|

تعاونی، الگوی کارآمدتر برای شرکت‌های دانش‌بنیان

سیدسجاد نوری.رئیس مرکز نوآوری و توسعه تعاون ایران «منتا»

منتا، مرکز نوآوری و توسعه تعاون ایران، هفته گذشته با حضور وزیر محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی و معاون محترم علمی و فناوری رئیس‌جمهور افتتاح شد. شفافیت و نوآوری دو رکن اساسی است که معاونت امور تعاون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در دوره آقای کبیری در دستور کار خود قرار داده است و راه‌اندازی منتا، در راستای تحقق یکی از این دو رکن بوده است.
از بدو فعالیت منتا (مرکز نوآوری و توسعه تعاون ایران) با دو مقوله‌ پیرامون تعاون و نوآوری روبه‌رو بوده‌ایم؛ مورد اول نوآوری در مفهوم تعاون است که آن را نوآوری در تعاون می‌نامیم و مورد دیگر، به نوآوری در کارکرد تعاون توجه دارد و آن را نوآوری در تعاونی‌ها خواهیم خواند. نوآوری هم مانند بسیاری از واژگان انسانی دیگر، تعاریف چندگانه و گهگاه متناقض دارد. اما در این یادداشت می‌خواهم دو جنبه از تعاریف نوآوری را مبنا قرار دهم و از این جنبه‌ها، به امکان نوآوری در مفهوم تعاون بپردازم.
نوآوری را «خلاقیت اجراشده» گویند؛ به این معنا که هر خلاقیتی اعم از کشف، اختراع و خلق اثر، تا آن زمان که کاربردی یا تجاری‌سازی نشده باشد، نوآوری نیست. نوآوری زمانی اتفاق می‌افتد که تخیلات و تفکرات، به اجرا درآیند و از سوی دیگر منجر به ارزش افزوده شوند. با این تعریف، آیا تعاون قابلیت تبدیل به یک مفهوم نوآورانه را به‌گونه‌ای که هم قابلیت اجرائی داشته باشد و هم منجر به ارزش افزوده شود، دارد؟ در واقع این سؤال به منافع حاصل از نوآوری در تعاون معطوف است؛ چه باید کرد که اقتصاد تعاونی در ساحت اجرا، ارزش افزوده‌ای ایجاد کند که به سایر انواع اقتصاد ترجیح داده شود؟
در اینجا می‌خواهم به سه اصل از اصول مکتب راچدیل (از قدیمی‌ترین مکاتب تعاون) اشاره کنم: 1- اداره امور شرکت بر اساس دموکراسی (اصل هر عضو، یک رأی)، 2- بهره محدود سرمایه و 3- تقسیم مازاد و عواید شرکت به نسبت معاملات اعضا. این سه اصل را در خاطر داشته باشید، مجدد به آنها رجوع خواهم کرد.
در زیست‌بوم نوآوری که شاید مهم‌ترین خروجی آن شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق باشد، اصالت با دانش و خلاقیت است و سرمایه، محرکی است برای به‌ثمر‌نشستن آنها. تیم‌های نوآور پس از کار زیاد روی ایده خلاقه خود، به یک نمونه اولیه دست می‌یابند و در مراحل مختلف رشد، دست‌به‌دامان سرمایه‌گذاران خطرپذیر می‌شوند. تعامل بین سرمایه‌گذاران و سرمایه‌پذیران همواره با چالش‌های متعددی روبه‌رو است و تعداد کمی از پروژه‌ها شانس برخورداری از یک تعامل پایدار و سازنده میان این دو را دارند و این همان‌جایی است که به نظر می‌رسد سه اصل فوق می‌تواند مدل بهتری از رابطه سرمایه‌گذاران و استارت‌آپ‌ها را پیشنهاد دهد.
اگر اصالت با دانش و خلاقیت است، منطقی نیست که سرمایه‌گذار به دلیل داشتن سهم بیشتر، نفوذ بالاتری داشته باشد. برای موفقیت یک استارت‌آپ‌، باید روح حاکم بر آن که موجب جذب سرمایه شده است، حفظ شود و سرمایه‌گذاران اجازه دهند بنیان‌گذاران با همان اراده اولیه کار را پیش برند. اصل هر عضو یک رأی که یکی از اصول بنیادین تعاون است، به راحتی متضمن این جریان است که نه‌تنها بین سرمایه‌گذاران و استارت‌آپ‌‌ها، بلکه میان ‌بنیان‌گذاران نیز این تعادل را ایجاد و حفظ می‌کند.
از همین منظر، اصل دوم نیز قابل بررسی است. در تعاون، بهره سرمایه محدود بوده و در شرکت‌های دانش‌بنیان نیز این‌چنین است. سرمایه متضمن حصول نتیجه است اما شرط کافی نیست. یکی از وجوه اشتراک دانش‌بنیان‌ها و تعاونی‌ها این است که نمی‌توان سهم سرمایه از بهره را نسبت به سهم کار بیشتر در نظر گرفت.
و اما اصل سوم، سهم یک عضو از مازاد عواید به میزان معاملات عضو بستگی دارد. من در این اصل بخش زیادی از مفاهیم نوین بازاریابی، بازی‌نمایی (گیمی‌فیکیشن) و ارتباطات را می‌بینم، شما چطور؟
ازاین‌رو، در نظر نگارنده، مفهوم تعاون قابلیت تبدیل به یک مفهوم نوآورانه را دارد، زیرا مدلی نوین را در شیوه تعاملات دانش‌بنیان‌ها اجرائی می‌کند که تاب‌آورتر و پایدارتر است و این همان ارزش افزوده لازمه نوآوری است. اما هنوز در ایستگاه خلاقیت قرار داریم و برای رسیدن به راهکاری اثربخش، نیاز به تحقیق، پژوهش و گفت‌وگوی بسیار در باب این مدل (استفاده از بستر تعاونی در تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق) داریم. برای تجربه این مدل، باید ریسک آن را بپذیریم و ما در منتا برآنیم که با همراهی زیست‌بوم نوآوری و بخش تعاون کشور، به الگویی اثربخش در نوآوری در تعاون دست یابیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.