بودجه صداوسیما چند صفر دارد؟
پژمان موسوی
اواخر هفته گذشته، لایحه بودجه سال 1400 تقدیم مجلس شد؛ آخرین بودجهای که دولت حسن روحانی تقدیم مجلس میکند و قرار است دخلوخرج کشور در سال آینده را مشخص کند. در جزئیات منتشرشده از این لایحه، بودجه سازمان صداوسیما برای تولید برنامههای صوتی و تصویری، تولید برنامه در بستر فضای مجازی و شبکههای تعاملی، گسترش فعالیتهای رسانهای برونمرزی و تولید، تأمین، پخش، خبر، گزارشها و مستندات خبری رقمی معادل دوهزارو 619 میلیارد تومان تعیین شده است. این در حالی است که در کنار این رقم، قرار است تسهیلات ارزی هم برای توسعه کمّی و کیفی برنامههای تولیدی، پویانمایی، مستند، فیلم و سریال در اختیار این سازمان قرار گیرد. همچنین در لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ مقرر شده که سازمان صداوسیما، میتواند در صورت لزوم تا سقف ۱۵۰ میلیون یورو هم از منابع صندوق توسعه ملی را در اختیار بگیرد. این اعداد و ارقام که در وضعیت سخت اقتصاد ایران، حتی در مقایسه با سال گذشته هم حدود 30 درصد رشد را نشان میدهد، پرسشهای بسیاری را پیش میکشد؛ پرسشهایی که در صورت عدم پاسخ درست و دقیق به آنها، میتواند ابهامات زیادی را میان افکار عمومی مطرح کند. پرسش اول و کلیدی، میزان اثرگذاری این رسانه در قیاس با حجم بودجهای است که از محل منابع عمومی و بیتالمال دریافت میکند. آیا تاکنون یک نظرسنجی معتبر و البته بیطرف، درباره میزان رضایتمندی مردم یعنی مخاطبان از صداوسیما انجام شده است؟ آیا اساسا برای کسی مهم هست که صداوسیما تا چه میزان براساس استانداردهای حرفهای رسانهای عمل میکند و تا چه میزان براساس میل مدیرانش؟ آیا تاکنون از استادان دانشگاه در حوزههای رسانه و ارتباطات، پژوهشگران و کنشگران رسانهای این پرسش مطرح شده است که صداوسیما تا چه میزان واقعا «رسانه» است و تا چه میزان غیر از آن؟ مهمتر از هر دو این پرسشها، آیا صداوسیما واقعا در راستای منافع ملی پیش میرود؟ اگر آری، تا چه میزان؟ موضوع مهم و تأملبرانگیز دیگر، قید تولید برنامه در بستر فضای مجازی و شبکههای تعاملی است که در لایحه بودجه دیده شده است؛ موضوعی که به صورت غیرمستقیم مهر تأییدی است بر حاکمیتِ بلامنازع این سازمان بر محتوای صوت و تصویر فراگیر در کشور؛ موضوعی که چندوقتی است به اختلاف میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پلتفرمهای مجازی و سازمان صداوسیما تبدیل شده است. این موضوع وقتی عجیب مینماید که دولتی که منتقد این رویکرد صداوسیما برای انحصار تولید و نظارت بر تولیدات عرضهشده در فضای مجازی است، خود برای صداوسیما در این زمینه حق قائل شده و حتی بخشی از محل خرج بودجه آن را در این حوزه دیده است. یکی از مهمترین مصادیق این موضوع، «ویاودی»ها هستند که در سالهای اخیر جایگاه ویژهای را در دنیا و به تبع آن در ایران پیدا کردهاند و برنامههای نمایشی را در بستر اینترنت پخش میکنند. تقریبا میتوان مطمئن بود در صورت حاکمیت صداوسیما در این حوزه و اعمال فیلترینگ سفتوسختِ صداوسیما روی آن، بخش زیادی از سرمایهگذاران از این حوزه کوچ خواهند کرد و این فضای جدید بخش عمدهای از مخاطبانش را از دست خواهد داد. اختصاص این رقم بودجه به سازمان صداوسیما در حالی صورت میگیرد که این سازمان یک رسانه انحصاری و بیرقیب است و هیچ همتایی ندارد. همین موقعیت انحصاری هم هست که پول تمام تبلیغات تجاری و آگهیهای بازرگانی را به حساب این سازمان واریز میکند. ارقام و قراردادهایی که به دلیل دسترسینداشتن رسانههای مستقل به آنها، همواره در هالهای از ابهام قرار دارد. هرچند رقمها پرابهام است؛ اما واقعیت این است که درحالحاضر صداوسیما بخش زیادی از درآمد خود را از تبلیغات به دست میآورد؛ تبلیغاتی که رقم آنها نیز سرسامآور است. وقتی نه تلویزیون خصوصی و نه هیچ رسانه مستقلی در حوزه «صدا» و «سیما» امکان فعالیت ندارند، طبیعی است که در یک بازارِ بیرقیب، بهاجبار و نه از روی انتخاب، صاحبان مشاغل و حرفهها مجبورند آگهیهای خود را به نرخ صداوسیما به این سازمان بدهند و هیچ امکانی حتی برای مذاکره وجود ندارد! جدای از بحث ناکارآمدی صداوسیما، از منظر اقتصادی هم اگر نگاه کنیم، در یک چنین بازار بیرقیبی و در یک انحصار چنین مطلقی، نه دوهزارو 619 میلیارد تومان بودجه، بلکه اختصاص ارقامی بسیار پایینتر از این هم هیچ توجیهی ندارد. اما با رویهای که وجود دارد، از مجلس مستقر و کمیسیونهایش که انتظاری نیست، تنها باید امیدوار بود کارشناسان و منتقدان رسانهای، هرکدام از منظری سیاست مخربِ حمایتِ تام و تمام از صداوسیما را نقد و افکار عمومی و مسئولان را درباره تداوم چنین سیاستی آگاه کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.