|

دموکراسی همچون دالی تهی

وندی براون (متولد ۱۹۵۵)، از مشهورترین متفکران سیاست معاصر و استاد علوم سیاسی در دانشگاه کالیفرنیا (برکلی) است. او در نظریه‌پردازی خویش بیش از همه متأثر از ماركس، فروید و فوكو است. حوزه مطالعات و پژوهش‌های براون گسترده است و از فلسفه سیاسی تا فمینیسم و مطالعات جنسیت و نظریه انتقادی را در بر می‌گیرد. از آثار مهم براون می‌توان به «مردانگی و سیاست، خوانشی فمینیستی در اندیشه سیاسی» (۱۹۸۸)، «سیاست بیرون از تاریخ» (۲۰۰۱)، «دولت‌های محصور، افول حاکمیت» (۲۰۱۰)، «ازکارانداختن دموس: انقلاب بی‌سروصدای نولیبرالیسم» (۲۰۱۵) و «در ویرانه‌های نولیبرالیسم: عروج سیاست ضددموكراتیك در غرب» (۲۰۱۹) نام برد. همچنین براون آثار زیادی با متفكران دیگر نوشته است از جمله كتاب «حال و روز دموکراسی» كه در سال 2009 منتشر شده و مجموعه مقالاتی است از جورجو آگامبن، آلن بدیو، دنیل بن‌سعید، وندی براون، ژان لوک نانسی، ژاک رانسیر (در مصاحبه با‌ اریك آزان)، کریستین رأس و اسلاوی ژیژک. درباره كلمه دموكراسی در زمانه كنونی به ظاهر هم‌رأیی گسترده‌ای وجود دارد اما گاه بحث‌هایی پرتب‌و‌تاب درباره معنا یا معانی این كلمه پیش می‌آید. اما در جهانی كه ما به سر می‌بریم كم‌و‌بیش همواره ارزشی مثبت تلقی می‌شود. مقالات این كتاب پاسخ به این پرسش ناشر فرانسوی‌اند كه «آیا «دموکرات» نامیدن خود، برای شما، بامعناست؟ اگر نه چرا؟ و اگر بله در راستای چه تفسیری از این کلمه؟» ایده‌هایی كه در این كتاب درباره دموکراسی مطرح شده در راستای گفتار رایج و هم‌رأیی جهان‌شمول درباره این مفهوم نیست، هرچند پاسخ‌های آنها نیز واگرا از یکدیگر و حتی گاه متناقض است. بنابراین این کتاب هیچ تعریف معیاری از دموکراسی و همچنین هیچ راهنمایی برای دموکرات‌ها فراهم نمی‌آورد. این امر گواهی است بر اینكه که هنوز نیازی نیست واژه «دموکراسی» را دور انداخت چون هنوز به‌سان محوری کار می‌کند که اساسی‌ترین جنجال‌های سیاست و فلسفه سیاسی حول آن می‌گردند.وندی براون در مقاله چهارم کتاب حاضر با عنوان «حالا ما همگی دموکرات هستیم» دموکراسی را همچون دالی تهی می‌داند و معتقد است همه‌گیری کنونی دموکراسی به گشودگی و حتی تهی‌بودگی معنا و رویه آن وابسته است و چه بسا سرمایه‌داری دموکراسی را به یک «مارک تجاری» تقلیل داده است. با این حال، نمی‌توان به راحتی نشان داد که علت اقبال همگانی به دموکراسی در روزگار ما چیست، آن هم در زمانه‌ای که مردم عملا حق حکمرانی ندارند. او می‌پرسد: «کدام پیکربندی از نیروها و پدیده‌های مدرن پسین جوهر همین شکل مدرن محدود دموکراسی را نیز از درون تهی کرده است؟» او در فرایند دموکراسی‌زدایی از شش عامل تعیین‌کننده یاد می‌کند: 1- «قدرت شرکتی» که دیرزمانی است وعده و رویه‌های حکمرانی سیاسی مردمی را زدوده و اکنون به اوجی بی‌سابقه رسیده است. 2- «انتخابات آزاد» که به سیرک‌های بازاریابی و مدیریت بدل شده است: از نمایش‌های جمع‌آوری کمک‌های مالی تا نمایش‌های آماده‌سازی رأی‌دهندگان. 3- «نولیبرالیسم» که به عنوان عقلانیت سیاسی حمله‌ای آشکار را به بنیادهای دموکراسی لیبرال آغاز کرده و با ازجاکندن اصول پایه آن از قانون‌سالاری، برابری حقوقی، آزادی سیاسی و مدنی، معیارهای بازار، سودآوری و ثمربخشی کار خود را پیش می‌برد. در نظر براون به میانجی عقلانیتی نولیبرال است که حقوق، دسترسی به اطلاعات، و سایر پشتیبانی‌های قانون اساسی و همچنین گشودگی، پاسخ‌گویی، و رویه‌گرایی حکومتی به آسانی نادیده می‌مانند یا کنار گذاشته می‌شوند و از همه مهم‌تر اینکه دولت مستقیما از یک تجسد حکمرانی مردمی تبدیل می‌شود به یک عملیات مدیریت بازرگانی. 4- «دادگاه‌ها» که با قدرت اجرایی وسیع خود در دهه‌های اخیر قدرت و نفوذشان، چه در سطح بومی و چه بین‌المللی، بسیار افزایش یافته است. اکنون طیف گوناگونی از پیکارها و مسئله‌های سیاسی، ازجمله آنها که از جنبش‌های اجتماعی بومی و نبردهای حقوق بشری بین‌المللی پدید می‌آیند، بیش از پیش به دادگاه‌ها واگذار می‌شوند؛ جایی که کارشناسان حقوقی تصمیم‌های سیاسی را با تردستی و نکته‌بینی در قالب زبانی چنان پیچیده و محرمانه می‌ریزند که برای هر کسی، مگر حقوق‌دانان خبره، غیرقابل‌فهم است. ۵- «افول حاکمیت ملت-دولت» که به میانجی جهانی‌سازی و جدایی قدرت حاکم از ملت - دولت رقم خورده است. براون این امر را همراه می‌داند با سلطه سرمایه بر سیاست، چیرگی عقلانیت نولیبرال بر عقلانیت دموکراتیک، و قضائی‌شدن سیاست. 6- «امنیتی‌شدن» که دیگر بخش مهم از کنش دموکراسی‌زدایی دولتی است. براون مجموع کنش‌های دولتی به بهانه مبارزه با تروریسم را نشانه‌هایی از جدایی دولت از قدرت حاکم می‌داند و تأکید دارد که این کنش‌ها از هر جهت ربط دارند به ازدست‌رفتن حاکمیت.زوال حاکمیت ملت-دولت به واسطه جهانی‌سازی پایه و اساس جهانی‌سازی را سست می‌کند و در نظر براون افسار گسستن قدرت سرمایه، در مقام یک قدرت جهانی بازبینی‌شده از سوی نولیبرالیسم، حاکمیت ملت-دولت را از بین می‌برد. بنابراین کسی نمی‌تواند انکار کند که «دموکراسی عملا موجود» در حال و روز اسفناکی به سر می‌برد. براون می‌کوشد نشان دهد که از علت وجودی دموکراسی چه باقی مانده است. او می‌گوید اگر دموکراسی جمهوری پیشامدرن بر فرض ارزش حکمرانی همگانی استوار بود، یعنی حکم‌راندن همگان برای همگان، و از این رو بر یک اصل برابری تمرکز داشت، فرض دموکراسی مدرن همواره آزادی بوده است. براون نشان می‌دهد که دموکراسی مدرن هرگز وعده برابری نداده است، مگر به صوری‌ترین معنای نمایندگی (یک شخص - یک رأی) یا برخورد برابر در پیشگاه قانون. او آزادی فردی را امروزه قوی‌ترین همبسته مجاز مرسلی دموکراسی می‌داند که باقی مانده، حتی در حالی که وعده آن به‌ حکم‌ راندن مردم اغلب فراموش می‌شود.براون به ناممکنی آزادی اشاره می‌کند و می‌پرسد: آیا انسان‌ها آزادی می‌خواهند؟ آیا ما می‌خواهیم انسان آزاد باشد؟ او می‌گوید دموکراسی برای بامعنابودن چاره‌ای ندارد جز اینکه بیش از پیش به درون تاروپود قدرت نفوذ کند و درنتیجه باید آزادی را به‌سان غنیمت آن واگذار کند. از این زاویه، دموکراسی هرگز نمی‌تواند به دست بیاید بلکه فقط یک هدف دست‌نیافتنی است، یک پروژه سیاسی ادامه‌دار؛ از این رو، براون دموکراسی را همواره ناتمام می‌داند. از سوی دیگر، او نیروی سرمایه را در ساختن و آرایش‌دادن سوژه‌های دموکراتیک برای صورت‌بندی لیبرال دردسرساز می‌داند. او سؤال‌هایی مطرح می‌کند که حتی بعد از اینکه به غلط باور کردیم مردم حکمرانی می‌کنند، پاسخ به آنها بیش از پیش ضروری می‌شود: مردم چگونه حکمرانی می‌‏کنند؟ آیا از طریق انتخاب نمایندگان؟ او به مارکس ارجاع می‌دهد که به ما یادآور می‌شود این واقعا حکمرانی مردم نیست، بلکه تفویض ‏امکان و توانایی حکمرانی‌تان به دیگران است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.