کابل جان عزیز سلامت بمان
زهرا مشتاق
برف زیادی است. بیشتر از برف، سرماست که تا مغز استخوان هم نفوذ میکند. از دهانها بخار بیرون میآید. در هر شبنشینی که میرویم، دوستان جدیدی پیدا میکنیم و آنها با مهربانی ما را به خانهشان دعوت میکنند. امشب خانه خانم نرگس جان هستیم که بهتازگی از مقام وزارت معادن استعفا داده است. زنی نازنین و بیاندازه مهربان. خانهای بسیار بزرگ که یکشبه قصر به نظر میرسد؛ تزیینشده از چوبهای بسیار. مقابل در اتومبیلها ردیف ایستادهاند. اغلب ماشینها آمریکایی و شاسیبلند هستند. در تمام مدت هیچ رانندهای حق ندارد اتومبیل را ترک کند و همه رانندگان موظف به حضور در خودرو هستند. فقط به دلیل مسائل امنیتی؛ چون چسبکی اینجا فراوان است. فراوان و ارزان. یک جور بمب مغناطیسی که به بدنه ماشین چسبانده میشود و در یک چشم بههمزدن ماشین و آدمهایی که داخل آن نشستهاند، میروند روی هوا. رانندهها در کابل باید تمام حواسشان را جمع کنند که کسی یواشکی چسبکی به ماشین نچسباند. ورودی خانه خانم نرگس یک عالم قوماندان ایستاده است. با وجود جدایی از کابینه او هنوز شخصیت مهم و شناختهشدهای در جامعه افغانستان است و در خانهاش محافظ دارد. وارد حیاط خانه هم که میشویم، پنج ماشین بزرگ پشت سر هم پارک کردهاند. وارد خانهای شبیه یک قصر چوبی میشویم. اینجا مثل ایران نیست که آدمها زمستان و تابستان با تاپ و تیشرت بگردند. همه لباس گرم، پلیور و کاپشن به تن دارند؛ چون در افغانستان انرژی بسیار گران است. حالا از جمعها آدمهای بیشتری را میشناسیم. چهرههایی که دیگر با هم دوست شدهایم. با هم در میهمانیها معاشرت کردهایم، گپ زدهایم و هر بار زنانی هستند که تلاشهایشان برای جامعه افغانستان تأثیرگذار بوده و من این شانس را پیدا کردهام که آنان را از نزدیک ببینم و با آنها دوستی کنم. مثل مسعوده جان از بانک جهانی یا خانم دکتر نیلوفر ابراهیمی پزشک و از نمایندگان مجلس. یا دو خانمی که همسرانشان سفیر هستند و من تشویقشان میکنم خاطرات خود را بنویسند. موسیقی و آواز پای ثابت تمام نشستهاست به شرط نبودن دوربین. من دیر متوجه شدم کسانی که در این میهمانیها ملاقات میکنیم، شخصیتهای شناختهشده هستند و محفل خصوصی است و نباید فیلم گرفت. درست مثل آنکه از یک میهمانی خودمانی که فقط وزرای کابینه باشند، بخواهی لایو اینستاگرام بروی! در کنار خانمها و آقایان خوشصدا و نوازنده، در گروه ما نیز دُر درخشانی وجود داشت به نام سیدافشین هاشمیمرغزار، بازیگر و فیلمسازی که صدای خوبی داشت و ما با افتخار از او میخواستیم که بخواند تا خلاصه از دوستان افغانستانی خود عقب نمانیم که البته آواز اصیل ایرانی کجا و موسیقی افغانستانی که بیشترش هندی قاطیاش دارد، کجا. و غذا، غذاهای خیلی خوشمزه که پایانبندی درخشان میهمانیهاست. غذاهایی که میتواند یکشبه دو، سه کیلویی شما را چاقتر کند؛ اما چای سبز چربیسوز در هر میهمانی به شکل معجزهآسایی نجاتبخش است.
تقریبا با تمام افغانستانیها در هر کجا که صحبت میکنم، تجربه زندگی در ایران دارند. بهویژه آقایان که بیشتر به واسطه جنگ و شرایط اقتصادی ناچار بودهاند سالها دور از وطن و ایران زندگی کنند. میدانم که خاطرات بدشان بیشتر از خاطرات خوبشان است؛ اما هیچکس هیچکس، حتی یک نفر هم نیست که بخواهد راجع به خاطرات بدش حرف بزند. همین که میگویی ایرانی هستی یا آنها میفهمند ایرانی هستی، با چنان محبتی برخورد میکنند، انگار قوم و خویش خود را دیدهاند و همین من را بیشتر شرمنده میکند؛ چون بارها و بارها در شهرهای مختلف کشور خودمان شاهد رنج و تبعیض و سختی میان خانوادههای اتباع بودهام و در جاهایی حتی بهشدت احساس کردهام که چقدر خودخواه هستیم و چطور همه اتباع را با یک چوب میرانیم. و خوب و بد را میگذاریم که با هم بسوزند. درست مثل نگاه حقارتباری که در ژاپن به ایرانیان میشد، در سالهایی که تب مهاجرت و کار در ژاپن داغ بود. این در حالی است که در بین تمام سفرهایی که تابهحال رفتهام، افغانستان اولین کشوری بود که احساس غریبهبودن نداشتم. نیاز به مترجم جیبی و واقعی نداشتم. کوچه و خیابان و آدمها برایم آشنا بودند. انگار مثلا در سمت خراسانها هستیم؛ مثلا بجنورد یا بیرجند. حتی جنس فقر و حاشیهنشینی بافتش شبیه به ایران خودمان است. زبان هم را میفهمیم. پوشش و نوع نگاه یک جامعه سنتی. حالا دیگر افغانستان برای من در یک خبر خلاصه نمیشود. وقتی انفجاری رخ میدهد، وقتی کسانی کشته میشوند، وقتی اتفاقی میافتد، من با پریشانی تمام به دوستانم در افغانستان تلفن میکنم. حالشان را میپرسم و میگویم چقدر از خبرها نگران میشوم. حالا افغانستان برای من یعنی رؤیا سادات، عزیز دلدار، مژگان و سیما و خانم نرگس. بیژن سیامک و محال که ممکن است هر لحظه عروسیشان باشد و من باید به فکر لباس مناسب و کادو باشم؛ یعنی بچههای کارگاه قصهنویسی و ساخت فیلم مستند که با چه علاقهای دورهها را با هم گذراندیم؛ یعنی موفقیتهای صحرا کریمی. یعنی زنگزدن و حال ننه جانش را پرسیدن که در اینستاگرامش نوشته بود که حالش خوب نیست. یعنی فراخواندادن برای جمعکردن کتابهای سینمایی و تئاتر و موسیقی برای دانشکده هنرهای زیبای کابل. یعنی دلتنگی برای بازار مندنی، برای قابلیپلوهای خوشمزه، برای هرات و مزارشریف که راکتها سفرمان را نیمهکاره گذاشتند. یعنی کابل جان عزیز سلامت بمان.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.