یک تیر و دو نشان عربستان؛ اعتبار دیپلماتیک برای ترامپ و مصالحه با بایدن
آشتي در دقيقه 90
نشست سال جاری شورای همکاری خلیج فارس در مقایسه با سه سال اخیر تفاوتی عمده داشت؛ «شیخ تمیم بنحمد آلثانی»، امیر قطر که کشورش یکی از اعضای این شورا با شش عضو است، در حالی روز گذشته در این اجلاس شرکت کرد که در سه سال گذشته و در پی قطع روابط با عربستان، غایب بزرگ نشست شورای همکاری خلیج فارس بود. «جرد کوشنر»، داماد و مشاور ارشد رئیسجمهوری آمریکا، با همراهی «آوی برکوویتس» و «برایان هوک»، فرستادگان ویژه «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری آمریکا که آخرین روزهای حضور خود در کاخ سفید را سپری میکند نیز میهمان این نشست در «العولی» عربستان بودند تا شاهد پایان تنش میان دوحه و ریاض باشند و اعتباری دیپلماتیک برای رئیسجمهوری جمهوریخواه آمریکا کسب کنند که در انتخابات ریاستجمهوری شکست خورد. عربستان که با همراهی مصر، امارات متحده عربی و بحرین در سال 2017 قطر را تحت تحریم دریایی، زمینی و هوایی قرار داده بودند، با فشارهای واشنگتن دست از رویکرد بینتیجه خود با قطر برداشت و اعلام کرد عادیسازی رابطه خود با این کشور کوچک اما ثروتمند خلیج فارس را از سر میگیرد. «احمد ناصر الصباح»، وزیر خارجه کویت که یکی از میانجیگران برای حل اختلافها میان دوحه و ریاض بود، دوشنبهشب اعلام کرد عربستان با پایاندادن به محاصره دریایی، زمینی و هوایی قطر موافقت کرده و در حاشیه نشست شورای همکاری خلیج فارس توافقنامه رسمی برای پایان این تنش میان عربستان و متحدانش با قطر به امضای رهبران قطر و عربستان خواهد رسید. براساس این توافق که رسانههای آمریکایی بخشی از آن را منتشر کردهاند، چهار کشور عربستان، مصر، امارات و بحرین روابط خود را با قطر از سر خواهند گرفت و در مقابل، قطر هم شکایت خود را درباره محاصره اقتصادی و نقض قوانین و پیمانهای تجاری بینالمللی از سوی این کشورها و خساراتی که در این سه سال متحمل شده، پیگیری نخواهد کرد. این توافق، تازهترین مورد از سلسله توافقهای اخیر خاورمیانه است که با پیگیری و میانجیگری دولت ترامپ به دست آمده؛ از جمله توافق میان اسرائیل و امارات، بحرین، سودان و مراکش برای عادیسازی روابط که با هدف تشکیل جبههای متحد علیه ایران انجام شده است. همچنین گفته میشود چند کشور عربی دیگر هم بهزودی به روند عادیسازی روابط با اسرائیل خواهند پیوست. در سال 2017، عربستان سعودی، مصر، امارات متحده عربی و بحرین، با قطر بر سر مسائل منطقهای دچار اختلافات شدیدی شدند و روابط دیپلماتیک و تجاری خود را با این کشور قطع و تمام راههای زمینی، هوایی و دریایی با قطر را تحریم کردند. این چهار کشور با متهمکردن قطر به حمایت از تروریسم و پشتیبانی از گروههای افراطی از جمله اخوانالمسلمین، داعش، القاعده، رابطه نزدیک با ایران و تلاش برای ایجاد شکاف بین کشورهای عربی، 13 شرط برای ازسرگیری روابط خود با این کشور حاشیه خلیج فارس تعیین کرده بودند؛ شروطی که با گذشت سه سال از اعلام آنها، هیچکدام محقق نشدند و عربستان در نهایت تصمیم به پایاندادن به فشارهای بینتیجه علیه قطر گرفت. یکی دیگر از موضوعات محل اختلاف میان عربستان و قطر، رابطه نزدیک دوحه و آنکارا و همکاری این دو کشور برای ایجاد پایگاه نظامی ترکیه در قطر بود. یکی از شروط عربستان برای عادیسازی رابطه با قطر، برچیدهشدن این پایگاه بود؛ اما مشخص بود که نه قطر و نه ترکیه زیر بار چنین درخواستی نمیروند و در دوران تحریم قطر، ترکیه در کنار ایالات متحده به مهمترین شرکای قطر تبدیل شدند. ترکیه که همچنان اختلافاتی با عربستان، مصر و امارات دارد، از توافق برای پایاندادن به تنش در خلیج فارس استقبال کرده است. وزارت خارجه ترکیه در بیانیه خود نوشت: «از تصمیم اتخاذشده برای گشودن مرزهای زمینی، دریایی و هوایی بین قطر و عربستان سعودی استقبال میکنیم. این پیشرفت گام مهمی در جهت حلوفصل درگیریها در منطقه است. تلاش بازیگران بینالمللی بهویژه کویت که با اقدامات میانجیگرانه و تسهیلکننده در این تصمیمگیری سهیم بودند، تحسینبرانگیز است. امیدواریم این اختلاف بر پایه احترام متقابل به حاکمیت کشورها به صورت جامع و دائمی حل و تحریمهای دیگر علیه قطر هم بهزودی رفع شود». نمیتوان انتظار داشت رابطه عربستان و متحدانش با قطر حتی با اصرار ایالات متحده بهزودی بهبود یابد. قطر و عربستان نهتنها درباره 13 موضوع مورد اشاره عربستان برای عادیسازی روابط اختلافنظرهای شدیدی دارند، بلکه در این سه سال چالشها و تضاد منافع دیگری هم در این روابط ایجاد شده که مهمترین نمونه آن در لیبی در جریان است. در جنگ داخلی لیبی، مصر و امارات در کنار روسیه از شبهنظامیان تحت فرمان خلیفه حفتر و ارتش ملی لیبی حمایت میکنند؛ اما قطر مانند ترکیه حامی دولت لیبی است که از سوی سازمان ملل به رسمیت شناخته میشود. این موضوع در کنار تداوم حمایت قطر از اخوانالمسلمین میتواند از جمله چالشهای جدید قطر با این چهار کشور بهویژه مصر باشد. «ساموئل رامانی»، یکی از اعضای اندیشکده مجمع بینالمللی خلیج فارس، به آسوشیتدپرس میگوید: «اقدام عربستان برای پایاندادن به تنش با قطر، کمتر از دو هفته قبل از سوگند ریاستجمهوری جو بایدن در واشنگتن صورت میگیرد. ریاض از یک جهت میخواهد با این اقدام یک پیروزی دیپلماتیک دیگر نصیب دونالد ترامپ کند که روزهای پایانی ریاستجمهوری خود را میگذراند و از سوی دیگر یکی از چالشهای احتمالی با دولت بایدن را برطرف کند. ریاض انتظار دارد با ورود بایدن به کاخ سفید، رویکرد ایالات متحده نسبت به عربستان مانند دوره ترامپ نباشد و تداوم تنش با قطر میتوانست چالشهای بیشتری میان واشنگتن و ریاض قرار دهد. جنگ در یمن و تعامل احتمالی ایالات متحده با ایران از جمله موضوعاتی است که در ماههای ابتدایی ورود بایدن به کاخ سفید میتواند باعث بروز اختلافهایی میان آمریکا و ریاض شود. رهبران عربستان نمیخواهند با اضافهشدن پروندههای دیگر، رابطه خود با مهمترین شریک نظامی و سیاسیشان در جهان را متشنجتر کنند. تحریم سهساله قطر سودی برای عربستان و متحدانش نداشت و اکنون بهترین زمان برای پایاندادن به آن بود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.