|

بمبی در دانشگاه

زهرا مشتاق

در یک دوره حدودا 15ساله، سمن‌ها فعالیت‌های زیادی در افغانستان داشته‌اند و بودجه خیلی زیادی به ان‌جی‌او‌ها تزریق شده است. اما تقریبا هیچ نشانه‌ای از صرف این همه پول در افغانستان دیده نمی‌شود. کشوری که هنوز درگیر نبود اولیه‌ترین زیرساخت‌های شهری است، گفته می‌شود 60 درصد از زنانش بی‌سواد هستند و مردمش در ناامن‌ترین شرایط ممکن زندگی می‌کنند. تلاش، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی در افغانستان است. قوماندان‌های زیادی در انفجارها همراه با مردم کشته می‌شوند، بدون ‌آنکه جایی نامی از آنها باشد و مدام خانواده‌هایی جدیدتر به خیل انسان‌های بی‌سامان اضافه می‌شوند. پولیس (پلیس)هایی با حقوق و مزایای اندک، اسلحه به دست در حالی مشغول تلاشی (بازرسی) هستند که هر آن هر‌کدام از کسانی که در حال تلاشی‌شدن هستند، می‌توانند یک انتحارکننده باشند.

وارد منطقه و خیابان وزیر اکبر‌خان می‌شویم. من تمام عمرم چنین چیزی ندیده‌ام. اینجا مهم‌ترین خیابان کابل است. تمام سفارتخانه‌های اروپایی و دیگر سفارت‌ها، شعبه‌ای از بانک جهانی، افغان‌فلم (فیلم) و ده‌ها جای مهم دیگر در همین خیابان قرار دارند. هر چند متر یک تلاشی قرار دارد. اگر یک بمب‌گذار نیستید و قرار نیست انتحاری کنید، لطفا نترسید و بگذارید کامل تلاشی شوید. تلاشی‌های اینجا برای امنیت خودتان است. باورکردنی نیست که خیابانی به این بزرگی با دیوارهای بتنی بسیار عظیم پوشانده شده باشد. بتن‌هایی که به نظر می‌رسد می‌تواند امنیت این خیابان مهم و ساکنانش را تا اندازه زیادی تأمین کند. اما راکت‌ها راه خود را پیدا می‌کنند؛ راکت‌ها و تروریست‌ها. سفیر یکی از سفارتخانه‌ها داستان شبی هولناک را این‌طور تعریف کرد که درست وسط حیاط سفارت، زمین دهان گشود و نیروهایی که یادم نیست گفتند طالب بودند یا داعش، اسلحه به دست بیرون آمدند. خدا می‌داند چند وقت بود که در حال حفر زمین و کندن تونل بودند. من با کسانی صحبت کرده‌ام که در مأموریت به افغانستان حاضر نیستند خانواده‌های خود را بیاورند. وصیت‌نامه نوشته‌اند و شب‌ها موقع خواب زیر سرشان یک اسلحه است. خیابان وزیر اکبر‌خان با بلندترین دیوار بتنی چند‌‌لایه و ماشین‌هایی که از روی دستگاه‌های ایکس‌ری‌مانند عبور می‌کنند و جاهای مهمی که با دیواره‌های محکم پنهان‌شده، هیچ‌کدام از تیررس راکت‌هایی که از آسمان پرتاب می‌شود، در امان نیستند. نشانه‌اش دو راکتی است که صاف وسط سفارت ایران فرود آمد؛ جایی که دقیقا شب قبلش ما در همان نقطه در حال گپ‌وگفت بودیم؛ درست جایی نزدیک به محل زندگی 40 طاووس زیبا که پرطمطراق راه می‌رفتند؛ آنها سال‌هاست که ساکن سفارت ایران در کابل هستند. کسی چه می‌داند شاید این طاووس‌ها با آن چتر رنگین خود نیز به این انفجارها عادت کرده باشند؛ سفارتی که یکی از قدیمی‌ترین سفارتخانه‌ها در کابل و زمین آن اهدایی کمپانی هند شرقی است؛ با فضایی بزرگ و اشیای نفیس و تابلوهای نقاشی زیبا از هنرمندان نامدار ایرانی و اتاقی آراسته که در زمان‌های دورتر محل اقامت یکی از خواننده‌های قدیمی بوده است. افغانستانی‌ها عاشق وی هستند و ظاهرا این خواننده پرآوازه چندین‌بار به افغانستان سفر کرده و هر بار محل اقامتش در آن اتاق بوده است. ما به جشنواره دعوت شده‌ایم؛ «جشنواره زنان فیلم‌ساز هرات» و «جشنواره فیلم لاجورد». بار اصلی سینمای افغانستان به دوش دو زن است؛ رویا سادات از «خانه فیلم رؤیا» و دکتر صحرا کریمی از «افغان‌فلم». افغان‌فیلم در افغانستان هم‌ردیف سازمان سینمایی در ایران است. دوستان افغانستانی فیلم را فلم تلفظ می‌کنند. تلاش این دو زن برای حفظ سینمای افغانستان با تمام کاستی‌ها و مشکلاتی که وجود دارد، تحسین‌برانگیز است. دو زن قدرتمند که در جامعه به‌شدت سنتی و چه‌بسا بنیادگرای افغانستان، فعالیت‌های شاخصی دارند. برگزاری این دو جشنواره فیلم حاصل پشتکار آنها بود. جشنواره زنان فیلم‌ساز هرات یک جشنواره بین‌المللی بود که دوره ششم آن برگزار می‌شد. یک جشنواره بین‌المللی با داوران خارجی. از ایران نیز نرگس آبیار، فیلم‌ساز شناخته‌شده، در ترکیب داوری قرار داشت. اما شرایط افغانستان و نگرانی از عدم تأمین جان موجب شده بود تقریبا هیچ‌یک از میهمانان خارجی حاضر به حضور در افغانستان نشوند. حتی آثار نیز به شکل مجازی دیده و داوری شده بود. اما از ایران کسانی بودند که بدون ترس آمده بودند؛ من، نرگس آبیار، افشین هاشمی، صابر ابر و الهام کردا که آنجا چند کارگاه هم برگزار کردیم که با استقبال بسیار خوبی روبه‌رو شد؛ کلاس‌های قصه‌نویسی و ساخت فیلم مستند، کارگاه‌های بیان و حرکت. سالن‌های برگزاری کارگاه پر از علاقه‌مندانی است که آمده‌اند تا چیز تازه‌ای یاد بگیرند. بشخصه در هر کلاسی که رفتم، علاقه و عطش موج می‌زد. هم دانشجویان بودند و هم کارمندان تلویزیون‌های مختلف و هم کسانی که کارشان فیلم‌سازی است. افغانستانی‌ها به‌شدت علاقه‌مند به یادگیری و آموختن هستند؛ اما سال‌ها جنگ طولانی بنیه آنها را در هر زمینه‌ای که فکرش را بکنید یا نکنید، تحلیل برده است. دانشگاه کابل هنوز غمبار است؛ نشانه‌های مرگ روی شیار آجرها، پنجره‌های شکسته و تکه‌خون‌های فراموش‌شده و پاک‌نشده باقی است. رفتن به داخل دانشگاه هنوز امن نیست. برای همین سمیع‌الله نبی‌پور را در جلسه‌ای خصوصی و خارج از دانشگاه می‌بینیم. او رئیس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل است و از دغدغه‌اش که خلوت‌بودن کتابخانه است، حرف می‌زند؛ کتابخانه‌ای که کتاب‌هایش کهنه است، پولی برای خرید کتاب‌های تازه نیست، حدود هزارو 500 جلد کتاب به زبان انگلیسی دارد و منابع فارسی بسیار اندک است. او درخواست کمک دارد.؛ کتاب‌های سینمایی، ادبیات نمایشی و موسیقی و البته تقاضا برای همکاری استادان دانشگاه هنر برای همکاری با دانشگاه کابل. همان جا در یک گروه واتس‌اپی که همه از دوستان سینمایی هستند، پیام می‌دهم و برای جمع‌آوری کتاب فراخوان می‌گذارم. زود استقبال می‌شود. یاد کتابخانه درخشان خانه سینما می‌افتم که چند سال قبل به دلایلی مثل نبود جا، پخش شد و کاش بود و حالا هدیه می‌شد به دانشگاه کابل که هم‌زبان و هم‌فرهنگیم و داشته‌هایمان به هم نزدیک است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.