نیازی نیست بایدن نگران فاشیسم باشد
راجر گریفین.استاد تاریخ معاصر دانشگاه آکسفورد
در آغاز ریاستجمهوری دونالد ترامپ، دیوید موُنتِین، تاریخدان مسیحی آمریکا گفت آیا ممکن است انتخاب آقای ترامپ در واقع نشانهای باشد از جانب پروردگار و آیا او تجسم «آخرین شیپور» برای روز قیامت است؟ حال که صدای جیغ وحشت مردم ناشی از دولتی که سیاست وحشتآفرینی را پیشه کرده بود، خوابیده است، شاید زمان خوبی برای اندیشیدن به دنیایی باشد که بهزودی از رهبری ترامپ در آن خبری نخواهد بود. تحلیلهای سیاسی آینده پیامد رهبری او را بر دموکراسی ایالات متحده چگونه میبیند؟ آیا دورشدن نهایی او از صحنه توجه رسانهها، میتواند آغاز عرصهای جدید در آمریکا باشد که در آن سیاستهای مرتبط با عدالت اجتماعی، کیفیتهای بالا و اصل پایداری در محیط زیست (که ترامپ آن را پایمال کرد) سرانجام برقرار شوند. درعینحال ممکن است که پیشبینی دیگری این بار از سوی ویلیام باتلر ییتس درباره جنگ جهانی اول صد سال پیش به حقیقت بپیوندد؟ او در غزلش به نام «دومین ظهور» نوع متفاوت و سکولار دیگری را از روز قیامت و «پایان زمان» پبشبینی کرده است که در آن «بهترین مردمان بیاعتقادند و بدترین مردمان مملو از آتش احساس»، و «حیوانات درنده» راه خود را به سیاست باز میکنند، اخلاقیات زیر فشارهای عوامگرایانه و نیروهای قدرتطلب خرد میشود و به حکومت اراذل و اوباش و فساد حکومتهای از نوع نِرون (امپراتور فاسد روم باستان) راه میدهد. یکی از نشانههای آن را میتوان در میراث ترامپ با اطلاق «ایسم» در پس نام او دید که چنین بهراحتی در میان بهاصطلاح لیبرالها، نویسندگان سرمقالهها و تحلیلگران سیاسی جا افتاده است. باید دید که صفحه توییتری که آقای ترامپ در تاریخ ایالات متحده گشود، چگونه نام او را در کنار گروه برگزیدهای از سیاستمداران قرار میدهد که در تیره خاصی قرار گرفتهاند: ناپلئون بناپارت، لنین، استالین، تروتسکی، مائو، تاچر، پاول، پرون، ناصر، فرانکو، دوگل، کاسترو و پوتین. این مجموعه از سیاستمداران متفاوت از یکدیگر، چه عملا در چارچوب ارزشهای دموکراتیک باقی مانده بودند، چه حقیقتا رهبری کشوری لیبرالدموکراتیک را برعهده داشتند، چه خودکامگیهای شخصی، سوسیالیستی یا راستگرایانه را پیشه کرده باشند، در یک چیز اشتراک دارند: توانایی آنها در گردآوردن نیروهای عوامگرا و فریبندهای از هواداران و بخشهای عمدهای از جامعه برای مشروعیتبخشیدن به استفاده مطلق و سوءاستفاده از قدرت و نیز برای دریغ مشروعیت از مخالفانشان. جای شگفتی نیست که کارشناسانی که برای نهادهای عمده آزادیخواه و رسانههای آزاد مینویسند، چنین علیه این نظریه هشدار میدهند که «ترامپیسم» تا مدتهای طولانی پس از ترامپ باقی خواهد ماند. بههمیندلیل ارزش آن را دارد که این رهبری پرعناد و جنجالبرانگیز، نمایشی و گاه همراه با صحنهپردازیهای بازیگرانه را که شبیه به نمایشهای کمونیسم مارکس در مقدمه «مانیفست کمونیست» بود و مثل یک روح ما را دنبال کرد و نمیخواهد با استخوانهای ریاستجمهوریاش دفن شود، بررسی کنیم. در اشاره به روایتهای ارسطو: قابلیتهای عملی آقای ترامپ چیست. بسیاری از صاحبنظران آن را در یک کلمه خلاصه میکنند: فاشیسم. با توجه به بیگانهستیزی، اسلامستیزی، اسپانیاییتبارستیزی، وطنپرستی افراطی، زنستیزی، نفرت از ناموفقان از سوی آقای ترامپ، همراه با بیاعتنایی او به روندهای دموکراتیک، بیعلاقگی او به تقسیم قدرت، آزادی رسانهها و علوم و نیز هماندیشی او با راست افراطی که ظاهرا به همان اندازه شامل «بسیاری از افراد باشخصیت» در حلقه او میشود، بهسادگی میتوان دید چرا نهتنها مارکسیستها، بلاگرها و کاریکاتوریستهای سیاسی؛ بلکه سیاستمداران لیبرالی مانند مدلین اولبرایت، وزیر خارجه اسبق آمریکا، نیز ترامپیسم را عارضهای ناشی از «بروز فاشیسم» تلقی میکنند. اما این بیتردید سوءتعبیری از تهدیدهای ترامپیسم است. آقای ترامپ با وجود تمام اشتباهاتی که مرتکب شد، هرگز دوره ریاستجمهوریاش را بهعنوان مقدمهای بر نوعی کودتا یا تخریب قانون اساسی ایالات متحده از داخل دولتش نمیدید. او با مسالمت از کاخ سفید خارج نخواهد شد؛ اما خواهد رفت. او برای گرفتن پیروزی از چنگال آقای بایدن، به ارتش یا راستگراهای افراطی متوسل نشد؛ بلکه به وکلای دعاوی رجوع کرد. ترامپیسم نماینده تلاش برای فاشیستیکردن جامعه آمریکا نیست؛ اما ماهیت آن در محدودکردن لیبرالیسم و ازهمگسیختن ترکیب دوگانه «لیبرالدموکراسی» و تبدیل آن به آن چیزی است که ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، با افتخار به آن «دموکراسی غیرلیبرال» اطلاق میکند، در ذهن آقای ترامپ نادیدهگرفتن قانون و اصول دموکراسی لیبرال با نمایش محبوبیت در کارزارها و اجتماعات پرازدحام عجین است. نتیجه اینها دولتی است که در عوض نمایندگی مردم و حکومت قانون، یاغی و خودکامه بوده است. افزون بر این، حتی اگر نحوه رهبری او از دید رسانهها یادآور حکومتهای موسولینی و هیتلر است؛ اما روش سیاسی در پس آن بیشتر به رهبری پوتین، اردوغان و جنبشهای عوامگرایانه راستگرا نزدیک است. روشن است که دستگاه رهبری بایدن باید به مبارزه با فاشیسم ادامه دهد؛ حتی اگر این امر عمدتا در حاشیه قرار گرفته باشد؛ اما نیاز عاجلتر مقابله با خطرات عمیق بالاگرفتن دموکراسی لیبرال، عوامگرایی راست و احساسات راستگرای افراطی است که اروپاییان و سفیدپوستان را بر دیگران ارجحیت میدهد. تنها از طریق احیای ترکیب «لیبرالدموکراسی» خلاف تلاش ترامپ برای گسست آن است که آقای بایدن میتواند شکاف عمیق دموکراسی ایالات متحده را ترمیم کند. ممکن است ترامپ تبدیل به ببری بیدندان شده باشد؛ اما این خطر وجود دارد که مدتها پس از تبعید خودخواسته او به زمین گلف، چشمانداز ترامپیسم میلیونها نفر را به حفرهای بکشد که او در آن است. با توجه به این احتمال، پیشرفت ایالات متحده به جلو، برای ایجاد جامعهای مبتنی بر عدل و انصاف و کمک به تمدن پایدار بشری در خارج از مرزهای این کشور، همچنان در معرض خطر خواهد بود.
منبع: ایندیپندنت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.