تعرفه، مالیات و امنیت بهداشت و درمان
سیما مشایخی .*متخصص جراحی عمومی فلوشیپ جراحی سرطان
در میان مشاغل قانونی، پزشکی در بیشتر زمانها و کشورها، بین مشاغل مورد احترام با درآمد متوسط به بالا قرار داشته و دارد. پزشکان زیادی در قبل از انقلاب، اندیشههای آزادیخوهانه داشتند و با وجود توانمندی برای کسب درآمد، به تلاش در این زمینه میپرداختند. از جمله دکتر غلامحسین ساعدی که حتی درآمد خود را صرف مردم و مبارزان میکرد. در چهار دهه گذشته، با اتفاقاتی که در سیر تغییرات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جامعه ایران افتاده، همزمان با تغییرات و رویکرد جهانی به مقولات آرمانخواهی، پزشکان نیز از این تغییرات مصون نماندند و تقاضا برای رفاه بیشتر و استفاده از مزایای زیستن به شیوه لاکچری، پزشکان را هم مسحور خود کرده است. مشکلات اقتصادی که کشور را دچار چالش کرده، هرچند تحت تأثیر تحریمهای ناعادلانه است اما سیاستهای رسمی که در پارهای موارد منافع جناحی، سیاسی و اقتصادی عدهای در ذیل آن، منافع ملی را به حاشیه رانده، مدیریت در کشور را بهطور عام و مدیریت بهداشت و درمان را بهطور خاص تحت تأثیر قرار داده و روزبهروز بیشتر کارآمدی آن را با علامت سؤال مواجه میکند. سیاستهای نادرست وزارت بهداشت، در شرایط بحرانی مثل همهگیری کرونا، تبعات آنچه را بیان شد، بیشتر عیان میکند. هرچند هدف نگارنده نقد عملکرد و سیاست مدیریتی وزارت بهداشت نیست، ولی برای پرداختن به موضوع تعرفههای پزشکی و سیاست مالیاتی دولت در قبال پزشکان و تأثیر آن بر موضوع مهم امنیت درمانی جامعه، لازم بود این مقدمه نوشته شود. در کشورهایی که رابطه دولت و ملت وجود دارد و منافع ملی در تصمیمگیریها مهم است، گرفتن مالیات از مردم نیازمند ارائه حداقل خدمات به آنهاست. در کشورهایی که به درآمدهای غیرمالیات وابسته هستند، مثل کشورهای نفتی، دولت معمولا نظر مهربانی به مردم ندارد؛ بنابراین دموکراسی و رشد نهادهای مدنی بهشدت تحت تأثیر این مقوله است. وقتی دولتی قصد گرفتن مالیات از شهروندان دارد، باید حداقل اصولی وجود داشته باشد تا شهروندان از دادن مالیات ناخرسند نشوند. در جمهوری اسلامی، توانمندی دولت برای ارائه خدمات بهداشتی و درمانی براساس اصول علمی، با چالشهای جدی مواجه است و بیمههای فراگیر برای خدمات درمانی و دارویی و جراحی، دچار کاستیهای جدی است و امکان پوششدادن به مردم برای خدمات علمی اسکرینکردن سرطانها و بیماریهای قابل پیشگیری وجود ندارد. اینها باعث دلگیری و نارضایتی مردمی میشود که بعد از نیازهای اولیه یعنی تهیه خوراک و مسکن، امنیت بهداشتی مهمترین دغدغه آنهاست. بر این اساس به اختصار به مواردی اشاره میشود که در ادامه بحث، به اهمیت آنها در موضوع تعرفه پزشکی و مالیات پی خواهیم برد. ۱. گزارشهای متعدد و کلان فساد و کلاهبرداری بهویژه در 15 سال اخیر، بهقدری زیاد شده که قبح خود را از دست داده و کار را به نقطهای رسانده که برخی افراد ذینفوذ، بهدستآوردن مقادیر کلان پول و ثروت از قِبَل رانت را حق مسلم خود میدانند. 2. پافشاری بر برخی موضوعات کمصرفه از منظر توسعه و اقتصاد، سبب ازدسترفتن حقوق ملی شده که این حقوق شامل دسترسی همه مردم کشور به رفاه حداقل (و نه حتی نسبی) است. به عبارتی امکان فراهمکردن اشتغال واقعی و نه کاذب، برای بهدستآوردن درآمد متناسب با نیازهای حداقل هر انسان، یعنی غذا، مسکن، پوشاک، بهداشت و آموزش. با اصرار بر ادامه مواضع اشتباه، منابع کشور بیشتر هرز خواهد رفت، سرمایه انسانی از جمله پزشکان که سرمایه مالی و انسانی زیادی برای بهعرصهرسیدن آنها صرف شده، برای بهدستآوردن زندگی بهتر برای خود و فرزندانشان کشور را ترک خواهند کرد. این خود یکی از مهمترین عوامل بهخطرافتادن امنیت بهداشتی و درمانی جامعه است. ۳. عدم اطمینان از آیندهای که در پیش است، برای خود و خانواده و فرزندان، شاید مهمترین دغدغه ایرانیان باشد که صدالبته پزشکان نیز از آن مستثنا نیستند. اگر حداقل وظیفه هرکدام از ما انسانها تربیت نسلی بهتر از خودمان باشد، به اهمیت این مورد پی خواهیم برد. هزینه تحصیل فرزندان که بیشتر آنها برای تحصیلات تکمیلی به اروپا، آمریکا و کانادا رفتهاند، هزینههایی پیشبینینشدنی بر دوش آنهایی که فرزندانشان خارج از ایران درس میخوانند نهاده که پزشکان هم قسمت بزرگی از این گروه را تشکیل دادهاند. البته موارد دیگری هم هست که از حوصله بحث خارج است. حال اگر دولت میخواهد بیش از ۴۰ درصد درآمد خود را بهدلیل تحریمها از مالیات تأمین کند و به پزشکان بهعنوان گروهی مهم برای این منظور مینگرد، لازم است به نکات مهمی توجه کند: *دولتی که به مالیات بهعنوان قسمت بزرگ تأمین هزینه بودجه چشم دارد، لازم است به نظر مالیاتدهندگان در تنظیم سیاستهای کلان اهمیت بدهد. آیا سیاستهایی که به قیمت ازدسترفتن منافع ملی، امنیت، بهداشت، رفاه، قطع ارتباط با جهان آزاد و... تمام میشود، مورد علاقه مالیاتدهندگان است؟ * آیا دستگاههای حاکمیتی که به جای تقویت توان و ظرفیت درمانی کشور، با سیاست کاهش مالیات در قبال افزایشنیافتن تعرفه، به سیاست افزایش تصاعدی مالیات بدون افزایش تعرفه و بدون توجه به نرخ تورم و مشکلات درآمدی پزشکان رو آورده است، توجه میکند که پزشکان با توجه به موارد گفتهشده در بالا، دچار خشم پرداخت مالیات هستند، آنهم در شرایطی که اخبار روزمره حاکی از فساد مالی، کلاهبرداری، سوءمدیریت مالی و ازدسترفتن منابع بهدلیل سیاستهای کلان است. * مالیات وظیفه هر شهروندی است، اما دستگاههای مسئول در قبال مالیاتی که میگیرند، وظیفه بزرگی بر عهده دارند؛ شفافسازی بودجه، پاسخگویی به نهادهای مدنی، احترام به خواست اکثریت مالیاتدهندگان، انتخابات رقابتی و مشارکت مردم در تصمیمگیری و از این راه تشویق آنها به مسئولیتپذیری در مقابل آنچه در جامعه میگذرد و شریککردن مردم برای حل مشکلات بزرگ جامعه و تمام آنچه خصوصیت یک جامعه دموکراتیک است. در شرایطی که تحصیلکردگان، هنرمندان، نخبگان و روشنفکران جامعه از جمله پزشکان مورد احترام و مشورت در امور حیاتی و تخصصی جامعه باشند و از طرفی امنیت مالی و معنوی آنها تأمین شود، قطعا نهتنها تأمین نیازهای اولیه جامعه امکانپذیر است، بلکه تعالی جامعه به سوی نیازهای فراتر از نیازهای اولیه کلید خواهد خورد و با تأکید و توجه ویژه به آموزش و بهداشت، نسلی سالمتر، باهوشتر و کارآمدتر تربیت خواهد شد که مهمترین سرمایه هر کشور و ملتی را شکل خواهد داد: «سرمایه انسانی». توجه به این نکته ضروری است که قراردادن مردم در مقابل پزشکان و انداختن تقصیر سوءمدیریت برخی مدیران بهداشت و درمان در تأمین نیازهای بهداشتی و درمانی جامعه به گردن پزشکان و درمانگران، نهتنها مشکل درمان را حل نخواهد کرد، بلکه با ایجاد جو سوءظن و بیاعتمادی در هردو سو، معضل بزرگتری ایجاد خواهد کرد و به امنیت درمانی جامعه لطمه جدی وارد خواهد کرد. از طرفی افزایش مالیات و درنظرنگرفتن تعرفههای پزشکان، همزمان با کاهش درآمدها بهدلیل همهگیری کرونا و رکود اقتصادی میتواند عامل مهم دیگر در امنیت درمانی باشد. در شرایط بحرانی و شکنندهای که در آن قرار داریم، تأمین حداقل نیاز جامعه برای خدمات درمانی و دارویی، به تصمیمگیریهای خردمندانه و مشورت با نمایندگان واقعی جامعه مدنی پزشکان و کارشناسان درمان نیاز دارد تا مشکلات با کمک خود پزشکان به نحوی حل شود که در دوران سخت اقتصادی و تحریمهای ناعادلانه بتوانیم با کمترین صدمه به مردم و کشور عزیزمان، بهداشت و درمان را به آنها ارائه کنیم. تحقق این رؤیاها نه دور است و نه امکانناپذیر، بلکه نیازمند کفایت و تدبیر در میان تصمیمگیران این حوزه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.