به بهانه سالروز تولد حضرت عیسی مسیح(ع)
فرصتسازی یك كلیسا
ابراهیم جعفری
فرارسیدن ولادت باسعادت پیامبر بزرگ خدا و پیامآور صلح و دوستی حضرت عیسی ابن مریم(ع) بر موحدان پاکاندیش و روشنبین مبارک باد. به مناسبت این میلاد خجسته، میتوان به چگونگی تبدیل کلیسای نوتردام پاریس بهعنوان یکی از کانونهای گردشگری فرانسه پرداخت. هرازگاهی خبر تکاندهندهای از آسیب ناگهانی یک اثر معماری، دوستداران و پیروان مکتب فرهنگ، هنر و میراث معنوی بشر را میلرزاند؛ تخریب ارگ تاریخی بم، قدیمیترین و بزرگترین شهر خشتی جهان در زلزله سال ١٣٨٣، انهدام بناهای تاریخی باشکوه سوریه و عراق توسط تروریستهای داعشی، تخریب موزه منحصربهفرد تاریخ طبیعی برلین حین جنگ جهانی دوم، تخریب بناهای یادبود بوداییان در افغانستان توسط تروریستهای طالبان و آتشسوزی کلیسای باشکوه نوتردام از آن جمله بود. به مرور زمان طی دورههای تاریخی، کلیسای نوتردام به موزه آثار تاریخی و مذهبی مسیحیت، تغییر کاربری پیدا کرد. همین مسئله باعث نیمهمتروکشدن و آسیبدیدن بخشهایی از بنا شد. حتی در جریان انقلاب فرانسه، مورد تهاجم و غارت قرار گرفت. تنها رویداد مهم در این مقطع زمانی، تاجگذاری ناپلئون بناپارت در ابتدای قرن نوزدهم در این کلیسا بود. نکته جالب آن است که با نام «نوتردام» چندین کلیسای دیگر در فرانسه وجود دارد و نمونه برجسته آن، کلیسای نوتردام شهر استراسبورگ است، اما همچنان علاقهمندی به نوتردام پاریس میان مردم فرانسه و جهان غیرقابلمقایسه با هر نمونه دیگری است. میتوان با این توضیح کلیسای نوتردام پاریس را بهعنوان مادر کلیساهای قرون وسطی تا معاصر نامید. برای یافتن پاسخ این پرسش که علت اصلی علاقهمندی و جایگاه مردمی کلیسای تاریخی نوتردام پاریس چیست، باید به تاریخ اجتماعی آن بنا پرداخته شود. در میان مجسمههای ساخته و نصبشده در کلیسای نوتردام پاریس، مجسمه ژاندارک دلیر، اسطوره مبارزه فرانسویها وجود دارد. این داستان تاریخی به بخشی از جاذبههای محتوایی این بنا تبدیل شده است. همدوره کلیسای نوتردام پاریس کلیساهایی بس باشکوهتر و مهندسیتر ساخته میشود، اما نمیتواند جایگاه مردمی پیدا کند. اگر صِرف ساختوساز معماری و ثبت آن بهعنوان یک اثر معماری و میراث فرهنگی توان جاودانگی در میان مردم داشت، آثار فاخر همعصر و حتی همنام نوتردام نیز محبوب میشدند. محبوبیت این کلیسا تاریخ و معماری نیست، بلکه تأثیرگذاری متن و قلم است. سال گذشته کلیسای نوتردام در آتش سوخت و مردم گویا بر جنازه معشوقشان سوگواری میکردند؛ این سوگواری نه بر بنای ٨٥٠ساله و تاریخ باشکوه آن، بلکه بر اساس داستان تأثیرگذار نویسندهای بود که جانبخش دوباره کلیسای نوتردام شده بود. گوژپشت نوتردام نام داستان بلند عاشقانه ویکتور هوگو است که با گذشت نزدیک به ١٩٠ سال از آفرینش آن، همچنان در میان مردم جهان تحسین میشود. محل شکلگیری رخدادهای اصلی این رمان و شخصیتهای آن، وابسته به کلیسای نوتردام است. رویدادهای شکلگرفته در آن محل چنان با فرم و فضای داستان آمیخته است که کلیسای نوتردام را به شخصیتی همیشهزنده نزد خوانندگان و مخاطبان بدل کرده است. ویکتور هوگو با هوشمندی و آگاهی یک موقعیت و بنای تاریخی در حال فراموشی را بهعنوان عنصری مهم و تأثیرگذار در داستانش جانمایی میکند. کلیسای نوتردام به جایگاهی همتراز و شاید مهمتر از شخصیتهای اصلی در رمان دست مییابد و اسرارخانهای برای جبهه خیر و شر و امانتدار تاریکی و روشنایی میشود. نویسنده با بهخدمتگرفتن بنای نوتردام جانی دوباره به کالبد کلیسا میدهد، چنانکه گویی تاریخ ٧٠٠ساله قبل از آن وجود نداشته است. با خواندن داستان، مخاطب همچون شخصیتهای اصلی آن تحت تأثیر جانبخشی بنای کلیسا قرار میگیرد. با توضیحات مختصری که رفت، میتوان کلیسای نوتردام را کلیسای ویکتور هوگو نامگذاری کرد؛ چراکه او موجب رشد و ارتقای محبوبیت و جذابیت آن شده است. این کلیسا در ۱۸۳۱ ساخته شد، اما کمتر مورد توجه بود ولی وقتی ویکتور هوگو کتاب گوژپشت نوتردام را نوشت، این رمان باعث شد کلیسا مجددا مورد توجه قرار گیرد و در سال ۱۸۴۴ بازسازی شود. هرچند این بازسازی ۲۵ سال به طول انجامید، اما سرانجام این بنا به کلیسایی مؤثر در صنعت گردشگری فرانسه بدل شد و نشان داد که یک کتاب چگونه میتواند فرصت اقتصادی برای یک کشور ایجاد کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.