ادامه تنش میان یونان و ترکیه در 2021
محمود فاضلی
روابط میان دو کشور همسایه یونان و ترکیه در سال گذشته میلادی بیشک یکی از سالهای پرتنش خود را سپری کرده است. از دیرباز مهمترین مشکل سیاست خارجی یونان و اختلاف با ترکیه بر سر دریای اژه، فلات قاره، حاکمیت هوایی در دریای اژه و اقلیتهای قومی (مناطق ترک مسلماننشین) بوده است، اما در سال گذشته اقدامات هر دو کشور در زمینه اکتشاف و استخراج نفت و گاز از دریای مدیترانه و مناطق نزدیک به جزایر یونان به فهرست اختلافات افزوده شد. حتی اخیرا بازنگری پیمان لوزان که از سوی وزیر انرژی ترکیه مطرح شد، بار دیگر موجب افزایش این تنشها شد. به اعتقاد این وزیر ترکیه، با جنگ جهانی اول و جنگهای بعد از آن، معاهداتی ایجاد شد که احتمالا ریشه بحثهای کنونی علت آنها باشد. یکی از آنها پیمان لوزان است. صد سال از آن تاریخ گذشته و ما میتوانیم این موضوعات را مورد بحث و مذاکره قرار دهیم. بعد از یک سال بحرانی در مناسبات آتن- آنکارا انتظار میرود در سال 2021 طرفین یک بار دیگر گفتوگو را امتحان کنند. در آتن انتظار میرود شصتودومین دور گفتوگوهای اکتشافی که از سال 2016 به تعلیق درآمده است، احتمالا 20 ژانویه آغاز شود. آتن اصرار دارد فقط درباره محدوده حوزه اختیارات دریایی در اژه و شرق مدیترانه گفتوگو شود، اما ترکیه طرفدار گفتوگو در موضوعات دیگر نظیر خلع سلاح جزایر مورد اختلاف است. نباید انتظار داشت آتن که علاوهبر اصل «همبستگی» در اتحادیه اروپا، از دولت جو بایدن انتظاراتی دارد، از زیادهخواهیهای خود دست بردارد. نباید فراموش کرد که همواره پس از بحرانهای بزرگ در روابط دوجانبه، یک دوره نزدیکی آغاز میشود. آتن در هفتههای اخیر بارها تکرار کرده است تنها موضوع مورد اختلاف آتن و آنکارا که میتوان در چارچوب گفتوگوهای اکتشافی به آن رسیدگی کرد، تحدید مناطق دریایی بین دو کشور است. آنها تمایل دارند این گفتوگوها پس از مراسم تحلیف بایدن و بعد از 20 ژانویه انجام شود. آتن همزمان امیدوار است ترکیه نیز به اقدامات و اظهارات تحریکآمیز خاتمه دهد، چراکه نهتنها به نفع دو کشور بلکه به سود تمامی مردم منطقه شرق مدیترانه خواهد بود. یونان سال 2020 را سالی حساس برای مسائل سیاست خارجی این کشور دانسته که با چالشهای گوناگونی مواجه شد و با نبردهای دیپلماتیک و تلاشهای هماهنگشده و امضای توافقنامههای بینالمللی موفق شده جایگاه یونان را بهبود بخشد. به باور دولت محافظهکار یونان، ترکیه باید اراده خود برای تنشزدایی را اثبات کرده تا گفتوگوهای اکتشافی درباره تحدید مناطق دریایی اژه و شرق مدیترانه آغاز شود. یونان تمایل دارد موضوع منطقه انحصاری اقتصادی و فلات قاره را با تمامی همسایگان خود حلوفصل کند و در این راستا با ایتالیا و مصر به توافق رسیده و با آلبانی نیز توافق کرده دو کشور به دیوان بینالمللی لاهه مراجعه کنند. آتن ملاحظات جدی با دستور کاری که ترکیه تمایل دارد در گفتوگوهای اکتشافی مطرح کند، خواهد داشت و خواستار گفتوگوی سازنده با ترکیه در چارچوب حقوق بینالمللی، ازجمله حقوق دریاها است. یونان برای چندمین بار اعلام کرد که به دنبال تنشزدایی است و از ترکیه میخواهد تا از اقدامات یکجانبه غیرقانونی و تحریککننده خودداری کند.اما فعالیت کشتی نقشهبرداری «اوروج رئیس» ترکیه فعالیت اکتشافی در مناطقی از شرق مدیترانه را در 29 دسامبر از سر گرفته و تا ژوئن سال 2021 ادامه میدهد. ترکها مدعیاند از هر دعوتی برای گفتوگو استقبال میکنند اما این طرف یونانی است که از گفتوگو اجتناب میکند و در تلاش است ترکیه را تحریک کرده و تنشآفرینی کند. این کشور به خود متکی نیست. در اجلاس سران اتحادیه اروپا در 10 و 11 دسامبر، به غیر از یکی، دو کشور، هیچ کشور دیگری از خواستههای خودخواهانه و احمقانه آنها حمایت نکرد. یونان با نظامیکردن 16 جزیره که باید غیرنظامی باشد، مقررات بینالمللی را نقض کرده است. چاووشاوغلو، وزیر خارجه ترکیه با تأکید بر اینکه دفاع از حقوق و منافع ترکیه اولویت دولت این کشور است، مدعی شد در شرق مدیترانه ما پرچم خود را از طریق کشتیهای خود برافراشته کرده و نشان دادیم که بدون ما هیچ چیزی در منطقه محقق نمیشود. ما این را نهتنها به کشورهای ساحلی بلکه به همه کشورهای اروپایی و همه دنیا به دوست و دشمن نشان دادیم. ما یونان را به رفتار مبتنیبر حسننیت و روابط حسن همجواری، احساس مسئولیت و مشارکت در تلاشها برای تقویت صلح و ثبات در منطقه فرامیخوانیم. موضع ترکیه درباره مذاکرات برای حل اختلافات و بازشدن بیقیدوشرط همه کانالهای گفتوگو میان دو طرف را بدون تغییر میدانیم.
به باور ترکیه، هیچ تغییری نسبت به گشودن کانالهای گفتوگو و بهویژه گفتوگوهای اکتشافی با یونان بدون پیششرط، ایجاد نشده است. با این حال، شاهد ادامه اقدامات یونان در راستای تحریک و تشدید تنش در منطقه هستیم. از یونان میخواهیم تا با عقل سلیم رفتار کرده و در پاسخ به تلاشهای آنکارا برای تقویت صلح و ثبات در منطقه، به مسئولیتهای خود عمل كند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.