریکآمیز، از مراکزی تولید و پخش میشود که بهظاهر با برخی نهادهای رسمی مرتبط هستند یا تحت حمایت آنها قرار دارند. آنها گروههای متعددی درست کردهاند و پیامها را در مقیاس وسیع پخش میکنند. وضعیت مثل میدان جنگ است؛ هر موضعگیری مقامات، بهسرعت در این شبکههای بههمتنیده بازتاب مییابد و در برابر آن مطلب تولید و منتشر میشود. اخیرا با ادمین گروهی که بهشدت علیه حسن روحانی فعال است و مطالب توهینآمیز متعددی منتشر میکند، چت میکردم. از او پرسیدم وقتی رهبری بهصراحت توهین به رئیسجمهور را حرام اعلام کردند، چطور شما این مطالب را به تکرار منتشر میکنید؟ او مرا به سخنی از مرحوم مصباح حواله داد که «فهمیدن نظرات رهبری معظم انقلاب، کار سادهای نیست و باید از طریق قراین و سخنان از اصل نظراتشان مطلع شد». او معتقد بود نباید تنها ظاهر سخنان رهبری را مبنای عمل قرار داد، بلکه باید به ترجیحات قلبی پی برد! حال نتیجه چنین دیدگاه تندروانه و غیرمنطقیای سیل پُستهایی است که دست به دست میچرخد و دو قطب کاملا متضاد ایجاد میکند. حاصل شوم این قطبیسازی، میتواند نزاع داخلی فرسایندهای باشد که کشور و ملت را دچار مشکل کند. انسانها از جنگ و خونریزی بسیار آسیب دیدهاند و هر نزاعی، ریشه در فضاسازیهایی دارد که تخم کینه و نفرت را در قلب انسانها میکارد. طرفه آنکه تجربه تاریخ نشان میدهد کینهپردازان و نفرتافزایان، آخر خود قربانی اصلی آتشی میشوند که برافروختهاند. امروز خردمندان و صلحای جامعه وظیفه دارند برای جلوگیری از این جریان فزاینده تشویق به خشونت، کاری کنند؛ پیش از آنکه سیل حاصل از آن مملکت را دچار آسیب کند. قدم اول آن است که گوهر آزادی بیان از صاحبان اندیشه و نیز رسانههای شناسنامهدار دریغ نشود. همه فعالان فضای مجازی در داخل و خارج، منافع ملی ایران عزیز را سرلوحه خود قرار دهند. فعالیت همه نهادها در فضای مجازی شفاف شود و نیز هزینه انتشار پست بیشناسنامه و بدون نام، چنان باشد که دیگر برای هیچکس نصرفد. عاقبت نفرتافکنی، جنگ و بدبختی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.