شیوه آموزش در جهان نشان میدهد بازگشایی مدارس، اولویت همه کشورهاست
آموزش غیرحضوری و خطر تشدید فقر آموزشی
سومین نشست کارگاه تعاملی سیاستگذاری حوزه کودک توسط معاونت رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی به صورت آنلاین برگزار شد. در این نشست کارشناسان یونیسف در ایران و فعالان حوزه کودک حاضر در نشست به ارائه برنامه کشورهای جهان برای مقابله با پیامدهای آموزش غیرحضوری در شرایط کرونا پرداختند. به گفته یک کارشناس حوزه سیاستگذاری برای کودکان، اولویت کشورهای مختلف جهان در شرایط فعلی بازگشایی مدارس بوده است. در این کشورها، هر جا پلتفرم آنلاین هم وجود داشته، ارتباط دانشآموزان و مدرسه به طور کلی قطع نشده است. معصومی مجری برنامه در ادامه به تشریح اقدامات اقتصادی و رفاهی کشورهای مختلف برای دانشآموزان پرداخت. وی در تحلیل اقدامات ملی در پاسخ به بحران کووید19 سیاستهای آموزشی را یادگیری ترکیبی (یادگیری/آموزش از راه دور بهعنوان مکمل آموزش مدرسهای) عنوان کرده و در توضیح استفاده از ابزارهای آموزش غیرحضوری در 127 کشور آمار زیر را ارائه کرد: • 75 درصد استفاده از تلویزیون • 58 درصد استفاده از رادیو • 73 درصد استفاده از تلفن همراه • 7 درصد بازدید معلم از منزل دانشآموز • 48 درصد تمرین در منزل به گفته وی، در زمینه دسترسی به آموزش آنلاین، دسترسی به منابع دیجیتال و اتصال به اینترنت، لوازم دسترسی هستند که خیلی از کشورها بهویژه کشورهای با درآمد بالا سعی کردند دسترسی به اینترنت را تسهیل کنند، برای مثال دسترسی رایگان به اینترنت را فراهم کردند یا یارانه برای پلتفرم آموزشی آنلاین فراهم کردند. برخی کشورها (حدود 70 درصد کشورهای با درآمد بالا و 20 درصد کشورهای با درآمد پایین) سعی کردهاند دسترسی به اپلیکیشنهای آنلاین را تسهیل کنند. کشورهایی که این کار را انجام ندادهاند به طور گسترده از رادیو و تلویزیون استفاده کردهاند. بر اساس گزارش این کارشناس، وضعیت بازگشایی مدارس در کشورهای گروههای درآمدی مختلف به این ترتیب بوده است: • در کشورهای با درآمد پایین، 67 درصد به طور کامل یا نسبی مدارس دایر بودهاند، چهار درصد تاریخ بازگشایی در آینده را مشخص کردهاند، 21 درصد تاریخ بازگشایی مشخص برای مدارس ندارند و در مورد هشت درصد هیچ اطلاعاتی از وضعیت بازگشایی مدارس موجود نیست. • در کشورهای با درآمد متوسط پایین، 56 درصد به طور کامل یا نسبی مدارس دایر بودهاند، هشت درصد تاریخ بازگشایی در آینده را مشخص کردهاند، 14 درصد تاریخ بازگشایی مشخص برای مدارس ندارند و در مورد 22 درصد هیچ اطلاعاتی از وضعیت بازگشایی مدارس موجود نیست. • در کشورهای با درآمد متوسط بالا، 68 درصد به طور کامل یا نسبی مدارس دایر بودهاند، هشت درصد تاریخ بازگشایی در آینده را مشخص کردهاند، 9 درصد تاریخ بازگشایی مشخص برای مدارس ندارند و در مورد 15 درصد هیچ اطلاعاتی از وضعیت بازگشایی مدارس موجود نیست. • در کشورهای با درآمد بالا، 89 درصد به طور کامل یا نسبی مدارس دایر بودهاند، یک درصد تاریخ بازگشایی در آینده را مشخص کردهاند، یک درصد تاریخ بازگشایی مشخص برای مدارس ندارند و در مورد هشت درصد هیچ اطلاعاتی از وضعیت بازگشایی مدارس موجود نیست. • به طور کلی در کشورهای مورد بررسی با درآمدهای مختلف، 73 درصد به طور کامل یا نسبی مدارس دایر بودهاند، پنج درصد تاریخ بازگشایی در آینده را مشخص کردهاند، 9 درصد تاریخ بازگشایی مشخص برای مدارس ندارند و در مورد 14 درصد هیچ اطلاعاتی از وضعیت بازگشایی مدارس موجود نیست. علاوه بر اقداماتی که برای تسهیل دسترسی دانشآموزان، متولیان آموزش بستههای آموزشی استاندارد تهیه کردهاند تا دانشآموزان سرعتشان در یادگیری را تنظیم کنند، برخی مدارس از تسهیلات برای کمک به دانشآموزان نیازمند استفاده کردند تا از فضای مدرسه برای خدماتدهی به کودکان نیازمند استفاده کنند. به گفته معصومی بسیاری از کشورها تا قبل از بحران کووید 19 هم مشکل هزینههای آموزش داشتند. بسیاری از کشورها در شرایط کرونا برای بازگشایی مدارس ناچار به اخذ وام از بانکهای جهانی شدند. احتمالا شرایط کرونا باعث کسری بودجه بیشتر در حوزه آموزش شده و توجه دولتها به این مقوله را میطلبد. به طور کلی توصیهها در بخش آموزش عبارتاند از: 1. جبران افت تحصیلی: در سال گذشته به طور میانگین یکچهارم مدت آموزشی از دست رفته است و این امر موجب افت آموزش خواهد شد و خیلی لازم است که اقدامات جبرانی اتخاذ شود و این امر مستلزم توجه بیشتر برای تأمین مالی بخش آموزش و هماهنگی با دیگر نهادهای ذیربط مانند وزارتخانه ارائه خدمات حمایت اجتماعی است. 2. تقویت تابآوری نظامهای آموزشی برای ارائه خدمات در مواقع بحران از دیگر ضرورتهای این دوره است. 3. آموزش از راه دور ممکن است یکی از انواع آموزش در آینده شود و در شرایط بحران بهویژه سهم بیشتری بیابد. به همین دلیل بیشتر کشورها به فکر ظرفیتسازی برای استفاده خانوادهها و دانشآموزان از پلتفرمهای آموزش غیرحضوری هستند. در ادامه مریم گیاهی به ارائه بحثی در مورد اثرات اقتصادی و اجتماعی بحران کرونا و لزوم حمایتهای اجتماعی پرداخت. به گفته گیاهی، بستهشدن مدارس دو پیامد اصلی دارد؛ پیامد اول به لحاظ هزینههای مستقیم آموزش است که سبب میشود نابرابری آموزشی افزایش و دلبستگی به مدرسه کاهش یابد. در وجه دوم، بستهشدن مدارس تأثیر مستقیم بر سلامت و امنیت دارد و سبب میشود تغذیه دانشآموزان بدتر شود، سلامت روان دانشآموزان کاهش و آسیبپذیری دانشآموزان افزایش یابد. به گفته این پژوهشگر حوزه حمایت اجتماعی، بحران اقتصادی ناشی از کرونا نیز دو تأثیر جدی بر حوزه آموزش دارد. نخست اینکه بخش تقاضای آموزش دچار مشکل میشود که در نتیجه آن میزان ترک تحصیل، بهویژه برای افراد محروم و کار و ازدواج کودکان افزایش مییابد و از سوی دیگر، سرمایهگذاری آموزش توسط والدین کاهش مییابد. دوم در بخش عرضه آموزش است که سبب میشود هزینههای دولت برای آموزش و پرورش، کیفیت آموزش و کیفیت تدریس کاهش یابد. گیاهی در پایان تصریح کرد بحران کرونا هزینههای بلندمدت نیز در بخش آموزش خواهد داشت از جمله سبب افزایش فقر آموزشی، فقر درآمدی و نابرابری خواهد شد و سرمایه انسانی را کاهش میدهد و در صورت عدم حمایتهای لازم، چرخه بیننسلی فقر و سرمایه انسانی پایین تقویت میشود. بنا بر رویه کارگاه سیاستگذاری حوزه کودک که هر ماه گزارشهای رسانهای سه خبرنگار در حوزه مسائل کودک بهعنوان گزارش منتخب معرفی میشوند، منتخبان نشست سوم توسط بخش اجتماعی خبرگزاری ایلنا در پرونده آموزش غیرحضوری فقرا نیز معرفی شدند. در پایان نشست نیز معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به بحث آموزش غیرحضوری و فقرا پرداخت. به گفته دکتر احمد میدری، عدم دسترسی فقرا به اینترنت و عدم ارتباط با فضای مدرسه دو مسئله جدی در شیوه آموزش غیرحضوری است. جدا از اینکه اقشار فقیر امکان تهیه تبلت و گوشی هوشمند ندارند، اساسا در برخی مناطق اینترنت در دسترس مردم نیست، اما عدم ارتباط با مدرسه مسئله اصلی است که عموم کشورها آموزش مجازی را با حضور پارهوقت در مدارس ترکیب کردهاند و در برخی از کشورها مدارس همچنان دایر است. میدری در ادامه تصریح کرد هیچ نهادی در کشور به اندازه آموزش و پرورش دچار «تغییر در شیوه ارائه خدمت» نشده است. دستگاههای زیادی با کاهش کارکنان مواجه شدند، اما مدارس ما عمدتا تعطیل شده و به آموزش غیرحضوری روی آوردند. این امر خطر بزرگی در پی دارد و ممکن است موجب تثبیت رفتارهای نادرست در شیوه آموزش کشور شود. به طور قطع وزارت آموزش و پرورش تلاشهایی میکند و نگران است، اما معاونت رفاه که کارش دیدهبانی در دستگاههای دولتی در مسائل رفاهی است، با کمک خبرنگاران که دیدهبان مسائل جامعه هستند باید نشان دهند که این شیوه آموزشی چه پیامدهایی در تشدید فقر آموزشی داشته است. از این رو از خبرنگاران و فعالان دعوت میشود به این مسئله توجه جدی داشته باشند. باید از این فرصت استفاده کنیم که محتوای آموزشی را از دست شرکتهای تجاری درآورده و آن را امری عمومی کنیم. برای فقرا در کنار ارتباط حضوری در مدرسه، محتوای استاندارد آموزشی باید فراهم کنیم. میدری در پایان تصریح کرد به طور خلاصه به نظرم باید تجارب جهانی را بهتر بشناسیم و از همین جا دعوت میکنم از یونیسف در ایران که این تجارب را به شکل جزئیتر و دقیقتر تدوین کرده و در اختیار رسانهها قرار دهد. کشورهای مختلف کمبرخوردار برای ایجاد ارتباط دانشآموز با مدرسه، ارائه تمرین را به شکل حضوری در نظر گرفتهاند. یعنی نوعی سیستم آموزش ترکیبی را مورد استفاده قرار دادهاند که ترکیب آموزش غیرحضوری و ارتباط حضوری دانشآموز با مدرسه است. باید تمهیداتی فراهم کنیم که نهاد مقدس آموزش کمترین آسیب را در شرایط کرونایی ببیند و این وضعیت را به فرصتی برای برابری بهتر در امر آموزش تبدیل کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.