پلان پاياني مركل و بايدن
از زمان رسیدن به كرسی صدراعظمی آلمان تاكنون، «آنگلا مركل» با سه رئیسجمهوری ایالاتمتحده آمریكا همكاری كرده است؛ اما «جو بایدن»، رئیسجمهوری منتخب آمریكا كه از ژانویه 2021 كار خود را آغاز میكند، در این فهرست حضور نداشته است. از آنجایی كه آلمان مهمترین كشور اروپا و مركل مهمترین رهبر این قاره است، تیم بایدن زمان زیادی ندارد كه بر سر مشكلات سخت با او تعامل كند. مركل تقریبا 9 ماه بعد از اینكه بایدن وارد كاخ سفید میشود، دفتر صدراعظمی را ترك خواهد کرد. پیش از آن نیز در 31 ماه دسامبر سال 2020، مركل آخرین دوره ششماهه خود را بهعنوان رئیس دورهای اتحادیه اروپا به پایان میرساند. این در حالی است که از شش ماه گذشته و با شیوع ویروس كرونا، باجخواهی سمی مجارستان و لهستان از اتحادیه اروپا آغاز شده است؛ آنان میخواهند با جلوگیری از بودجه اتحادیه اروپا كه برای حمایت از كشورهای آسیبدیده از كووید19 در نظر گرفته شده، مكانیسم قانونی موجود را متوقف كنند. در آنسو، مذاكرات برگزیت (خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا) به رهبری «بوریس جانسون»، نخستوزیر این كشور، باتلاق بزرگی را پدیده آورد است. بنابراین مركل شش ماه آینده سردردهای بیشتری خواهد داشت كه البته بیشتر به این بستگی دارد كه جو بایدن چه سیاستی را برای رویاروی با اروپا و بهویژه آلمان در نظر میگیرد. «جودی دمپسی»، عضو ارشد مؤسسه كارنگی، دراینباره مینویسد که برخلاف «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری كنونی ایالات متحده كه در دوران زمامداری خود نهتنها به اتحادیه اروپا بیاحترامی كرده بود، بلکه بشخصه نفرت خاصی از مركل داشت و از تصویب برگزیت خوشحال بود، بایدن كاملا تفكراتی برعكس دارد. رئیسجمهوری منتخب آمریكا از اروپایی قدرتمند حمایت میكند و قدردان نقش مركل در بحران اوكراین است؛ جایی كه او برای اتمام جنگ در مناطق شرقی -منطقهای كه به دست نیروهای طرفدار روس اشتغال شده بود- نقش مهمی را ایفا كرد. برخلاف ترامپ، بایدن بهصراحت گفته است هیچ توافقی بر سر برگزیت نباید پیمان «جمعه نیك» در سال 1999 را به خطر بیندازد؛ توافقی كه به سالها خشونت در ایرلند شمالی پایان داد. این توافق با كمك دیپلماتیك بینظیر «بیل كلینتون»، رئیسجمهوری وقت آمریكا و دولتهای وقت ایرلند و بریتانیا امكانپذیر شد. همچنین خلاف ترامپ، بایدن به لندن هشدار داده كه اگر برگزیت، پیمان «جمعه نیك» را خدشهدار كند، تمامی معاملات تجاری آمریكا و بریتانیا روی میز بررسی قرار میگیرد. این هشدار برای مركل، معنای زیادی دارد. او هرگز نمیخواست بریتانیا از اتحادیه اروپا خارج شود؛ بهویژه بهدلیل نقش ویژه اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیك لندن در اتحادیه اروپا. اما دلیل دیگر آن، بار معنایی این موضوع بود كه تعادل قدرت در اروپا را به نمایش میگذاشت. مركل از طرفی دیگر، یكی از مدافعان سرسخت پیمان «جمعه نیك» است. چین، مهمترین چالش پیشرو دمپسی ادامه میدهد: اما مواضع حمایتگرایانه بایدن از اروپا و آلمان بدون هزینه نخواهد بود. همانطور كه مركل در پیام تبریكش به بایدن گفت «اگر بخواهیم با چالشهای مهم زمانه خود مقابله كنیم، دوستیهای فرامنطقهای ضروری است»، او هم باید در چند جبهه تسلیم شود و اولین موضوع، چین است. او بر این باور است که پكن ورودی راحت به اتحادیه اروپا داشته و سیاست دودستگی و سرپیچی از قانون را در پیش گرفته است. جذابیت حضور چین بهعنوان بازاری عظیم برای چندین كشور اتحادیه اروپا، بهویژه آلمان، تا همین اواخر چالشی بههمراه نداشته است. در آنسو، پاسخ اروپا به سركوب معترضان هنگكنگی از سوی پكن، بسیار شرمآور بوده است؛ گویی روابط تجاری از دفاع از اعتراضات دموكراتیك برای دستیابی به آزادی مهمتر است. جنگ تجاری ترامپ با چین و اصرار او بر همراهی اروپا با آمریكا بر سر عدم استفاده از فناوری چینی نسل پنجم شبکه تلفن همراه موسوم به G5، اختلافهای بزرگی را در اتحادیه اروپا نمایان كرد، اما برای مدت طولانی مركل پیروز این میدان بود. او از سرمایهگذاریهای ویژه در اروپا حمایت كرد كه مانع دسترسی چین به داراییهای استراتژیك حساس اروپا میشد. اما شركتهای چینی در حال حاضر سهم درخور توجهی در پروژههای زیرساختی اروپا دارند كه این مسئله بهطوربالقوه خطرات امنیتی را به دنبال دارد. شاید به همین دلیل نگرش نرم مركل نسبت به نسل پنجم شبكه تلفن همراه تا حدودی گیجكننده است. بنابراین اگر مركل به روابط فراآتلانتیکی و امنیت همچنان متعهد است، برلین باید برای دستیابی به توافقی منسجم در برابر پكن و اتخاذ سیاستی كه با استراتژی دولت بایدن همسو باشد، فعالانهتر ظاهر شود. در واقع، موضعگیری مشترك درباره چین میتواند یكی از عناصر اصلی برای بازسازی مدرن روابط فراآتلانتیكی باشد كه برای مدتها فقط بر موضوع ناتو متمركز شده بود. افزون بر این، رویكرد متحد توانایی پكن را برای دوپارهكردن اروپا تضعیف و از سوی دیگر فرصتهای پكن برای تضعیف روابط میان واشنگتن و بروكسل را محدود میكند. روسیه، چالش دوم دومین جبههای كه مركل باید در آن تسلیم شود، روسیه است. ارتباط اتحادیه اروپا و آمریكا در حقیقت زمانی كه مركل بیقیدوشرط از خط لوله نورد استریم2 حمایت میكرد، به بوته آزمایش گذاشته شد؛ همان موضوع بحثبرانگیز بین واشنگتن و برلین. این خط لوله كه تقریبا تكمیل شده، ازطریق دریای بالتیك روسیه را به هدف نهایی خود میرساند كه همان دورزدن اوكراین و ارسال مستقیم گاز به برلین است. ترامپ از همان ابتدا شركتهای درگیر در ساخت این پروژه را تهدید به تحریم كرد. البته این تمام موضوع نیست؛ ترامپ از حمایت دوجانبه برخوردار بود؛ امری كه در چهار سال زمامداری او بهندرت دیده میشد. برای اعمال فشار بیشتر بر آلمان، در پیشنویس نهایی لایحه سیاست دفاعی ایالات متحده برای سال 2021، تحریمهایی علیه شركتها و كشتیها كه به تكمیل ساخت این خط لوله كمك میكنند، در نظر گرفته شده است. علاوهبر اینها، شركتهای بیمه و بیمه اتكایی و همچنین شركتهایی كه در زمینه بازرسی و خدمات صدور گواهینامه در این پروژه فعالیت میكنند نیز تحریم خواهند شد. اما دولت آلمان و لابیهای تجاری با انتقاد از این تحریمها، ادعا میكنند این امر به معنای دخالت در قوانین اروپا و حاكمیت برلین است. اما بعید به نظر میرسد كه دولت بایدن درباره فناوریهای چینی و پروژه روسی نورد استریم2 تغییر مسیر بدهد و برلین و واشنگتن باید برای این درد مشترك، راهحلی بیابند؛ چراكه چگونگی استفاده از انرژی و فناوری چینی از سوی روسیه برای مقاصد ژئوپلیتیك آن نیز به خودی خود برای آمریكا و اروپا تهدیدی جدی به شمار میرود. هرچند دوران مركل به آهستگی رو به پایان است، اما روبهروی او و بایدن دریچه كوچكی قرار دارد تا فاصله بین آلمان (و اروپا) با ایالات متحده را به حداقل برسانند؛ فرایندی كه میتواند زمینه پیشبرد روابط فراآتلانتیكی را البته با اعتماد بیشتر فراهم كند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.